1
JURIDISCHE EN GEDRAGSWETENSCHAPPELIJKE
ASPECTEN VAN POLITIE – ACADEMIEJAAR 2023-2024
Prof.dr. Dirk Van Daele
INLEIDING: DE POLITIEFUNCTIE, HET POLITIEBESTEL EN HET
POLITIERECHT
De politiefunctie
Waarom is er de politie?
Juridische benaderingen :
o een institutionele functie (1): gaat zowel over instellingen ( korps, de politie
aan zich) maar ook over de overheden die belast zijn met zeggenschap,…
over de politie
o Tot bescherming en regeling van de maatschappelijke orde (2): politie
maakt orde niet, maar de vertegenwoordigers maken de orde. Politie is een
orgaan dat de orde vrijwaart en beschermd. Vb protesten van boeren waar
politie ervoor zorgt dat de maatschappelijke orde niet in gedrang komt
Niet democratische regime, dus dictatuur, stopt hier, alleen
politie voor bescherming maatschappelijke orde. Als iemand
een protest uitvoert, dan zal de politie optreden zodat het
protest eindigt, waarbij die persoon dan geen fundamentele
rechten heeft.
Uitoefening van fundamentele rechten niet te verstoren (3): democratie voegt
dit element eraan toe. Fundamentele rechten zijn in dit geval de grondrechten vb
recht op manifesteren, recht om te protesteren,… de politie moet ervoor zorgen
dat naast het beschermen van de maatschappelijke orde, ook de fundamentele
rechten worden beschermd. Iemand heeft het recht om te betogen, maar daar
horen bepaalde afspraken aan vast zodat de maatschappelijke orde niet in
gedrang komt. De politie moet daarvoor dan zorgen. Politie moet de uitoefening
van de fundamentele rechten mogelijk maken en niet alleen de orde via WPA
en WGP
WPA : Wet Politie Ambt wet over bevoegdheden en opdrachten
WGP: Wet organisatie van Politie organisatiewet
Fundamentele rechten zitten ook in deze wetten
, 2
o Art 1WPA : politiediensten moeten waken over naleving van de individuele
rechten en vrijheden
o Art 2 WPA: bijdragen aan bescherming van de rechten en vrijheden + bijdrage
aan de democratische ontwikkeling van de maatschappij
WGP: soort gelijke bepaling : art 123 WGP
o Iets concreter: politie moet altijd de medeburger beschermen en bijstaan
Vb. illegale raveparty : hierbij is het niet de bedoeling dat de politie binnenstormt in
die menigte om het feest te stoppen. Dat zorgt voor meer kwaad en schade. Hierbij
zal de politie het militair gebied moeten afbakenen zodat niemand binnen en buiten
kan. Op die manier zal de maatschappelijke orde worden bewaard, wat het feest kan
zich niet uitbreiden en blijft dus op dat gebied. Daarnaast worden de fundamentele
rechten beschermd want men mag feesten, alleen horen daar bepaalde afspraken
bij.
Operationele benadering van de politiefunctie
RORON
R : Raadgevende functie : aan burgemeester ( andere overheden), aan de burger. Vb
bij fisching mails , via campagnes aan burgers
O: ontradende functie : ordeverstoringen voorkomen, omvat alles van preventie. Er
is nog geen probleem, maar men wilt zich daar wel voor behoeden. Vb politie op
evenementen , camera’s
R: regulerende functie : hier is er al een veiligheidsprobleem. De ontradende functie
heeft niet gewerkt dus is er nood aan gericht te werkt gaan door bv te patrouilleren ,
gericht camera’s te hangen,…
O: onderzoeken : de gerechtelijke functie van de politie. als er een ( idee is van )
misdrijf moet de politie dat onderzoeken, bewijzen vinden, etc. Dat start via een
aangifte ( daarvoor moet het misdrijf niet persee bestaan , vb vals aangifte) maar de
politie moet dat wel onderzoeken.
N: Nazorg : gaat vaak over slachtoffers, maar ook over getuigen van een
traumatische gebeurtenis. Kan ook over een niet-traumatische gebeurtenis gaan vb
bij diefstal, waar de politie aan de persoon preventief advies kan geven. Politie bevat
een algemene nazorg , maar zal aan slachtoffers en degerlijke wel specifieke nazorg
verwijzen
Wat maakt de politie zo bijzonder?
= Geweldmonopolie
: politie heeft als enige de beschikking over geweld in vredestijd. Dwz niet in oorlog. Politie
kan dus geweld gebruiken op rechtmatige wijze in vredestijd.
