INLEIDING: WAT IS SOCIALE ZEKERHEID ?
FOCUS OP MENSELIJKE NODEN
Vb 1. man zit in ziekenhuis, heeft hulp nodig en is kwetsbaar waardoor hij hulp nodig heeft van anderen. Dit is
niet gratis. De persoon die hem helpt wilt hiervoor betaald worden maar de man kan niet werken door zijn
toestand. Eerste thema= wat doe je met de kosten bij ziekte en het inkomensverlies dat je lijdt moet worden
gecompenseerd.
Vb 2. Moeder moet bekomen van bevalling en helpt dus nood aan medische begeleiding. De vrouw moet
daarna niet gaan werken en heeft dus inkomensverlies die wordt geholpen door sociaal zekerheid.
Vb 3. Medische problemen die veroorzaakt wordt door de werkgever. Doen zich voor in de context van het
verrichten van arbeid. Wie moet hiervoor verantwoordelijk gesteld worden.
Vb 4. Handicap die je hindert van een vlotte omgang op vlak van mobiliteit. Die personen hebben een
verminderd verdienvermogen.
Vb 5. Werkloosheid
Vb 6. Kinderen: kosten opvoeding en onderhoud, opvang.
Vb 7. Ouderdom: behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
GEBRUIKELIJKE BETEKENIS
= a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt uitgesloten. Toestand waar er geen zorgen
zijn over wat je tekortkomt.
= b) het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te verzekeren. Dit is meer
instrumenteel.
SOCIALE ZEKERHEID IN ZIJN SITUATIONELE/TELEOLOGISCHE BETEKENIS
Sociale zekerheid = toestand die je wilt bereiken/uitsluiting van bezorgdheid voor gebrek.
Link oudste gebruik term: Simon Bolivar (1819); Social Security Act VS (1935) en “Freedom from want”
Roosevelt (1941) het beste regeringsmodel is datgeen dat het grootst mogelijk geluk produceert, sociale
zekerheid en politieke stabiliteit.
• Security Act VS 1935 wet in de VS die de basis van werkloosheidsverzekering organiseert.
• Hierdoor heeft Roosevelt in 1941 een speech gegeven waarin hij 4 vrijheden vooropstelt:
freedom of speech, religion, freedom from want and fear
Realiteit vs. ideaal: uitsluiting bezorgdheid gebrek is onvoltooid doel, sociale zekerheid is streven naar
zekerheid.
1
,Verband vervulling basisbehoefte aan “veiligheid”
• Verband intrinsieke kwetsbaarheid mens (kindertijd, handicap, ziekte, ouderdom). Deze wordt
vergroot door de maatschappelijke context.
• Versterkt door maatschappelijke context (nood aan financiële middelen om in levensonderhoud en
(medische) zorg te voorzien, begrensde mogelijkheden om wettig inkomen te vergaren). Alles wat
ervoor zorgt dat je niets kan verdienen zijn beperkingen in deze samenleving.
Onderscheid psychologische conditie - maatschappelijke dimensie
Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak én maatschappelijk belang tot leniging:
• Historisch ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke gevolgen economische productie en
verdeling welvaart
• Oude problematiek armoede: leniging middels bijstandsvoorzieningen
• Nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële revolutie: leer “sociale risico’s”
structureert gaandeweg samenspel sociale verzekeringen en bijstandsvoorzieningen. Oorzaken van
onzekerheid die een maatsch oorsprong hebben en dit vinden we als maatshappij belangrijk om die te
gaan opvangen.
SOCIALE ZEKERHEID IN DE INSTRUMENTELE BETEKENIS
= Focus ligt hierbij dat we een geheel van instellingen en regelingen hebben die mensen vrijwaren voor de
bezorgdheid voor gebrek en ons dus beschermen tegen de verschillende sociale risico’s.
De instellingen die hier een rol spelen hebben een historische diversiteit:
• Rol (solidaire) samenlevingsverbanden (stam, familie, (kern)gezin) = oudste
• Rol eigendom (onroerende goederen, spaargeld, beleggingen)
• Rol liefdadigheid(instellingen): voorloper sociale bijstand
• Rol emancipatiestrijd arbeidersbeweging: oorsprong sociale verzekeringen
o Evolutie van landbouweconomie naar industrieel kapitalisme in 19e eeuw: ontregeling
traditionele samenlevings- en solidariteitsverbanden
o Arbeider (“proletariër”) is aangewezen op verkoop arbeidskracht om in levensonderhoud te
voorzien: genese arbeidsmarkt en sociale risico’s. Werkgevers beslissen om hun geld in de pot te
leggen met zoveel mogelijk mensen en als iemand dan bv ziek w en kosten heeft en niet kan gaan
2
, werken krijgt die iets uit die pot en als je niet gekozen wordt dan maken we daar een andere pot
voor zodat je nog eten kan komen. Ze beginnen met onderlinge verzekeringen en dit was het
startpunt van de sociale verzekering waaruit de welvaartsstaat groeit.
