Macroscopie samenvatting
1 Praktisch verloop van een autopsie – Thomas Bonamie
1
, Anatomopathologie
1 Kwaliteitszorg in de pathologische anatomie – Lies Vandemaele
1.1 Ontstaan van eisen en normen
• Normen zijn ontstaan na WOII door de NAVO
• In 1999 werd de eerste ISO-norm opgesteld → ISO 17 025 voor test en kalibratielabo’s die bijzondere
eisen stellen voor de kwaliteit.
• In 2003 werd een specifiekere ISO-norm opgesteld → ISO 15 189 voor bijzondere eisen voor kwaliteit
en competentie.
1.2 Intrede kwaliteit in de pathologische anatomie
• Erkenning voor moleculaire biologische testen op menselijk genetisch materiaal bij verworven
aandoeningen
• Erkenning voor labo pathologische anatomie
→ mbt terugbetaling van het RIZIV
Verschil erkenningsbesluiten en ISO 15 189:
Erkenningsbesluiten ISO 15 189
Nationaal koninklijk besluit Internationale norm
Erkenning voor het uitvoeren van geneeskundige Norm gebruikt voor accreditatie, erkenning van
verstrekkingen, inzak van verplichte verzekering technische competentie en beantwoorden
voor geneeskundige verzorging en uitkeringen. kwaliteitsmanagement van ISO 15 189.
Aanvraag gericht aan de minister. Aanvraag gericht aan BELAC.
Eventuele controles ter plaatse. Extreme autdit ter plaatse met tussentijdse audits.
Definitie kwaliteit:
→ Fitness for use
→ Conformance to requirements
Doel kwaliteit:
PDCA-cirkel (deming cirkel)
→ Plan = documenteer werkprocessen
→ Do = Voer de werkprocessen uit
→ Check = Noteer de data
→ Act = Verbeter
2
,1.3 Kwaliteitszorg in het labo
Het labo moet richtlijnen geven aan de afnemer van de stalen (biopsies) due voldoen aan de kwaliteitseisen.
Dit omvat bewaring, afname eisen, temperatuur…
De opleiding van macroscopie-assistent moet aangetoond worden dmv interne opleiding verkregen door een
bevoegd persoon met een dmv certificaat nagevolg → blijvend voldoen aan de eisen van de erkenning.
1.3.1 Documentatie
= Heel belangrijk → tegenwoordig digitaal!
1) Lijst van alle toestellen
2) Logboek van toestellen
3) Werkprocedures (SOP’s)
4) Interne audits
5) Identificatie en beheersing van afwijkingen
1.4 Handleiding goede macroscopie
→ Basis voor een goede diagnostiek
→ Nooit onmiddellijk snijden = eerst goed oriënteren en beschrijven!
Bestaat uit 4 grote stappen:
1.4.1 Oriënteren
1) Anatomische oriëntatie aan de hand van de vorm
Vb. Uterus → corpus en cervix (craniaal – caudaal)
2) Anatomische oriëntatie aan de hand van de aanwezige structuren
Vb. Uterus → positie van het peritoneum (dorsaal = lang – ventraal =kort)
3) Aanwijzingen van de aanvragende arts
Vb. Draadjes of omschrijvingen vermeld op het aanvraagformulier
Vb. Bepaalde zijden anders kleuren om duidelijke oriëntatie mogelijk te maken (snijranden inkten)
1.4.2 Ontleden
1) Inkten van de snijvlakken
Correct aanbrengen van de inkt → weefsel eerst afdeppen → geen overmatig gebruikt →
opnieuw afdeppen na inkten om uitloping te voorkomen.
Belangrijk om goed af te deppen van de inkt, vooraleer
gesneden wordt!
→ Verschil tussen inktvlekken en reactie in het weefsel
moeilijk te onderscheiden! De inkt kan uitlopen in de tumor
en vals positieve resultaten teweegbrengen.