Hierdoor heeft de politie een machtspositie : politie kan dan ook gevaarlijk zijn als dat niet
voldoende democratisch omkaderd wordt. Er moet dus voor gezorgd worden dat er geen
misbruik van die geweldsmonopolie gemaakt wordt.
3 soorten opdrachten
, 3
1. Opdrachten bestuurlijke politie : trefwoord : openbare orde! De opdracht van de
bestuurlijke politie is het vrijwaren van de openbare orde en het optreden om
openbare verstoringen te vermijden of op te lossen met respect voor de
fundamentele rechten.
2. Opdrachten gerechtelijke politie : trefwoord : misdrijven, strafbare feiten.
Vb orde handhaving festival bestuurlijke politie
Vb druggebruik festival gerechtelijke politie
Iets kan ook van gerechtelijke naar bestuurlijk gaan vb arrestatie in een moskee leidt tot
ordeverstoring.
3. Sterke arm: dit verwijst naar de geweldsmonopoly. Andere beroepsgroepen hebben
ook nood aan bescherming van geweld. Vb een gerechtsdeurwaarder die een
dagvaardiging moet afleveren aan een gevaarlijke persoon, hierbij zal de politie
meekomen om die gerechtsdeurwaarder te beschermen.
Om bestuurlijke en gerechtelijke opdrachten uit te voeren heeft men bevoegdheden nodig
Kijk schema lesnotitie
Politiebestel
bestaat uit :
Politieapparaat
o Regulieren politiediensten : de ‘gewonde politiediensten’ :algemene
opdracht voor de openbare orde en gerechtelijke diensten
Rijkswacht
Gemeentepolitie
Gerechtelijke politie
Nu 2 niveaus : geïntegreerde politie
Federale politie
Lokale politie
o Bijzondere politiediensten >< regulier politiediensten
Hadden gerichte , beperkte opdrachten
Tot 1998 , 3soorten bijzondere politiediensten
1. Luchtvaart
2. Spoorweg
3. Zeevaartpolitie
Bijzonder takenpakket
Bestaat nog steeds maar niet in aparte diensten, sinds ’98
geïntegreerd met reguliere politiediensten om samenwerking te
bevorderen.
o Inspectiediensten ( niet te vergelijken met bijzondere politiediensten
Heeft te maken met bijzondere strafwet: alle strafwetten buiten het
strafwetboek. Vb milieudecreten. Dat betreft veel en moeilijke
aspecten die veel werk nodig hebben en ook veel specifieke kennis.
Daarom is er nood aan gespecialiseerde ambtenaren die zich bezig
houden met bijzondere wetten. Anders is er te veel werk en te weinig
kennis
Er zijn veel inspectiediensten , maar men weet niet precies hoeveel
DUS: 3 grote categorieën
1. reguliere politiediensten
, 4
2. bijzondere politiedienst ( na 98’ bij reguliere )
3. inspectiediensten
Politieambtenaar
2 definities vergelijken
o Art 3 , tweede lid WPA : wat is politieambt : bepaalde politie
maatregelen die men kan nemen of uitvoeren
o Art 3, derde lid WPA: gaat over overheden: Juridische
politiemaatregelen : voor bestuurlijke politie is dit burgemeester ,
gouverneur ( overheid)
Politieoverheden kan beslissingen verbieden
Politieoverheid
Kijk hierboven
Politie werkt altijd onder politieoverheden: door democratie kan men
geweldsmonopoly bewaren
Zeggenschap
1. Beheer : cruciaal: alle aspecten die ervoor zorgen dat de politie in staat is
om hun opdrachten uit te voeren: genoeg personeel, moderene wagens ,
wapens, goede opleiding,… heeft dus te maken met geld en met
begroting. Iemand die het beheer heeft, heeft dus veel te zeggen
2. Gezag: gaat over concrete opdrachten : wie bepaald dat er nu een
huiszoeking wordt uitgevoerd, wie bepaald dat er een bepaalde
interventie wordt gemaakt?. Dat bepaald de overheid, niet de politie
3. Beleid: er zijn altijd te weinig middelen om alles te doen wat men wilt
doen. Daarom moeten er prioriteiten gestelt worden. Dat doet de
overheid via een beleid. Zowel op bestuurlijk als gerechtelijk vlak
Politierecht : heel brede regeling. WPA en WGP slechts een deel , maar wel goed kennen
JURIDISCHE EN GEDRAGSWETENSCHAPPELIJKE
ASPECTEN VAN POLITIE – ACADEMIEJAAR 2023-2024
Prof.dr. Dirk Van Daele
INLEIDING: DE POLITIEFUNCTIE, HET POLITIEBESTEL EN HET
POLITIERECHT
De politiefunctie
Waarom is er de politie?
