REVALIDATIE IN GEESTELIJKE
GEZONDHEIDSZORG: PREVENTIE EN
BEHANDELING
H1: ALGEMENE PRINCIPES VAN DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORGVERLENING
CENTRALE VRAGEN
- Wanneer is er professionele hulp nodig?
- Waar kan men terecht?
- Wat mag men verwachten?
WANNEER PROFESSIONELE HULP?
- Iedereen voelt zich wel eens minder goed in zijn vel
- Wanneer dit minder goed voelen invloed heeft op:
o Algemene welbevinden
o Persoonlijke relaties
o Contact met omgeving
o Werksituaties/ studies
è Kan hulp aangewezen zijn!
- Mogelijke gevolgen:
o Zich isoleren
o Niet meer kunnen functioneren in het dagelijkse leven
o Arbeidsongeschiktheid
WAAR KAN MEN TERECHT?
- Huisarts is het meest aangewezen à kan de patiënt vervolgens doorverwijzen
- Rechtstreeks naar Centrum voor Geestelijke Gezondheid (CGG) of bv psychiaters of psychologen in privépraktijk
WAT MAG MEN VERWACHTEN?
- Geen realistische verwachting om onmiddellijk een oplossing te vinden voor de problemen
o Geestelijke gezondheidsproblemen aanpakken à vraagt tijd en inspanning van de betrokkene en de
naaste omgeving
- Taak hulpverlener: ondersteuning en begeleiding
o Betrokkene gaat in samenspraak met hulpverlener op zoek naar de beste wijze om de problemen aan te
pakken
- Vroeger: vooral op een residentiële manier behandelen
- Nu: zoveel mogelijk ambulante begeleiding
FASEN IN HULPVERLENINGSPROCES
1
,FASE 1: DE AANMELDING BIJ BV PSYCHOLOOG/ PSYCHIATER
- Patiënt neemt vaak eerst contact op via een verwijzer (bv huisarts)
o Aantal basisgegevens verzamelen
- Afspraak maken voor een intakegesprek à in principe binnen de 2 weken na de aanmelding (afhankelijk van de
hoogdringendheid en eventuele wachtlijsten)
FASE 2: INTAKE EN ONDERZOEK
- Hulpverlener en patiënt maken samen een probleemanalyse à polsen naar de verwachtingen van de patiënt
- Aandacht naar volgende vragen:
o Zijn er biologische factoren waarmee men rekening moet houden (biologische behandeling)?
§ Bv traagwerkende schildklier à medicamenteuze therapie ipv psychotherapie
§ In hoeverre spelen ervaringen vanuit de ontwikkelingsgeschiedenis een rol (aandacht voor
psychodynamische aspecten)?
§ Zijn er specifieke factoren (emotioneel, cognitief, gedragsmatig) die het probleem uitlokken of in
stand houden (indicaties voor gedragstherapie, cognitieve therapie of combinatie)
• Vroegkinderlijke ervaringen (verleden)
§ Welke betekenis of functie heeft het probleem binnen het sociale netwerk van de patiënt?
