STRAFRECHT
Wat is strafrecht?
Een van de meeste bekende rechtsgebieden, waar mensen zich graag over uitspreken bv
dat is toch schandalig dat die persoon is vrijgesproken, hoe kan dat nu,…
Media- aandacht -heel populair
Strafrecht is meer dan de grote bekende criminaliteitsvormen zoals wat u enkel in de
media ziet, ook bv arbeidsongevallen,… zijn strafrecht
Strafrecht zit eigenlijk overal
Strafrecht is ook bv seksueel strafrecht waar mensen ook snel een mening over
vormen wat aanleiding geeft tot discussies bv als er volgens iemand een te lichte
straf wordt opgelegd of als iemand wordt vrijgesproken waarvan men vindt dat dat
niet had mogen gebeuren,…
Slide 12 artikel waarbij verschillende uitspraken worden genomen,
Hoe komt dat?
kan bv zijn dat er twijfel bestaat over schuld verdachte en dan moet uitspraak in
voordeel werken van verdachte
kan ook bv dat ze beslissen geen gevangenisstraf omdat dat grote impact zou
hebben op zijn/ haar toekomst
Wat is strafrecht voor jullie?
Iets stigmatiserend?
Iets pedagogisch? Iets wat richting geeft, is het voldoende duidelijk wat mag en niet
mag?
Iets praktisch (““kanaliseren vergeldingsbehoeftes”= richten of sturen van de
behoefte aan wraak/ vergelding) ? Is dat iets om rem te zetten op eigen richting
(vermijden van oog om oog en tand om tand)
Waarover gaat het? (in juridische zin)
wat is strafbaar?
Wat is een misdrijf? (Wat vinden wij als maatschappij dat strafrechtelijk beschermd
moet worden?)
schending van de fundamentele waarden van onze sl? Hoe kunnen we die waarden
vaststellen?
legaliteitsbeginsel!!!= hangt samen met het idee dat iedereen de wet geacht te
kennen, u moet weten wanneer u strafbaar bent, welke gedraging valt net wel onder
die strafwet en welke niet,…
Strafrecht gaat om…
• … Misdrijven
o Wat is een misdrijf?
• … Politie, procureurs des Konings, (onderzoeks)rechters, rechtbanken en hoven
o Wat mogen zij doen om misdrijven en misdadigers op te sporen, te ontdekken en te
veroordelen?
• En slachtoffers
o Wat is hun rol in de strafprocedure?
o Mogen zij zich uitspreken over een eventuele straf die er zou moeten opgelegd worden
volgens hen of is hun rol beperkt tot bv het vorderen van een schadevergoeding? Hof van
Cassatie heeft zich daarover uitgesproken dat het ook belangrijk is om rekening te houden
met de verwachtingen van het so.
Strafrecht
•Materieel strafrecht:
o De rechtsnormen die bepalen wie, waarvoor, wanneer strafbaar is en waarom en welke sancties
1
,opgelegd kunnen worden
“Wat men niet mag en wat men moet vermijden om sancties te krijgen”(let op: soms wat men
niet mag weigeren te doen bv schuldig hulpverzuim= iemand ligt op de grond en heeft medische
hulp nodig en u beslist om niks te doen dan is dat feit dat je niks doet ook strafbaar)
Welke handelingen vallen binnen en buiten de toepassing van het strafrecht?
• Formeel strafrecht (strafvordering/strafprocesrecht):
o De regels aangaande het verloop van het strafproces, welke procedurele ordes moeten daar
zeker genomen worden?
o Strafprocedure, strafvordering, strafrechtspleging, tenuitvoerlegging, rechtshulp (is bv handiger
in EU dan aan China of Amerika hulp te vragen)
“Wat er moet gedaan worden als er een misdrijf is gepleegd”
Verband tussen materieel en formeel strafrecht
• Materieel strafrecht komt tot leven in een strafprocedure (daarom dat beide onderdelen samen
worden gegeven in dit vak) Die twee bestaan eig niet apart in theorie, het strafprocesrecht
heeft strafrecht en misdrijven nodig om te kunnen toegepast worden en omgekeerd.
