VOLKSGEZONDHEID, EPIDEMIOLOGIE EN DIDAKTIEK
WAT IS GEZONDHEID?
BELANGRIJKE EVOLUTIE
BIOMEDISCH MODEL à 19de – BEGIN 20STE EEUW
Gezondheid = afwezigheid van ziekte of gebreken
® Focus op fysieke gezondheid en medische behandelingen
® Nu geen algemene aanvaarde definitie meer à mentale gezondheid wordt veel belangrijker
WERELDGEZONDHEIDSORGANISATIE (WHO) à 1948
® Bredere definitie
® Uitbreiding mentale en sociale gezondheid
o Sociaal netwerk à steun hebben? Omgeving?
gezondheid is een toestand van een volledig fysiek, mentaal en sociaal welzijn en niet slechts de
afwezigheid van ziekte of gebreken
voorbeeld: mensen die aan de paralympische spelen hebben meegedaan en medailles hebben
gewonnen, zijn volgens deze definitie niet volledig gezond, want ze hebben een beperking
® Kritiek: Machteld Huber à paper in 2011
o Volledig welbevinden is niet haalbaar à risico voor (over)medicalisering
o Een nacht slecht geslapen is per definitie al niet meer gezond
o Demografie = hoe is populatie samengesteld in termen van leeftijd, geslacht…
- Levensverwachting enorm toegenomen à vergrijzende populatie
- Oudere mensen hebben per definitie meer kans op chronische aandoeningen à
veel mensen in onze samenleving zijn niet gezond
o Hoe wel gezondheid definiëren à mens moet voor zichzelf een lat leggen
DYNAMISCHE EN FUNCTIONELE BENADERING à 21STE EEUW
Gezondheid is het vermogen om zich aan te passen en te managen in het licht van fysieke,
emotionele en sociale uitdagingen
® Definitie benadrukt:
o Veerkracht en aanpassingsvermogen i.p.v. statische toestand van welzijn
o Rol van zelfmanagement en kwaliteit van leven
o Meer persoonlijke en contextuele benadering van gezondheid
o Manier waarop je met uitdagingen omgaat, is vooral belangrijk
- Fysieke uitdagingen
Voorbeeld: revalidatie na beroerte
- Mentale uitdaging
Voorbeeld: omgaan met rouw
- Sociale uitdaging
Voorbeeld: verlies van werk / sociaal netwerk op werk vervalt door pensioen
1
,WAT IS ZIEKTE?
3 PERSPECTIEVEN OM NAAR ZIEKTE TE KIJKEN
1) Illness
® Persoonlijk perspectief van ongezond zijn
® Perspectief van “ik”- persoon
® Beïnvloedt door eerdere ervaringen, kennis/ ervaringen in sociaal netwerk
Voorbeeld: screening van baarmoederhalskanker en afwijkende cel gevonden à niet per se
baarmoederhalskanker, want cellen kunnen zichzelf herstellen (screening om 3 jaar normaal)
à vrouw met eerder gevonden afwijkende cel gaat zich veel meer laten screenen dan andere
vrouwen
® Impact van sociale media en internet
® Culturele normen
2) DISEASE
® Objectief vaststellen
® Perspectief van professional
3) SICKNESS
® Hoe kijkt de samenleving naar mij?
® Perspectief van samenleving
® Ziektegedrag/ rol
® Voorbeeld: niet gaan werken zal ervoor zorgen dat mensen mij zien als een ziek persoon
® Culturele normen
Voorbeeld: ene bedrijf gaat aandacht schenken aan mentale gezondheid en burnouts, andere
hebben enkel oog voor resultaten
® Perspectieven staan niet los van elkaar
2
, ® je kan illness hebben zonder sickness of omgekeerd à theorie vs realiteit
HOE GEZONDHEID METEN?
OP INDIVIDUEEL NIVEAU
SUBJECTIEF
® Afwezigheid van ziekte
® Bevraging van “klachten”
OBJECTIEF
® Medisch onderzoek
® Screening
MAAR…beperkingen à hartslag…
WAT IS VOLKSGEZONDHEID?
WHO: “volksgezondheid is de wetenschap en kunst van het voorkomen van ziekten en het verlengen
van het leven en het bevorderen van de gezondheid door de georganiseerde inspanning van de
samenleving
® Wetenschap die:
o Gezondheid van gemeenschap van mensen meet
o Tracht te beschermen en verbeteren
o Door onderwijs/ opleiding, promotiecampagnes en onderzoek naar ziekte- en
ongevalpreventie
WAT DOET VOLKSGEZONDHEID?
