Preventie en maatschappelijke aspecten
Hoofdstuk 7: fluoride
Fluoride voordelen:
Direct op de tanden, precies daar waar tandplak (biofilm) zit
Verlaagt demineralisatie en bevordert remineralisatie bij zuurschommeling
Fluoride nadelen:
Problemen bij te grote blootstelling aan fluoride
Inslikken van tandpasta bij tandontwikkeling kan dental fluorises
veroorzaken
Strategie:
Levenslang zorgen voor blootstelling aan fluoride
Opname beperken tijdens tandontwikkeling (hoeveelheid, begeleiding,
vermijd inslikken)
7.1 Wat is fluoride?
= Zeer reactief element, vormt bindingen met bijna alle elementen
Dat betekent dat fluor / fluorine extreem agressief is, maar in
tandheelkunde werken we met fluoride-ionen in verbindingen, totaal ander
veiligheidsprofiel
Komt nooit in elementaire vorm voor in de natuur, maar
fluoriden vind je overal: bodem, lucht, water, planten en
dieren
1 ppm = 1g F op 1 000 000g
= 1 mg F per L
= 1 µg F per mL
7.2 Bronnen van fluoride
Water de belangrijkste natuurlijke bron
Leidingwater
o Hoeveelheid varieert sterk per geologie
o Gezondheidsmaatregel = 0,7 mg/L
o Grens ligt op 1 ppm om risico’s te vermijden in VS wordt fluoride
toegevoegd
o Halo-effect = bij lage water-F kan aanvoer van dranken uit hoog-F-
regio’s de totale inname merkbaar verhogen
Dranken (mineraalwater, frisdrank, thee)
o Mineraalwater en frisdrank 0,7 tot 0,9 mg/L
o Thee 0,5-4 mg/L
o Zuigelingenvoeding:
- moedermelk = zeer weinig fluoride
- poedermelk = afhankelijk van soort water
, o Wijn 6-8 mg/L
Vaste voeding
o Vis (met graden) en theebladeren bevatten veel fluoride
Hoeveelheid fluoride
Bio-beschikbare fluoride = hoeveelheid fluoride die daadwerkelijk beschikbaar is
om het tandglazuur te beschermen. Dat is klinisch belangrijker dan de totale
hoeveelheid fluoride die op de verpakking staat (totaal-ppm), want alleen
oplosbare fluoride werkt daadwerkelijk tegen cariës
Voorbeeld: CaCO₃ 1500 ppm, bevat 1500 ppm fluoride, maar door de combinatie
met calciumcarbonaat (CaCO₃) is niet al het fluoride oplosbaar. NaF/silica 1000–
1100 ppm, bevat minder totale fluoride, maar bijna alles is oplosbaar en direct
beschikbaar.
⚠️Risico op inslikken bij jonge kinderen weegt mee in totale inname fluoride
Fluoride programma’s:
- Zoutfluoridatie = fluoride toevoegen aan keukenzout
- Melkfluoridatie = fluoride toevoegen aan melk
- Supplementen = tabletten of druppels met fluoride, wordt voorgeschreven
Culminatieprincipe: tandfluorose hangt af van de totale fluoride-inname tijdens
de ontwikkeling van tandglazuur
= Onafhankelijk van de bron, totale inname telt
7.3 Tandfluorose en fluoride metabolisme
Dental fluorose
= Intoxicatie van ameloblasten , dat zijn de cellen die glazuur vormen tijdens de
ontwikkeling van een tand te veel fluoride verstoort hun werking, ze
produceren minder goed georganiseerd glazuur
Variabele schade: vlekvorming tot defecten
Tijdens periode van tandkiemvorming (0-6 jaar, vooral
1,5-3 jaar)
Reeds vanaf een dosis iets hoger dan de optimale dosis voor cariëspreventie
Formules koppelen waterconsumptie aan lichaamsgewicht en temperatuur
niet gepast
Fluoride stapelt in botten, vrijgave met de tijd verhoogt plasmaspiegel (hoger
indien ouder),
daardoor vertonen later doorbrekende tanden ernstigere fluorose
Mildste vorm: porositeit langs Striae van Retzius
Eerste verandering: toename porositeit in glazuur
Lokaal langs Striae van Retzius
Hypomineralisatie zichtbaar op microradiografie, neemt af
naar binnenkant toe
Vooral sub-oppervlakkig: net onder het buitenoppervlak
Dunne, witte lijnen vaak thv perikymata
Ernstige vorm
Cervicale derde: hypomineralisatie kan reiken bijna tot
aan glazuur-dentinegrens
Hoofdstuk 7: fluoride
Fluoride voordelen:
Direct op de tanden, precies daar waar tandplak (biofilm) zit
Verlaagt demineralisatie en bevordert remineralisatie bij zuurschommeling
Fluoride nadelen:
Problemen bij te grote blootstelling aan fluoride
Inslikken van tandpasta bij tandontwikkeling kan dental fluorises
veroorzaken
Strategie:
Levenslang zorgen voor blootstelling aan fluoride
Opname beperken tijdens tandontwikkeling (hoeveelheid, begeleiding,
vermijd inslikken)