o Impact strafrecht op strafprocesrecht
Vb. drempels voor voorlopige hechtenis, verjaringstermijnen
o Strafprocesrecht als kader voor de sanctionering van strafrechtelijk relevant gedrag
o SR (strafrecht) en SPR (strafprocesrecht) = beschermende functie (want je weet wat basisrecht
is als je wordt vervolgt in strafprocedure)
Ze zorgen ervoor dat u weet als je een gedraging stelt dat u wel of niet strafvervolging riskeert
Vermijden onrechtmatig overheidsingrijpen/ ingrijpen van politie
Vb. vrijheidsberoving of huiszoeking
Materieel strafrecht
1) Wat is strafbaar? (wat wordt verboden?)
Misdrijven
2) Wie moet gestraft worden?
Misdadigers (alleen mensen? Ook AI systeem? Bedrijven als enkele werknemers nalatig zijn
geweest?)
3) Wanneer moet iemand gestraft worden voor iets wat strafbaar is?
Voorwaarden voor individuele aansprakelijkheid & strafrechtelijke sancties
Het kan zijn dat strafrechtelijke aansprakelijkheid wordt uitgesloten bv zelfverdediging
Moeilijkste vraag: Wat zou strafrecht moeten doen? Waarom zijn bepaalde misdrijven wel een
misdrijf en andere niet?
Ideologieën
Waarom Strafrecht? Nuttig?
Wat is het doel van Strafrecht?
o Is het doel beperkt tot straffen (?!)
o Strafrecht als beleidsinstrument om:
• Normconform gedrag afdwingen bv we bepalen dat de max snelheid op
autosnelweg 120 km/ u is omdat er anders meer ongevallen plaatsvinden
geen waterdicht beleidsinstrument (niet iedereen houdt zich daaraan)
• In tal van domeinen
Vb. seksueel strafrecht, fiscaal strafrecht, milieustrafrecht (bv ecocide), sociaal
strafrecht, …
2
, Wat is het doel van straffen?
o vroeger ging het over wie kan zwaarste wraak nemen,… later is men weggegaan van
dat systeem en werden er veel meer beperkingen opgelegd op dat systeem (van private
handhaving naar publieke handhaving)
Reactie tegen/vergelding voor laakbare gedragingen
Bv. taliowet: ‘oog om oog, tand om tand’ (Twaalftafelenwet)
Strafrecht als beteugeld recht tot straffen
Preventie van laakbare gedragingen
Positieve: voorkomen dat daders/criminelen wederom in de fout gaan
Negatieve: voorkomen dat mensen (alle burgers) in de fout gaan
Resocialisatie van misdadigers in maatschappij
Andere?: maatschappij reguleren, moraliteit beschermen …
Strafdoelen anno 2026:
o Art. 27 NSw. (laat de strafdoelen zien waarmee een rechter rekening moet houden als die
een geval voor zich krijgt)
• Strafdoelen wettelijk bepaald:
Het uiting geven aan de maatschappelijke afkeuring ten aanzien van de overtreding van
de strafwet (persoon heeft diefstal gepleegd en we laten zien dat we dat als maatschappij
niet goed vinden);
Het bevorderen van het herstel van het maatschappelijk evenwicht en van het herstel
van de door het misdrijf veroorzaakte schade bv iemand met groot drugsbedrijf en
miljoenen euro’s verdient gaan we buit van afnemen om maatschappelijk evenwicht te
herstellen ipv bv gevangenisstraf;
Het bevorderen van de maatschappelijke rehabilitatie en re-integratie van de dader;
Het beschermen van de maatschappij door bv zware gevangenisstraf op te leggen als de
maatschappij anders in gevaar zou zijn.