• In het heden
FASE 3: BEHANDELING
- Medicamenteuze therapie (biologisch) of psychotherapie (psychologisch) of combinatie
- Steeds meer aandacht naar rol die kinesitherapeut kan spelen in preventie en behandeling van psychische
klachten
- Hulpverlening:
o Individueel
o Met partner
o Met gezin
o In groep
PSYCHOTHERAPIE
- Psychodynamische therapie
- Cognitieve gedragstherapie
- Ervaringsgerichte therapie
- Systeemtherapie
PSYCHODYNAMISCHE THERAPIE
- Op zoek naar onderliggende gevoelens, gedachten en motieven
- Psychische én vaak ook lichamelijke problemen zijn terug te voeren naar ervaringen uit onze prille kindertijd
(verleden)
o Bv verstoorde hechting tussen ouder en kind
- Patiënt wordt zich bewust van onbewuste processen à hiermee aan de slag gaan
COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE
- Alle gedrag is aangeleerd
- Belemmerende gedrags- en gedachtenpatronen geleidelijk aan vervangen door ‘gezondere’ gedrags- en
gedachtenpatronen
- Acceptance – commitent therapie – mindfulness based therapie
2
, - Stil staan bij gedachten en lichamelijke gewaarwordingen van patiënt op een bepaald moment (heden)
o Leren kiezen hoe hij/ zijn met deze gewaarwordingen omgaat, ipv er automatisch op te reageren
o Patiënt probeert gedachten niet altijd te veranderen à accepteren dat ze er zijn (ook al zijn ze moeilijk)
ERVARINGSGERICHTE THERAPIE
- Uitgangspunt: gevoel en beleving à op zoek naar wat er in het heden speelt (niet verleden)
- Patiënt wordt in een ervaring gezet om hen uit te dagen è wordt zich meer bewust van wat er gebeurt in het
lichaam (sterktes en zwaktes verkennen)
o Veel psychische problemen komen lichamelijk tot uiting: lichamelijke vermoeidheid, spierspanning,
spierstijfheid, pijn, …
SYSTEEMTHERAPIE
- Uitgangspunt: problemen zijn grotendeels ontstaan door de manier waarop mensen met elkaar in interactie staan
- Probleem van één persoon in het gezin wordt gezien als symptoom van het functioneren van het gezin als geheel
o Stoornissen kunnen een manier zijn om het hele gezin in een wankel evenwicht te houden (bv
eetstoornis, kind met probleemgedrag)
- Aan de slag met relatie of hele gezin
o Gezinsleden moeten bereid zijn om mee naar de therapeut te komen
Zie voorbeeld casus
H2 & H3: VOORZIENINGEN EN ACTOREN IN DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG
WAT MAG MEN VERWACHTEN?
- Intramurale zorg
- Tussenvoorzieningen
- Ambulante zorg
INTRAMURALE ZORGVERLENING
= zorg die binnen de muren van een instelling verleend wordt en waarbij de mensen opgenomen worden in deze instelling
en hier ook meerdere nachten verblijven
- Voorzieningen:
o PAAZ
o Psychiatrische ziekenhuizen
o Psychiatrische verzorgingstehuizen (PVT)
o Instelling voor personen met een verstandelijke beperking
PAAZ
= psychiatrische afdeling van een algemeen ziekenhuis
- 2 functies:
o Dringende psychiatrische crisishulpverlening die vooral in stedelijke gebieden voorkomt, in nauwe
samenwerking met de spoedgevallendiensten
o Liaisonpsychiatrie: betrekking op de psychologische en psychiatrische opvang van de patiënten die
opgenomen zijn in de verschillende medische of heelkundige diensten (of patiënten in niet-
psychiatrische diensten), waarbij systematisch hulp wordt verleend op verzoek van de verantwoordelijke
geneesheer
- Crisisinterventie: kortdurende observatie en behandeling in geval van een acute psychiatrische crisis
3
, ð Reeds gekende patiënten die zich in een crisissituatie bevinden wegens een plotse verstoring van bestaande
evenwichten
ð Personen met een recente, acute psychiatrische problematiek waarbij, naast intensieve begeleiding,
observatie, diagnosestelling en therapeutische oriëntatie aangewezen zijn
- Zorgprogramma bestaat uit een geïndividualiseerde, intensieve behandeling van korte duur en een
systeemtherapeutische interventie (partner- of gezinssessies)
- Liaisonpsychiatrie = scheiding tussen de psychiatrie en de rest van de geneeskunde in het algemeen ziekenhuis
te verkleinen
o Breuk tussen psychiatrische en psychische klachten