• Rol overheid
o In opvolging religieuze liefdadigheid: organisatie sociale bijstand. Het wordt dus genationaliseerd
en armenzorg w de verantwoordelijkheid van de OH.
o Na initiële onderdrukking emancipatiestrijd arbeidersklasse die zichzelf begint te organiseren
(19e eeuw):
Eerst knalt de OH hen eerst allemaal neer. Maar dan is er een wisselende
krachtsverhouding en de OH ziet dat er geen zin is om de emancipatiestrijd tegen te
houden en te onderdrukken.
Beleid van “gesubsidieerde vrijheid” en wettelijke omkadering particuliere
initiatieven (rond jaren 1900)
Inrichting verplichte sociale verzekeringen:
Consolidatie “sociaal pact” overlegd tussen vertegenwoordigers
werknemers en werknemers na WOII: Besluitwet 1944 organiseert sociale
zekerheid werknemers. Documenten dat is voorbereid dat een blauwdruk
was voor een nieuwe echte welvaartsstaat voor BE. Dit pact heeft men
overgenomen en is omgezet in een besluitwet.
Organisatie sociale verzekeringen ambtenaren
Organisatie sociale verzekeringen zelfstandigen
Wettelijke omkadering “aanvullende verzekeringen” (eind 20e eeuw) die hebben als
doel om nog een deel bij te plaatsen in het kader om de prestaties die via de sociale
verzekering zijn opgebouwd, worden opgehold en een aanvullende verzekering
geeft nog wat extraatjes.
• Basis genese en ontwikkeling “socialezekerheidsrecht”
THEMA 1: WAT IS SOCIALEZEKERHEIDSRECHT?
3
, DEFINITIE
= geheel van rechtsregels die het fundamentele recht op sociale zekerheid verankeren en verwezenlijken.
Regels die het recht op sociale zekerheid verwezenlijken:
• Voorwerp en karakter socialezekerheidsrecht (stricto sensu)
• Technieken: sociale verzekering & sociale bijstand
Regels die het recht op sociale zekerheid verankeren:
• Het recht op sociale zekerheid als Mensenrecht
• Verdeling van bevoegdheden
• Omkadering van de regelgeving
VOORWERP EN KARAKTER (STRICTO SENSU)
(1) Verleent subjectieve rechten op “prestaties van sociale zekerheid”. Dit is een generieke term voor
prestaties die je kan verkrijgen met prestaties van sociale zekerheid.
Ze garanderen in regel een minimum aan, de vervanging van of een aanvulling van inkomen. Het is altijd 1 van
deze drie.
Finaliteit, waarvoor dienen ze:
• Vergoeding van schade voortvloeiend uit (de realisatie van) een sociaal risico (bijv.
werkloosheidsuitkering). Het gaat om een indekking tegen bepaalde risico’s en als het zich voordoet
dan gaat men dit vergoeden.
• Herstel van schade (bijv. integrale vergoeding prothesen i.k.v. arbeidsongeval)
• Schadepreventie van de sociale risico´s (bijv. verwijdering arbeidspost i.k.v. beroepsziekte)
Vorm: in regel geldelijke prestaties
Territoriaal karakter van de dekking: vereiste van enige band met grondgebied door tewerkstelling en/of
verblijf. SZ-systemen zijn nog steeds heel nationale aangelegenheid en landen hebben hun eigen SZ-systeem
en willen vermijden dat mensen van andere landen hier gebruik van komen maken.
(2) Regelt administratieve organisatie stelsels
• Uitvoerende en toezichthoudende instellingen: inrichting, samenstelling organen, beheer, taken,
toezicht
• Rechtspositie sociaal verzekerde t.a.v. administratie
(3) Regelt financiering prestaties
• Inkomsten sociale zekerheid
o Inkomstenbronnen: sociale zekerheidsbijdragen en belastingmiddelen
o Hoogte en inning van de bijdragen
• Garanties inzake financieel evenwicht
o Regeling begroting
o Mechanismen ter correctie verhouding inkomsten – uitgaven
o Regelingen inzake cumul prestaties en verhaal onterecht verleende prestatie
4
FOCUS OP MENSELIJKE NODEN
Vb 1. man zit in ziekenhuis, heeft hulp nodig en is kwetsbaar waardoor hij hulp nodig heeft van anderen. Dit is
niet gratis. De persoon die hem helpt wilt hiervoor betaald worden maar de man kan niet werken door zijn
toestand. Eerste thema= wat doe je met de kosten bij ziekte en het inkomensverlies dat je lijdt moet worden
gecompenseerd.