Wortels van huidig materieel strafrecht
Modern Strafrecht – Verlichting (invloed van verlichting op ons strafrechtelijk systeem)
o Montesquieu, Voltaire, Bentham, Feuerbach, Beccaria …
o Rationaliseren
• Wat is de grondslag van het recht op straffen?
o Humaniseren (menselijker maken , niet folteren)
o Vermijd willekeur
Oorsprong van ‘klassieke school’ van strafrechtsdenken:
o homo economicus (rationeel wezen) met vrije wil (heeft vrije wil en kan bewust
kiezen om wet te overtreden of niet) criminaliteit was het gevolg van een kosten-
batenafweging
o Strafrecht als ultima ratio (het laatste redmiddel) – utilitarisme (nut van straf ligt in
afschrikken en voorkomen van toekomstige misdrijven NIET in wraak)
• Repressieve functie (bestrijden van onveilige situaties of ongewenst gedrag door
ingrijpen) - beperkt tot schending van essentiële goederen
(vb. leven, eigendom …) voor minder zware kwesties bv burgerlijk recht
o Aandacht voor “criminele feiten” (meer dan voor daders) strafmaat werd
gebaseerd op ernst van feiten en niet op persoonlijke kenmerken
Déclaration des droits de l’homme et du citoyen - Verklaring van de rechten van de mens en de
burger (26 augustus 1789)
Artikel 5 - Schade
De wet heeft slechts het recht handelingen te verbieden, die schadelijk zijn voor de
maatschappij
3
, Artikel 7 – Legaliteit I
Niemand kan beschuldigd, aangehouden of gevangen worden dan in bij de wet bepaalde
gevallen en in de vormen, die zij heeft voorgeschreven (+ verbod op willekeur)
Artikel 8 – Legaliteit II & proport. straf
De wet kan slechts strikte en weliswaar noodzakelijke straffen opleggen, en niemand kan
gestraft worden dan door een wet die is vastgesteld en uitgevaardigd voorafgaand aan het
delict en op wettige wijze toegepast
Artikel 9 - Vermoeden van onschuld
Franse wetboek na de revolutie
- Napoleontische tijd
o Frans Wetboek 1810
Blijft trouw aan sommige beginselen van de Verlichting (vb. legaliteit)
Maar uitbreiding van misdrijven tegen de veiligheid en het politieke regime
(absoluut regime)
België - geschiedenis
- Belgische onafhankelijkheid (1830) zeiden ze dat ze binnen de kortste tijd een eigen
strafwetboek wilden hebben
o Franse code pénal 1810 van toepassing
o Art 139 GW 1831schreef herziening van de wetboeken voor “binnen de kortst
mogelijke tijd”
o Strafwetboek 1867 werd uiteindelijk ingevoerd en is nu nog altijd van toepassing
(werd wel enkele keren gewijzigd bv oplichting via internet is later gekomen want
computers bestonden toen nog niet)
Obv Franse wetboek
Heersend klassieke strafrechtsdenken
mens als homo economicus die rationeel kan beslissen voor hij of zij een
misdrijf gaat plegen
o Wet op de verzachtende omstandigheden werd gebruikt
Werkt in strafwetboek van 2025 niet meer met onderscheidt misdaden , misdrijven
maar gewoon met “misdrijven” (er is wettelijke keuze van zaken die nog door Hof
van Assisen behandelt moeten worden)
Talloze procedures voor Hof van assisen vermijden (zijn zware procedures die lang
duren) door talloze misdaden te correctionaliseren
o Ook nadien vele nieuwe wetten onder invloed van bv. Sociaal verweer
Oud strafwetboek (Sw) – Algemeen deel v. bijzonder deel
- Twee boeken (is onveranderd gebleven en gaat nog zo zijn in 2026: boek I = algemeen en boek
II= bijzonder)
o Algemeen gedeelte (boek I)
Elf hoofdstukken
Fundamentele regels die van toep. zijn op alle misdrijven
o Bijzonder gedeelte (boek II)
Specifieke misdrijven (vb. moord, corruptie, diefstal …)
X Titels + IV (I-bis, I-ter, VI-bis, IX-bis)
Misdrijven tegen:
openbare trouw, personen, eigendommen, de familiale orde en de openbare
zedelijkheid, openbare veiligheid, openbare orde …
Verdeling volgens verschillende rechtsgoederen
- Meer en meer vervuild door recente wetten
- Complementaire wetten:
4
Wat is strafrecht?