® Preventie van epidemieën en verspreiden van ziekten (vb. vaccinatiecampagne)
® Beschermen tegen gevaren van milieu en omgeving (vb. luchtkwaliteit)
® Preventie van ongevallen/verwondingen (vb. autogordel)
® Promoten en bevorderen van gezonde levensstijl en mentale gezondheid (vb.
rookstopcampagne)
® Snel reageren bij rampen en de gemeenschap helpen bij heropbouw
® De kwaliteit en toegankelijkheid van gezondheidszorg verzekeren
3
, ® Professionelen binnen volksgezondheid
o Analyseren effect van factoren op gezondheid
Voorbeeld: nagaan wat de effecten zijn van risicofactoren, zoals levensstijl en omgeving
à interventies ontwikkelen op basis van de outcome (bv: bewegingsinterventie…)
® Ontwikkelen van programma
® Assessment à onderzoek
o Voorbeeld: veel kinderen met astma à veel luchtvervuiling in die buurt, dan weten we
de oorzaak
® Policy development à oplossing zoeken
® Assurance
VOLKSGEZONDHEID VS GENEESKUNDE
VOLKSGEZONDHEID GENEESKUNDE
PATIËNT Volledige populatie Individuen
INTERVENTIE Beoordeling, beleidsontwikkeling, Medische, therapeutische behandeling
verzekering
PROCES Systeembeheer Patiëntenbeheer
UITKOMST Gezonde gemeenschap Genezing
VERSCHIL TUSSEN INDICATOREN EN DETERMINANTEN
® hoe gezond/ hoe ziek zijn de inwoners van een populatie à gaan achterhalen via indicatoren
® Hoe komt het dat er gezondheidsverschillen zijn à wat zijn de determinanten (leeftijd,
opleidingsniveau…
® Tijdsevolutie/ welke geografische distributie?
Voorbeeld: in winter voelen we ons vaker slechter door “minder licht”
® Implicaties trekken uit determinanten en indicatoren
o Naar de preventie van gezondheidszorg
o Naar het gezondheidsbeleid
® Emidemiologie = wetenschap die deze ondezoeken gaat doen naar de frequentie van bepaalde
ziekten in een populatie
® Volksgezondheid: trekt conlusies uit epidemiologisch onderzoek
EPIDEMIOLOGISCGE TRANSITIE
® Demografische transitie (studie volk) loopt heel hard samen met epidemiologiosche transitie
® Belangrijke figuur!!
4
WAT IS GEZONDHEID?
BELANGRIJKE EVOLUTIE
BIOMEDISCH MODEL à 19de – BEGIN 20STE EEUW
Gezondheid = afwezigheid van ziekte of gebreken
® Focus op fysieke gezondheid en medische behandelingen
® Nu geen algemene aanvaarde definitie meer à mentale gezondheid wordt veel belangrijker
WERELDGEZONDHEIDSORGANISATIE (WHO) à 1948
® Bredere definitie
® Uitbreiding mentale en sociale gezondheid
o Sociaal netwerk à steun hebben? Omgeving?
gezondheid is een toestand van een volledig fysiek, mentaal en sociaal welzijn en niet slechts de
afwezigheid van ziekte of gebreken
voorbeeld: mensen die aan de paralympische spelen hebben meegedaan en medailles hebben
gewonnen, zijn volgens deze definitie niet volledig gezond, want ze hebben een beperking
® Kritiek: Machteld Huber à paper in 2011
o Volledig welbevinden is niet haalbaar à risico voor (over)medicalisering
o Een nacht slecht geslapen is per definitie al niet meer gezond
o Demografie = hoe is populatie samengesteld in termen van leeftijd, geslacht…
- Levensverwachting enorm toegenomen à vergrijzende populatie
- Oudere mensen hebben per definitie meer kans op chronische aandoeningen à
veel mensen in onze samenleving zijn niet gezond
o Hoe wel gezondheid definiëren à mens moet voor zichzelf een lat leggen
DYNAMISCHE EN FUNCTIONELE BENADERING à 21STE EEUW
Gezondheid is het vermogen om zich aan te passen en te managen in het licht van fysieke,
emotionele en sociale uitdagingen
® Definitie benadrukt:
o Veerkracht en aanpassingsvermogen i.p.v. statische toestand van welzijn
o Rol van zelfmanagement en kwaliteit van leven
o Meer persoonlijke en contextuele benadering van gezondheid
o Manier waarop je met uitdagingen omgaat, is vooral belangrijk
- Fysieke uitdagingen
Voorbeeld: revalidatie na beroerte
- Mentale uitdaging
Voorbeeld: omgaan met rouw
- Sociale uitdaging
Voorbeeld: verlies van werk / sociaal netwerk op werk vervalt door pensioen
1
,WAT IS ZIEKTE?