Juridische benaderingen :
o een institutionele functie (1): gaat zowel over instellingen ( korps, de politie
aan zich) maar ook over de overheden die belast zijn met zeggenschap,…
over de politie
o Tot bescherming en regeling van de maatschappelijke orde (2): politie
maakt orde niet, maar de vertegenwoordigers maken de orde. Politie is een
orgaan dat de orde vrijwaart en beschermd. Vb protesten van boeren waar
politie ervoor zorgt dat de maatschappelijke orde niet in gedrang komt
Niet democratische regime, dus dictatuur, stopt hier, alleen
politie voor bescherming maatschappelijke orde. Als iemand
een protest uitvoert, dan zal de politie optreden zodat het
protest eindigt, waarbij die persoon dan geen fundamentele
rechten heeft.
Uitoefening van fundamentele rechten niet te verstoren (3): democratie voegt
dit element eraan toe. Fundamentele rechten zijn in dit geval de grondrechten vb
recht op manifesteren, recht om te protesteren,… de politie moet ervoor zorgen
dat naast het beschermen van de maatschappelijke orde, ook de fundamentele
rechten worden beschermd. Iemand heeft het recht om te betogen, maar daar
horen bepaalde afspraken aan vast zodat de maatschappelijke orde niet in
gedrang komt. De politie moet daarvoor dan zorgen. Politie moet de uitoefening
van de fundamentele rechten mogelijk maken en niet alleen de orde via WPA
en WGP
WPA : Wet Politie Ambt wet over bevoegdheden en opdrachten
WGP: Wet organisatie van Politie organisatiewet
Fundamentele rechten zitten ook in deze wetten
, 2
o Art 1WPA : politiediensten moeten waken over naleving van de individuele
rechten en vrijheden
o Art 2 WPA: bijdragen aan bescherming van de rechten en vrijheden + bijdrage
aan de democratische ontwikkeling van de maatschappij
WGP: soort gelijke bepaling : art 123 WGP
o Iets concreter: politie moet altijd de medeburger beschermen en bijstaan
Vb. illegale raveparty : hierbij is het niet de bedoeling dat de politie binnenstormt in
die menigte om het feest te stoppen. Dat zorgt voor meer kwaad en schade. Hierbij
zal de politie het militair gebied moeten afbakenen zodat niemand binnen en buiten
kan. Op die manier zal de maatschappelijke orde worden bewaard, wat het feest kan
zich niet uitbreiden en blijft dus op dat gebied. Daarnaast worden de fundamentele
rechten beschermd want men mag feesten, alleen horen daar bepaalde afspraken
bij.
Operationele benadering van de politiefunctie
RORON
R : Raadgevende functie : aan burgemeester ( andere overheden), aan de burger. Vb
bij fisching mails , via campagnes aan burgers
O: ontradende functie : ordeverstoringen voorkomen, omvat alles van preventie. Er
is nog geen probleem, maar men wilt zich daar wel voor behoeden. Vb politie op
evenementen , camera’s
R: regulerende functie : hier is er al een veiligheidsprobleem. De ontradende functie
heeft niet gewerkt dus is er nood aan gericht te werkt gaan door bv te patrouilleren ,
gericht camera’s te hangen,…
O: onderzoeken : de gerechtelijke functie van de politie. als er een ( idee is van )
misdrijf moet de politie dat onderzoeken, bewijzen vinden, etc. Dat start via een
aangifte ( daarvoor moet het misdrijf niet persee bestaan , vb vals aangifte) maar de
politie moet dat wel onderzoeken.
N: Nazorg : gaat vaak over slachtoffers, maar ook over getuigen van een
traumatische gebeurtenis. Kan ook over een niet-traumatische gebeurtenis gaan vb
bij diefstal, waar de politie aan de persoon preventief advies kan geven. Politie bevat
een algemene nazorg , maar zal aan slachtoffers en degerlijke wel specifieke nazorg
verwijzen
Wat maakt de politie zo bijzonder?
= Geweldmonopolie
: politie heeft als enige de beschikking over geweld in vredestijd. Dwz niet in oorlog. Politie
kan dus geweld gebruiken op rechtmatige wijze in vredestijd.