o Zorg voor patiënten met lichamelijke aandoeningen verbeteren
PSYCHIATRISCHE ZIEKENHUIZEN
- Biedt specialistische diagnosestelling en behandeling voor mensen met psychiatrische stoornissen à meestal
multidisciplinair
- Duur en doelstellingen van de behandeling: afgestemd op de individuele mogelijkheden en behoeften van de
patiënt
- Volledige of partiële hospitalisatie mogelijk (dag of nacht)
- Zowel voor kinderen, jongeren, volwassenen en ouderen à niet elk psychiatrisch ziekenhuis heeft een
gespecialiseerd zorgaanbod voor alle leeftijdsgroepen
PSYCHIATRISCHE VERZORGINGSTEHUIZEN
- Voor personen met een langdurige en gestabiliseerde psychische stoornis en voor mensen met een verstandelijke
beperking die nood hebben aan continue begeleiding
- Beschermde collectieve woonvorm voor psychiatrische patiënten die geen ziekenhuisbehandeling vergen en
geen nood hebben aan ononderbroken psychiatrisch toezicht, maar die nog niet autonoom kunnen wonen of in
een andere samenwoningsvorm kunnen verblijven
- Continue begeleiding die de bewoners moet toelaten hun autonomie te herwinnen
o Indien mogelijk zelfs in het normaal maatschappelijk leven terug te keren
TUSSENVOORZIENINGEN
- Wonen niet zelfstandig, maar hoeven ook niet opgenomen te worden of in verzorgingstehuis te wonen
- Semimurale zorg wordt verleend op volgende manieren:
o Beschermd wonen
o Dagcentra voor personen met een verstandelijke of lichamelijke beperking
o Sociale werkplaatsen
BESCHERMD WONEN
- Woonvorm voor mensen met psychiatrische problemen die geen ziekenhuisbehandeling meer nodig hebben
o Wonen individueel of in kleine groepjes
o Enkele keren per week komt een begeleider langs
o Bewoner kan deelnemen aan dagactiviteiten, aangepast aan de noden van de bewoner op vlak van
psychisch en lichamelijk functioneren, praktische leef- en woonvaardigheden, dagbesteding, sociaal
netwerk, sociale vaardigheden, …
- Psychiatrische rehabilitatie hanteren: gericht op ontwikkeling van de autonomie en waarbij rekening gehouden
wordt met de mogelijkheden en beperkingen van de bewoner
DAGCENTRA VOOR PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE OF LICHAMELIJKE BEPERKING
4
GEZONDHEIDSZORG: PREVENTIE EN
BEHANDELING
H1: ALGEMENE PRINCIPES VAN DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORGVERLENING
CENTRALE VRAGEN
- Wanneer is er professionele hulp nodig?
- Waar kan men terecht?
- Wat mag men verwachten?
WANNEER PROFESSIONELE HULP?
- Iedereen voelt zich wel eens minder goed in zijn vel
- Wanneer dit minder goed voelen invloed heeft op:
o Algemene welbevinden
o Persoonlijke relaties
o Contact met omgeving
o Werksituaties/ studies
è Kan hulp aangewezen zijn!
- Mogelijke gevolgen:
o Zich isoleren
o Niet meer kunnen functioneren in het dagelijkse leven
o Arbeidsongeschiktheid
WAAR KAN MEN TERECHT?
- Huisarts is het meest aangewezen à kan de patiënt vervolgens doorverwijzen
- Rechtstreeks naar Centrum voor Geestelijke Gezondheid (CGG) of bv psychiaters of psychologen in privépraktijk
WAT MAG MEN VERWACHTEN?
- Geen realistische verwachting om onmiddellijk een oplossing te vinden voor de problemen
o Geestelijke gezondheidsproblemen aanpakken à vraagt tijd en inspanning van de betrokkene en de
naaste omgeving
- Taak hulpverlener: ondersteuning en begeleiding
o Betrokkene gaat in samenspraak met hulpverlener op zoek naar de beste wijze om de problemen aan te
pakken
- Vroeger: vooral op een residentiële manier behandelen
- Nu: zoveel mogelijk ambulante begeleiding
FASEN IN HULPVERLENINGSPROCES
1
,FASE 1: DE AANMELDING BIJ BV PSYCHOLOOG/ PSYCHIATER
- Patiënt neemt vaak eerst contact op via een verwijzer (bv huisarts)
o Aantal basisgegevens verzamelen
- Afspraak maken voor een intakegesprek à in principe binnen de 2 weken na de aanmelding (afhankelijk van de
hoogdringendheid en eventuele wachtlijsten)
FASE 2: INTAKE EN ONDERZOEK
- Hulpverlener en patiënt maken samen een probleemanalyse à polsen naar de verwachtingen van de patiënt
- Aandacht naar volgende vragen:
o Zijn er biologische factoren waarmee men rekening moet houden (biologische behandeling)?