3 PERSPECTIEVEN OM NAAR ZIEKTE TE KIJKEN
1) Illness
® Persoonlijk perspectief van ongezond zijn
® Perspectief van “ik”- persoon
® Beïnvloedt door eerdere ervaringen, kennis/ ervaringen in sociaal netwerk
Voorbeeld: screening van baarmoederhalskanker en afwijkende cel gevonden à niet per se
baarmoederhalskanker, want cellen kunnen zichzelf herstellen (screening om 3 jaar normaal)
à vrouw met eerder gevonden afwijkende cel gaat zich veel meer laten screenen dan andere
vrouwen
® Impact van sociale media en internet
® Culturele normen
2) DISEASE
® Objectief vaststellen
® Perspectief van professional
3) SICKNESS
® Hoe kijkt de samenleving naar mij?
® Perspectief van samenleving
® Ziektegedrag/ rol
® Voorbeeld: niet gaan werken zal ervoor zorgen dat mensen mij zien als een ziek persoon
® Culturele normen
Voorbeeld: ene bedrijf gaat aandacht schenken aan mentale gezondheid en burnouts, andere
hebben enkel oog voor resultaten
® Perspectieven staan niet los van elkaar
2
, ® je kan illness hebben zonder sickness of omgekeerd à theorie vs realiteit
HOE GEZONDHEID METEN?
OP INDIVIDUEEL NIVEAU
SUBJECTIEF
® Afwezigheid van ziekte
® Bevraging van “klachten”
OBJECTIEF
® Medisch onderzoek
® Screening
MAAR…beperkingen à hartslag…
WAT IS VOLKSGEZONDHEID?
WHO: “volksgezondheid is de wetenschap en kunst van het voorkomen van ziekten en het verlengen
van het leven en het bevorderen van de gezondheid door de georganiseerde inspanning van de
samenleving
® Wetenschap die:
o Gezondheid van gemeenschap van mensen meet
o Tracht te beschermen en verbeteren
o Door onderwijs/ opleiding, promotiecampagnes en onderzoek naar ziekte- en
ongevalpreventie
WAT DOET VOLKSGEZONDHEID?
® Preventie van epidemieën en verspreiden van ziekten (vb. vaccinatiecampagne)
® Beschermen tegen gevaren van milieu en omgeving (vb. luchtkwaliteit)
® Preventie van ongevallen/verwondingen (vb. autogordel)
® Promoten en bevorderen van gezonde levensstijl en mentale gezondheid (vb.
rookstopcampagne)
® Snel reageren bij rampen en de gemeenschap helpen bij heropbouw
® De kwaliteit en toegankelijkheid van gezondheidszorg verzekeren
3
, ® Professionelen binnen volksgezondheid
o Analyseren effect van factoren op gezondheid
Voorbeeld: nagaan wat de effecten zijn van risicofactoren, zoals levensstijl en omgeving
à interventies ontwikkelen op basis van de outcome (bv: bewegingsinterventie…)
® Ontwikkelen van programma
® Assessment à onderzoek
o Voorbeeld: veel kinderen met astma à veel luchtvervuiling in die buurt, dan weten we
de oorzaak
® Policy development à oplossing zoeken
® Assurance
VOLKSGEZONDHEID VS GENEESKUNDE
VOLKSGEZONDHEID GENEESKUNDE
PATIËNT Volledige populatie Individuen
INTERVENTIE Beoordeling, beleidsontwikkeling, Medische, therapeutische behandeling
verzekering
PROCES Systeembeheer Patiëntenbeheer
UITKOMST Gezonde gemeenschap Genezing
VERSCHIL TUSSEN INDICATOREN EN DETERMINANTEN
® hoe gezond/ hoe ziek zijn de inwoners van een populatie à gaan achterhalen via indicatoren
® Hoe komt het dat er gezondheidsverschillen zijn à wat zijn de determinanten (leeftijd,
opleidingsniveau…
® Tijdsevolutie/ welke geografische distributie?
Voorbeeld: in winter voelen we ons vaker slechter door “minder licht”
® Implicaties trekken uit determinanten en indicatoren
o Naar de preventie van gezondheidszorg
o Naar het gezondheidsbeleid
® Emidemiologie = wetenschap die deze ondezoeken gaat doen naar de frequentie van bepaalde
ziekten in een populatie
® Volksgezondheid: trekt conlusies uit epidemiologisch onderzoek
EPIDEMIOLOGISCGE TRANSITIE
® Demografische transitie (studie volk) loopt heel hard samen met epidemiologiosche transitie
® Belangrijke figuur!!
4