7.1 Wat is fluoride?
= Zeer reactief element, vormt bindingen met bijna alle elementen
Dat betekent dat fluor / fluorine extreem agressief is, maar in
tandheelkunde werken we met fluoride-ionen in verbindingen, totaal ander
veiligheidsprofiel
Komt nooit in elementaire vorm voor in de natuur, maar
fluoriden vind je overal: bodem, lucht, water, planten en
dieren
1 ppm = 1g F op 1 000 000g
= 1 mg F per L
= 1 µg F per mL
7.2 Bronnen van fluoride
Water de belangrijkste natuurlijke bron
Leidingwater
o Hoeveelheid varieert sterk per geologie
o Gezondheidsmaatregel = 0,7 mg/L
o Grens ligt op 1 ppm om risico’s te vermijden in VS wordt fluoride
toegevoegd
o Halo-effect = bij lage water-F kan aanvoer van dranken uit hoog-F-
regio’s de totale inname merkbaar verhogen
Dranken (mineraalwater, frisdrank, thee)
o Mineraalwater en frisdrank 0,7 tot 0,9 mg/L
o Thee 0,5-4 mg/L
o Zuigelingenvoeding:
- moedermelk = zeer weinig fluoride
- poedermelk = afhankelijk van soort water
, o Wijn 6-8 mg/L
Vaste voeding
o Vis (met graden) en theebladeren bevatten veel fluoride
Hoeveelheid fluoride
Bio-beschikbare fluoride = hoeveelheid fluoride die daadwerkelijk beschikbaar is
om het tandglazuur te beschermen. Dat is klinisch belangrijker dan de totale
hoeveelheid fluoride die op de verpakking staat (totaal-ppm), want alleen
oplosbare fluoride werkt daadwerkelijk tegen cariës
Voorbeeld: CaCO₃ 1500 ppm, bevat 1500 ppm fluoride, maar door de combinatie
met calciumcarbonaat (CaCO₃) is niet al het fluoride oplosbaar. NaF/silica 1000–
1100 ppm, bevat minder totale fluoride, maar bijna alles is oplosbaar en direct
beschikbaar.
⚠️Risico op inslikken bij jonge kinderen weegt mee in totale inname fluoride
Fluoride programma’s:
- Zoutfluoridatie = fluoride toevoegen aan keukenzout
- Melkfluoridatie = fluoride toevoegen aan melk
- Supplementen = tabletten of druppels met fluoride, wordt voorgeschreven
Culminatieprincipe: tandfluorose hangt af van de totale fluoride-inname tijdens
de ontwikkeling van tandglazuur
= Onafhankelijk van de bron, totale inname telt
7.3 Tandfluorose en fluoride metabolisme
Dental fluorose
= Intoxicatie van ameloblasten , dat zijn de cellen die glazuur vormen tijdens de
ontwikkeling van een tand te veel fluoride verstoort hun werking, ze
produceren minder goed georganiseerd glazuur
Variabele schade: vlekvorming tot defecten
Tijdens periode van tandkiemvorming (0-6 jaar, vooral
1,5-3 jaar)
Reeds vanaf een dosis iets hoger dan de optimale dosis voor cariëspreventie
Formules koppelen waterconsumptie aan lichaamsgewicht en temperatuur
niet gepast
Fluoride stapelt in botten, vrijgave met de tijd verhoogt plasmaspiegel (hoger
indien ouder),
daardoor vertonen later doorbrekende tanden ernstigere fluorose
Mildste vorm: porositeit langs Striae van Retzius
Eerste verandering: toename porositeit in glazuur
Lokaal langs Striae van Retzius
Hypomineralisatie zichtbaar op microradiografie, neemt af
naar binnenkant toe
Vooral sub-oppervlakkig: net onder het buitenoppervlak
Dunne, witte lijnen vaak thv perikymata
Ernstige vorm
Cervicale derde: hypomineralisatie kan reiken bijna tot
aan glazuur-dentinegrens