§ Bv traagwerkende schildklier à medicamenteuze therapie ipv psychotherapie
§ In hoeverre spelen ervaringen vanuit de ontwikkelingsgeschiedenis een rol (aandacht voor
psychodynamische aspecten)?
§ Zijn er specifieke factoren (emotioneel, cognitief, gedragsmatig) die het probleem uitlokken of in
stand houden (indicaties voor gedragstherapie, cognitieve therapie of combinatie)
• Vroegkinderlijke ervaringen (verleden)
§ Welke betekenis of functie heeft het probleem binnen het sociale netwerk van de patiënt?
• In het heden
FASE 3: BEHANDELING
- Medicamenteuze therapie (biologisch) of psychotherapie (psychologisch) of combinatie
- Steeds meer aandacht naar rol die kinesitherapeut kan spelen in preventie en behandeling van psychische
klachten
- Hulpverlening:
o Individueel
o Met partner
o Met gezin
o In groep
PSYCHOTHERAPIE
- Psychodynamische therapie
- Cognitieve gedragstherapie
- Ervaringsgerichte therapie
- Systeemtherapie
PSYCHODYNAMISCHE THERAPIE
- Op zoek naar onderliggende gevoelens, gedachten en motieven
- Psychische én vaak ook lichamelijke problemen zijn terug te voeren naar ervaringen uit onze prille kindertijd
(verleden)
o Bv verstoorde hechting tussen ouder en kind
- Patiënt wordt zich bewust van onbewuste processen à hiermee aan de slag gaan
COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE
- Alle gedrag is aangeleerd
- Belemmerende gedrags- en gedachtenpatronen geleidelijk aan vervangen door ‘gezondere’ gedrags- en
gedachtenpatronen
- Acceptance – commitent therapie – mindfulness based therapie
2
, - Stil staan bij gedachten en lichamelijke gewaarwordingen van patiënt op een bepaald moment (heden)
o Leren kiezen hoe hij/ zijn met deze gewaarwordingen omgaat, ipv er automatisch op te reageren
o Patiënt probeert gedachten niet altijd te veranderen à accepteren dat ze er zijn (ook al zijn ze moeilijk)
ERVARINGSGERICHTE THERAPIE
- Uitgangspunt: gevoel en beleving à op zoek naar wat er in het heden speelt (niet verleden)
- Patiënt wordt in een ervaring gezet om hen uit te dagen è wordt zich meer bewust van wat er gebeurt in het
lichaam (sterktes en zwaktes verkennen)
o Veel psychische problemen komen lichamelijk tot uiting: lichamelijke vermoeidheid, spierspanning,
spierstijfheid, pijn, …
SYSTEEMTHERAPIE
- Uitgangspunt: problemen zijn grotendeels ontstaan door de manier waarop mensen met elkaar in interactie staan
- Probleem van één persoon in het gezin wordt gezien als symptoom van het functioneren van het gezin als geheel
o Stoornissen kunnen een manier zijn om het hele gezin in een wankel evenwicht te houden (bv
eetstoornis, kind met probleemgedrag)
- Aan de slag met relatie of hele gezin
o Gezinsleden moeten bereid zijn om mee naar de therapeut te komen
Zie voorbeeld casus
H2 & H3: VOORZIENINGEN EN ACTOREN IN DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG
WAT MAG MEN VERWACHTEN?