Vb 2. Moeder moet bekomen van bevalling en helpt dus nood aan medische begeleiding. De vrouw moet
daarna niet gaan werken en heeft dus inkomensverlies die wordt geholpen door sociaal zekerheid.
Vb 3. Medische problemen die veroorzaakt wordt door de werkgever. Doen zich voor in de context van het
verrichten van arbeid. Wie moet hiervoor verantwoordelijk gesteld worden.
Vb 4. Handicap die je hindert van een vlotte omgang op vlak van mobiliteit. Die personen hebben een
verminderd verdienvermogen.
Vb 5. Werkloosheid
Vb 6. Kinderen: kosten opvoeding en onderhoud, opvang.
Vb 7. Ouderdom: behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
GEBRUIKELIJKE BETEKENIS
= a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt uitgesloten. Toestand waar er geen zorgen
zijn over wat je tekortkomt.
= b) het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te verzekeren. Dit is meer
instrumenteel.
SOCIALE ZEKERHEID IN ZIJN SITUATIONELE/TELEOLOGISCHE BETEKENIS
Sociale zekerheid = toestand die je wilt bereiken/uitsluiting van bezorgdheid voor gebrek.
Link oudste gebruik term: Simon Bolivar (1819); Social Security Act VS (1935) en “Freedom from want”
Roosevelt (1941) het beste regeringsmodel is datgeen dat het grootst mogelijk geluk produceert, sociale
zekerheid en politieke stabiliteit.
• Security Act VS 1935 wet in de VS die de basis van werkloosheidsverzekering organiseert.
• Hierdoor heeft Roosevelt in 1941 een speech gegeven waarin hij 4 vrijheden vooropstelt:
freedom of speech, religion, freedom from want and fear
Realiteit vs. ideaal: uitsluiting bezorgdheid gebrek is onvoltooid doel, sociale zekerheid is streven naar
zekerheid.
1
,Verband vervulling basisbehoefte aan “veiligheid”
• Verband intrinsieke kwetsbaarheid mens (kindertijd, handicap, ziekte, ouderdom). Deze wordt
vergroot door de maatschappelijke context.
• Versterkt door maatschappelijke context (nood aan financiële middelen om in levensonderhoud en
(medische) zorg te voorzien, begrensde mogelijkheden om wettig inkomen te vergaren). Alles wat
ervoor zorgt dat je niets kan verdienen zijn beperkingen in deze samenleving.
Onderscheid psychologische conditie - maatschappelijke dimensie
Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak én maatschappelijk belang tot leniging:
• Historisch ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke gevolgen economische productie en
verdeling welvaart
• Oude problematiek armoede: leniging middels bijstandsvoorzieningen
• Nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële revolutie: leer “sociale risico’s”
structureert gaandeweg samenspel sociale verzekeringen en bijstandsvoorzieningen. Oorzaken van
onzekerheid die een maatsch oorsprong hebben en dit vinden we als maatshappij belangrijk om die te
gaan opvangen.
SOCIALE ZEKERHEID IN DE INSTRUMENTELE BETEKENIS
= Focus ligt hierbij dat we een geheel van instellingen en regelingen hebben die mensen vrijwaren voor de
bezorgdheid voor gebrek en ons dus beschermen tegen de verschillende sociale risico’s.
De instellingen die hier een rol spelen hebben een historische diversiteit:
• Rol (solidaire) samenlevingsverbanden (stam, familie, (kern)gezin) = oudste
• Rol eigendom (onroerende goederen, spaargeld, beleggingen)
• Rol liefdadigheid(instellingen): voorloper sociale bijstand
• Rol emancipatiestrijd arbeidersbeweging: oorsprong sociale verzekeringen
o Evolutie van landbouweconomie naar industrieel kapitalisme in 19e eeuw: ontregeling
traditionele samenlevings- en solidariteitsverbanden
o Arbeider (“proletariër”) is aangewezen op verkoop arbeidskracht om in levensonderhoud te
voorzien: genese arbeidsmarkt en sociale risico’s. Werkgevers beslissen om hun geld in de pot te
leggen met zoveel mogelijk mensen en als iemand dan bv ziek w en kosten heeft en niet kan gaan
2
, werken krijgt die iets uit die pot en als je niet gekozen wordt dan maken we daar een andere pot
voor zodat je nog eten kan komen. Ze beginnen met onderlinge verzekeringen en dit was het
startpunt van de sociale verzekering waaruit de welvaartsstaat groeit.