Een van de meeste bekende rechtsgebieden, waar mensen zich graag over uitspreken bv
dat is toch schandalig dat die persoon is vrijgesproken, hoe kan dat nu,…
Media- aandacht -heel populair
Strafrecht is meer dan de grote bekende criminaliteitsvormen zoals wat u enkel in de
media ziet, ook bv arbeidsongevallen,… zijn strafrecht
Strafrecht zit eigenlijk overal
Strafrecht is ook bv seksueel strafrecht waar mensen ook snel een mening over
vormen wat aanleiding geeft tot discussies bv als er volgens iemand een te lichte
straf wordt opgelegd of als iemand wordt vrijgesproken waarvan men vindt dat dat
niet had mogen gebeuren,…
Slide 12 artikel waarbij verschillende uitspraken worden genomen,
Hoe komt dat?
kan bv zijn dat er twijfel bestaat over schuld verdachte en dan moet uitspraak in
voordeel werken van verdachte
kan ook bv dat ze beslissen geen gevangenisstraf omdat dat grote impact zou
hebben op zijn/ haar toekomst
Wat is strafrecht voor jullie?
Iets stigmatiserend?
Iets pedagogisch? Iets wat richting geeft, is het voldoende duidelijk wat mag en niet
mag?
Iets praktisch (““kanaliseren vergeldingsbehoeftes”= richten of sturen van de
behoefte aan wraak/ vergelding) ? Is dat iets om rem te zetten op eigen richting
(vermijden van oog om oog en tand om tand)
Waarover gaat het? (in juridische zin)
wat is strafbaar?
Wat is een misdrijf? (Wat vinden wij als maatschappij dat strafrechtelijk beschermd
moet worden?)
schending van de fundamentele waarden van onze sl? Hoe kunnen we die waarden
vaststellen?
legaliteitsbeginsel!!!= hangt samen met het idee dat iedereen de wet geacht te
kennen, u moet weten wanneer u strafbaar bent, welke gedraging valt net wel onder
die strafwet en welke niet,…
Strafrecht gaat om…
• … Misdrijven
o Wat is een misdrijf?
• … Politie, procureurs des Konings, (onderzoeks)rechters, rechtbanken en hoven
o Wat mogen zij doen om misdrijven en misdadigers op te sporen, te ontdekken en te
veroordelen?
• En slachtoffers
o Wat is hun rol in de strafprocedure?
o Mogen zij zich uitspreken over een eventuele straf die er zou moeten opgelegd worden
volgens hen of is hun rol beperkt tot bv het vorderen van een schadevergoeding? Hof van
Cassatie heeft zich daarover uitgesproken dat het ook belangrijk is om rekening te houden
met de verwachtingen van het so.
Strafrecht
•Materieel strafrecht:
o De rechtsnormen die bepalen wie, waarvoor, wanneer strafbaar is en waarom en welke sancties
1
,opgelegd kunnen worden
“Wat men niet mag en wat men moet vermijden om sancties te krijgen”(let op: soms wat men
niet mag weigeren te doen bv schuldig hulpverzuim= iemand ligt op de grond en heeft medische
hulp nodig en u beslist om niks te doen dan is dat feit dat je niks doet ook strafbaar)
Welke handelingen vallen binnen en buiten de toepassing van het strafrecht?
• Formeel strafrecht (strafvordering/strafprocesrecht):
o De regels aangaande het verloop van het strafproces, welke procedurele ordes moeten daar
zeker genomen worden?
o Strafprocedure, strafvordering, strafrechtspleging, tenuitvoerlegging, rechtshulp (is bv handiger
in EU dan aan China of Amerika hulp te vragen)
“Wat er moet gedaan worden als er een misdrijf is gepleegd”
Verband tussen materieel en formeel strafrecht
• Materieel strafrecht komt tot leven in een strafprocedure (daarom dat beide onderdelen samen
worden gegeven in dit vak) Die twee bestaan eig niet apart in theorie, het strafprocesrecht
heeft strafrecht en misdrijven nodig om te kunnen toegepast worden en omgekeerd.