- Intramurale zorg
- Tussenvoorzieningen
- Ambulante zorg
INTRAMURALE ZORGVERLENING
= zorg die binnen de muren van een instelling verleend wordt en waarbij de mensen opgenomen worden in deze instelling
en hier ook meerdere nachten verblijven
- Voorzieningen:
o PAAZ
o Psychiatrische ziekenhuizen
o Psychiatrische verzorgingstehuizen (PVT)
o Instelling voor personen met een verstandelijke beperking
PAAZ
= psychiatrische afdeling van een algemeen ziekenhuis
- 2 functies:
o Dringende psychiatrische crisishulpverlening die vooral in stedelijke gebieden voorkomt, in nauwe
samenwerking met de spoedgevallendiensten
o Liaisonpsychiatrie: betrekking op de psychologische en psychiatrische opvang van de patiënten die
opgenomen zijn in de verschillende medische of heelkundige diensten (of patiënten in niet-
psychiatrische diensten), waarbij systematisch hulp wordt verleend op verzoek van de verantwoordelijke
geneesheer
- Crisisinterventie: kortdurende observatie en behandeling in geval van een acute psychiatrische crisis
3
, ð Reeds gekende patiënten die zich in een crisissituatie bevinden wegens een plotse verstoring van bestaande
evenwichten
ð Personen met een recente, acute psychiatrische problematiek waarbij, naast intensieve begeleiding,
observatie, diagnosestelling en therapeutische oriëntatie aangewezen zijn
- Zorgprogramma bestaat uit een geïndividualiseerde, intensieve behandeling van korte duur en een
systeemtherapeutische interventie (partner- of gezinssessies)
- Liaisonpsychiatrie = scheiding tussen de psychiatrie en de rest van de geneeskunde in het algemeen ziekenhuis
te verkleinen
o Breuk tussen psychiatrische en psychische klachten
o Zorg voor patiënten met lichamelijke aandoeningen verbeteren
PSYCHIATRISCHE ZIEKENHUIZEN
- Biedt specialistische diagnosestelling en behandeling voor mensen met psychiatrische stoornissen à meestal
multidisciplinair
- Duur en doelstellingen van de behandeling: afgestemd op de individuele mogelijkheden en behoeften van de
patiënt
- Volledige of partiële hospitalisatie mogelijk (dag of nacht)
- Zowel voor kinderen, jongeren, volwassenen en ouderen à niet elk psychiatrisch ziekenhuis heeft een
gespecialiseerd zorgaanbod voor alle leeftijdsgroepen
PSYCHIATRISCHE VERZORGINGSTEHUIZEN
- Voor personen met een langdurige en gestabiliseerde psychische stoornis en voor mensen met een verstandelijke
beperking die nood hebben aan continue begeleiding
- Beschermde collectieve woonvorm voor psychiatrische patiënten die geen ziekenhuisbehandeling vergen en
geen nood hebben aan ononderbroken psychiatrisch toezicht, maar die nog niet autonoom kunnen wonen of in
een andere samenwoningsvorm kunnen verblijven
- Continue begeleiding die de bewoners moet toelaten hun autonomie te herwinnen
o Indien mogelijk zelfs in het normaal maatschappelijk leven terug te keren
TUSSENVOORZIENINGEN
- Wonen niet zelfstandig, maar hoeven ook niet opgenomen te worden of in verzorgingstehuis te wonen
- Semimurale zorg wordt verleend op volgende manieren:
o Beschermd wonen
o Dagcentra voor personen met een verstandelijke of lichamelijke beperking
o Sociale werkplaatsen
BESCHERMD WONEN
- Woonvorm voor mensen met psychiatrische problemen die geen ziekenhuisbehandeling meer nodig hebben
o Wonen individueel of in kleine groepjes
o Enkele keren per week komt een begeleider langs
o Bewoner kan deelnemen aan dagactiviteiten, aangepast aan de noden van de bewoner op vlak van
psychisch en lichamelijk functioneren, praktische leef- en woonvaardigheden, dagbesteding, sociaal
netwerk, sociale vaardigheden, …
- Psychiatrische rehabilitatie hanteren: gericht op ontwikkeling van de autonomie en waarbij rekening gehouden
wordt met de mogelijkheden en beperkingen van de bewoner
DAGCENTRA VOOR PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE OF LICHAMELIJKE BEPERKING
4