Hierdoor heeft de politie een machtspositie : politie kan dan ook gevaarlijk zijn als dat niet
voldoende democratisch omkaderd wordt. Er moet dus voor gezorgd worden dat er geen
misbruik van die geweldsmonopolie gemaakt wordt.
3 soorten opdrachten
, 3
1. Opdrachten bestuurlijke politie : trefwoord : openbare orde! De opdracht van de
bestuurlijke politie is het vrijwaren van de openbare orde en het optreden om
openbare verstoringen te vermijden of op te lossen met respect voor de
fundamentele rechten.
2. Opdrachten gerechtelijke politie : trefwoord : misdrijven, strafbare feiten.
Vb orde handhaving festival bestuurlijke politie
Vb druggebruik festival gerechtelijke politie
Iets kan ook van gerechtelijke naar bestuurlijk gaan vb arrestatie in een moskee leidt tot
ordeverstoring.
3. Sterke arm: dit verwijst naar de geweldsmonopoly. Andere beroepsgroepen hebben
ook nood aan bescherming van geweld. Vb een gerechtsdeurwaarder die een
dagvaardiging moet afleveren aan een gevaarlijke persoon, hierbij zal de politie
meekomen om die gerechtsdeurwaarder te beschermen.
Om bestuurlijke en gerechtelijke opdrachten uit te voeren heeft men bevoegdheden nodig
Kijk schema lesnotitie
Politiebestel
bestaat uit :
Politieapparaat
o Regulieren politiediensten : de ‘gewonde politiediensten’ :algemene
opdracht voor de openbare orde en gerechtelijke diensten
Rijkswacht
Gemeentepolitie
Gerechtelijke politie
Nu 2 niveaus : geïntegreerde politie
Federale politie
Lokale politie
o Bijzondere politiediensten >< regulier politiediensten
Hadden gerichte , beperkte opdrachten
Tot 1998 , 3soorten bijzondere politiediensten
1. Luchtvaart
2. Spoorweg
3. Zeevaartpolitie
Bijzonder takenpakket
Bestaat nog steeds maar niet in aparte diensten, sinds ’98
geïntegreerd met reguliere politiediensten om samenwerking te
bevorderen.
o Inspectiediensten ( niet te vergelijken met bijzondere politiediensten
Heeft te maken met bijzondere strafwet: alle strafwetten buiten het
strafwetboek. Vb milieudecreten. Dat betreft veel en moeilijke
aspecten die veel werk nodig hebben en ook veel specifieke kennis.
Daarom is er nood aan gespecialiseerde ambtenaren die zich bezig
houden met bijzondere wetten. Anders is er te veel werk en te weinig
kennis
Er zijn veel inspectiediensten , maar men weet niet precies hoeveel
DUS: 3 grote categorieën
1. reguliere politiediensten
, 4
2. bijzondere politiedienst ( na 98’ bij reguliere )
3. inspectiediensten
Politieambtenaar
2 definities vergelijken
o Art 3 , tweede lid WPA : wat is politieambt : bepaalde politie
maatregelen die men kan nemen of uitvoeren
o Art 3, derde lid WPA: gaat over overheden: Juridische
politiemaatregelen : voor bestuurlijke politie is dit burgemeester ,
gouverneur ( overheid)
Politieoverheden kan beslissingen verbieden
Politieoverheid
Kijk hierboven
Politie werkt altijd onder politieoverheden: door democratie kan men
geweldsmonopoly bewaren
Zeggenschap
1. Beheer : cruciaal: alle aspecten die ervoor zorgen dat de politie in staat is
om hun opdrachten uit te voeren: genoeg personeel, moderene wagens ,
wapens, goede opleiding,… heeft dus te maken met geld en met
begroting. Iemand die het beheer heeft, heeft dus veel te zeggen
2. Gezag: gaat over concrete opdrachten : wie bepaald dat er nu een
huiszoeking wordt uitgevoerd, wie bepaald dat er een bepaalde
interventie wordt gemaakt?. Dat bepaald de overheid, niet de politie
3. Beleid: er zijn altijd te weinig middelen om alles te doen wat men wilt
doen. Daarom moeten er prioriteiten gestelt worden. Dat doet de
overheid via een beleid. Zowel op bestuurlijk als gerechtelijk vlak
Politierecht : heel brede regeling. WPA en WGP slechts een deel , maar wel goed kennen