o Impact strafrecht op strafprocesrecht
Vb. drempels voor voorlopige hechtenis, verjaringstermijnen
o Strafprocesrecht als kader voor de sanctionering van strafrechtelijk relevant gedrag
o SR (strafrecht) en SPR (strafprocesrecht) = beschermende functie (want je weet wat basisrecht
is als je wordt vervolgt in strafprocedure)
Ze zorgen ervoor dat u weet als je een gedraging stelt dat u wel of niet strafvervolging riskeert
Vermijden onrechtmatig overheidsingrijpen/ ingrijpen van politie
Vb. vrijheidsberoving of huiszoeking
Materieel strafrecht
1) Wat is strafbaar? (wat wordt verboden?)
Misdrijven
2) Wie moet gestraft worden?
Misdadigers (alleen mensen? Ook AI systeem? Bedrijven als enkele werknemers nalatig zijn
geweest?)
3) Wanneer moet iemand gestraft worden voor iets wat strafbaar is?
Voorwaarden voor individuele aansprakelijkheid & strafrechtelijke sancties
Het kan zijn dat strafrechtelijke aansprakelijkheid wordt uitgesloten bv zelfverdediging
Moeilijkste vraag: Wat zou strafrecht moeten doen? Waarom zijn bepaalde misdrijven wel een
misdrijf en andere niet?
Ideologieën
Waarom Strafrecht? Nuttig?
Wat is het doel van Strafrecht?
o Is het doel beperkt tot straffen (?!)
o Strafrecht als beleidsinstrument om:
• Normconform gedrag afdwingen bv we bepalen dat de max snelheid op
autosnelweg 120 km/ u is omdat er anders meer ongevallen plaatsvinden
geen waterdicht beleidsinstrument (niet iedereen houdt zich daaraan)
• In tal van domeinen
Vb. seksueel strafrecht, fiscaal strafrecht, milieustrafrecht (bv ecocide), sociaal
strafrecht, …
2
, Wat is het doel van straffen?
o vroeger ging het over wie kan zwaarste wraak nemen,… later is men weggegaan van
dat systeem en werden er veel meer beperkingen opgelegd op dat systeem (van private
handhaving naar publieke handhaving)
Reactie tegen/vergelding voor laakbare gedragingen
Bv. taliowet: ‘oog om oog, tand om tand’ (Twaalftafelenwet)
Strafrecht als beteugeld recht tot straffen
Preventie van laakbare gedragingen
Positieve: voorkomen dat daders/criminelen wederom in de fout gaan
Negatieve: voorkomen dat mensen (alle burgers) in de fout gaan
Resocialisatie van misdadigers in maatschappij
Andere?: maatschappij reguleren, moraliteit beschermen …
Strafdoelen anno 2026:
o Art. 27 NSw. (laat de strafdoelen zien waarmee een rechter rekening moet houden als die
een geval voor zich krijgt)
• Strafdoelen wettelijk bepaald:
Het uiting geven aan de maatschappelijke afkeuring ten aanzien van de overtreding van
de strafwet (persoon heeft diefstal gepleegd en we laten zien dat we dat als maatschappij
niet goed vinden);
Het bevorderen van het herstel van het maatschappelijk evenwicht en van het herstel
van de door het misdrijf veroorzaakte schade bv iemand met groot drugsbedrijf en
miljoenen euro’s verdient gaan we buit van afnemen om maatschappelijk evenwicht te
herstellen ipv bv gevangenisstraf;
Het bevorderen van de maatschappelijke rehabilitatie en re-integratie van de dader;
Het beschermen van de maatschappij door bv zware gevangenisstraf op te leggen als de
maatschappij anders in gevaar zou zijn.