• Rol overheid
o In opvolging religieuze liefdadigheid: organisatie sociale bijstand. Het wordt dus genationaliseerd
en armenzorg w de verantwoordelijkheid van de OH.
o Na initiële onderdrukking emancipatiestrijd arbeidersklasse die zichzelf begint te organiseren
(19e eeuw):
Eerst knalt de OH hen eerst allemaal neer. Maar dan is er een wisselende
krachtsverhouding en de OH ziet dat er geen zin is om de emancipatiestrijd tegen te
houden en te onderdrukken.
Beleid van “gesubsidieerde vrijheid” en wettelijke omkadering particuliere
initiatieven (rond jaren 1900)
Inrichting verplichte sociale verzekeringen:
Consolidatie “sociaal pact” overlegd tussen vertegenwoordigers
werknemers en werknemers na WOII: Besluitwet 1944 organiseert sociale
zekerheid werknemers. Documenten dat is voorbereid dat een blauwdruk
was voor een nieuwe echte welvaartsstaat voor BE. Dit pact heeft men
overgenomen en is omgezet in een besluitwet.
Organisatie sociale verzekeringen ambtenaren
Organisatie sociale verzekeringen zelfstandigen
Wettelijke omkadering “aanvullende verzekeringen” (eind 20e eeuw) die hebben als
doel om nog een deel bij te plaatsen in het kader om de prestaties die via de sociale
verzekering zijn opgebouwd, worden opgehold en een aanvullende verzekering
geeft nog wat extraatjes.
• Basis genese en ontwikkeling “socialezekerheidsrecht”
THEMA 1: WAT IS SOCIALEZEKERHEIDSRECHT?
3
, DEFINITIE
= geheel van rechtsregels die het fundamentele recht op sociale zekerheid verankeren en verwezenlijken.
Regels die het recht op sociale zekerheid verwezenlijken:
• Voorwerp en karakter socialezekerheidsrecht (stricto sensu)
• Technieken: sociale verzekering & sociale bijstand
Regels die het recht op sociale zekerheid verankeren:
• Het recht op sociale zekerheid als Mensenrecht
• Verdeling van bevoegdheden
• Omkadering van de regelgeving
VOORWERP EN KARAKTER (STRICTO SENSU)
(1) Verleent subjectieve rechten op “prestaties van sociale zekerheid”. Dit is een generieke term voor
prestaties die je kan verkrijgen met prestaties van sociale zekerheid.
Ze garanderen in regel een minimum aan, de vervanging van of een aanvulling van inkomen. Het is altijd 1 van
deze drie.
Finaliteit, waarvoor dienen ze:
• Vergoeding van schade voortvloeiend uit (de realisatie van) een sociaal risico (bijv.
werkloosheidsuitkering). Het gaat om een indekking tegen bepaalde risico’s en als het zich voordoet
dan gaat men dit vergoeden.
• Herstel van schade (bijv. integrale vergoeding prothesen i.k.v. arbeidsongeval)
• Schadepreventie van de sociale risico´s (bijv. verwijdering arbeidspost i.k.v. beroepsziekte)
Vorm: in regel geldelijke prestaties
Territoriaal karakter van de dekking: vereiste van enige band met grondgebied door tewerkstelling en/of
verblijf. SZ-systemen zijn nog steeds heel nationale aangelegenheid en landen hebben hun eigen SZ-systeem
en willen vermijden dat mensen van andere landen hier gebruik van komen maken.
(2) Regelt administratieve organisatie stelsels
• Uitvoerende en toezichthoudende instellingen: inrichting, samenstelling organen, beheer, taken,
toezicht
• Rechtspositie sociaal verzekerde t.a.v. administratie
(3) Regelt financiering prestaties
• Inkomsten sociale zekerheid
o Inkomstenbronnen: sociale zekerheidsbijdragen en belastingmiddelen
o Hoogte en inning van de bijdragen
• Garanties inzake financieel evenwicht
o Regeling begroting
o Mechanismen ter correctie verhouding inkomsten – uitgaven
o Regelingen inzake cumul prestaties en verhaal onterecht verleende prestatie
4