Wortels van huidig materieel strafrecht
Modern Strafrecht – Verlichting (invloed van verlichting op ons strafrechtelijk systeem)
o Montesquieu, Voltaire, Bentham, Feuerbach, Beccaria …
o Rationaliseren
• Wat is de grondslag van het recht op straffen?
o Humaniseren (menselijker maken , niet folteren)
o Vermijd willekeur
Oorsprong van ‘klassieke school’ van strafrechtsdenken:
o homo economicus (rationeel wezen) met vrije wil (heeft vrije wil en kan bewust
kiezen om wet te overtreden of niet) criminaliteit was het gevolg van een kosten-
batenafweging
o Strafrecht als ultima ratio (het laatste redmiddel) – utilitarisme (nut van straf ligt in
afschrikken en voorkomen van toekomstige misdrijven NIET in wraak)
• Repressieve functie (bestrijden van onveilige situaties of ongewenst gedrag door
ingrijpen) - beperkt tot schending van essentiële goederen
(vb. leven, eigendom …) voor minder zware kwesties bv burgerlijk recht
o Aandacht voor “criminele feiten” (meer dan voor daders) strafmaat werd
gebaseerd op ernst van feiten en niet op persoonlijke kenmerken
Déclaration des droits de l’homme et du citoyen - Verklaring van de rechten van de mens en de
burger (26 augustus 1789)
Artikel 5 - Schade
De wet heeft slechts het recht handelingen te verbieden, die schadelijk zijn voor de
maatschappij
3
, Artikel 7 – Legaliteit I
Niemand kan beschuldigd, aangehouden of gevangen worden dan in bij de wet bepaalde
gevallen en in de vormen, die zij heeft voorgeschreven (+ verbod op willekeur)
Artikel 8 – Legaliteit II & proport. straf
De wet kan slechts strikte en weliswaar noodzakelijke straffen opleggen, en niemand kan
gestraft worden dan door een wet die is vastgesteld en uitgevaardigd voorafgaand aan het
delict en op wettige wijze toegepast
Artikel 9 - Vermoeden van onschuld
Franse wetboek na de revolutie
- Napoleontische tijd
o Frans Wetboek 1810
Blijft trouw aan sommige beginselen van de Verlichting (vb. legaliteit)
Maar uitbreiding van misdrijven tegen de veiligheid en het politieke regime
(absoluut regime)
België - geschiedenis
- Belgische onafhankelijkheid (1830) zeiden ze dat ze binnen de kortste tijd een eigen
strafwetboek wilden hebben
o Franse code pénal 1810 van toepassing
o Art 139 GW 1831schreef herziening van de wetboeken voor “binnen de kortst
mogelijke tijd”
o Strafwetboek 1867 werd uiteindelijk ingevoerd en is nu nog altijd van toepassing
(werd wel enkele keren gewijzigd bv oplichting via internet is later gekomen want
computers bestonden toen nog niet)
Obv Franse wetboek
Heersend klassieke strafrechtsdenken
mens als homo economicus die rationeel kan beslissen voor hij of zij een
misdrijf gaat plegen
o Wet op de verzachtende omstandigheden werd gebruikt
Werkt in strafwetboek van 2025 niet meer met onderscheidt misdaden , misdrijven
maar gewoon met “misdrijven” (er is wettelijke keuze van zaken die nog door Hof
van Assisen behandelt moeten worden)
Talloze procedures voor Hof van assisen vermijden (zijn zware procedures die lang
duren) door talloze misdaden te correctionaliseren
o Ook nadien vele nieuwe wetten onder invloed van bv. Sociaal verweer
Oud strafwetboek (Sw) – Algemeen deel v. bijzonder deel
- Twee boeken (is onveranderd gebleven en gaat nog zo zijn in 2026: boek I = algemeen en boek
II= bijzonder)
o Algemeen gedeelte (boek I)
Elf hoofdstukken
Fundamentele regels die van toep. zijn op alle misdrijven
o Bijzonder gedeelte (boek II)
Specifieke misdrijven (vb. moord, corruptie, diefstal …)
X Titels + IV (I-bis, I-ter, VI-bis, IX-bis)
Misdrijven tegen:
openbare trouw, personen, eigendommen, de familiale orde en de openbare
zedelijkheid, openbare veiligheid, openbare orde …
Verdeling volgens verschillende rechtsgoederen
- Meer en meer vervuild door recente wetten
- Complementaire wetten:
4