3
, 2) Openen van het weefsel
Het letsels wordt gelokaliseerd dmv palpering of klinische verkregen info. Het weefsel wordt zo geopend dat
het letsel het best te zien is, dwz:
Holle structuren → aan tegenovergestelde kand van het letsel openen
Solidede structuren → in lengte-as van de tumor openen
De beste manier om een letsel te lokaliseren is door gebruikt te maken van de handen.
Bij de borst wordt in de lengte gesneden → diameter van de tumor nagaan, omdat dit
van belang is om de graad van de tumor te bepalen (maligniteit).
3) Ontleden van het weefsel
Wanneer het weefsel ontleed wordt, mag niet gefocust worden op 1 letsel, maar het volledige stuk weefsel
moet bekeken en onderzocht worden.
Vb. 1 poliep gevonden en bekeken, niet stoppen maar verder zoeken naar meerdere poliepen in de darm of
andere letsels.
Het weefsel moet eerst gefixeerd worden, vooraleer gepreleveerd wordt. Hierbij moet het gebruikte formol
volledig doordringt worden tot het centrum van het weefsel → betere histologische beelden
Er wordt aangeraden om vers te preleveren, omdat bepaalde structuren of letsels soms moeilijk terug te
vinden zijn na fixatie.
1.4.3 Beschrijven
Belangrijk dat het letsel goed beschreven wordt, zodat een goede microscopie kan plaatsvinden. Aan de hand
van de beschrijving moet het weefselstuk in gedachten te reconstrueren zijn.
Zowel het letsel als het normale weefsel moet beschreven worden!
De index van de prelevementen is de leidraad voor wat er microscopisch te zien is.
Te vermelden bij de beschrijving:
- Welk weefsel is het
- Welke structuren zijn aanwezig in het weefsel
- Gewicht (belangrijk bij vb. parathyroïd)
- Afmeting (totale afmeting, afmeting letsel, afstand letsel tot snijvlak)
- Kleur
- Vorm
- Consistentie
4
1 Praktisch verloop van een autopsie – Thomas Bonamie
1
, Anatomopathologie
1 Kwaliteitszorg in de pathologische anatomie – Lies Vandemaele
1.1 Ontstaan van eisen en normen
• Normen zijn ontstaan na WOII door de NAVO
• In 1999 werd de eerste ISO-norm opgesteld → ISO 17 025 voor test en kalibratielabo’s die bijzondere
eisen stellen voor de kwaliteit.
• In 2003 werd een specifiekere ISO-norm opgesteld → ISO 15 189 voor bijzondere eisen voor kwaliteit
en competentie.
1.2 Intrede kwaliteit in de pathologische anatomie
• Erkenning voor moleculaire biologische testen op menselijk genetisch materiaal bij verworven
aandoeningen
• Erkenning voor labo pathologische anatomie
→ mbt terugbetaling van het RIZIV
Verschil erkenningsbesluiten en ISO 15 189:
Erkenningsbesluiten ISO 15 189
Nationaal koninklijk besluit Internationale norm
Erkenning voor het uitvoeren van geneeskundige Norm gebruikt voor accreditatie, erkenning van
verstrekkingen, inzak van verplichte verzekering technische competentie en beantwoorden
voor geneeskundige verzorging en uitkeringen. kwaliteitsmanagement van ISO 15 189.
Aanvraag gericht aan de minister. Aanvraag gericht aan BELAC.
Eventuele controles ter plaatse. Extreme autdit ter plaatse met tussentijdse audits.
Definitie kwaliteit:
→ Fitness for use
→ Conformance to requirements
Doel kwaliteit:
PDCA-cirkel (deming cirkel)
→ Plan = documenteer werkprocessen
→ Do = Voer de werkprocessen uit
→ Check = Noteer de data
→ Act = Verbeter
2
,1.3 Kwaliteitszorg in het labo
Het labo moet richtlijnen geven aan de afnemer van de stalen (biopsies) due voldoen aan de kwaliteitseisen.
Dit omvat bewaring, afname eisen, temperatuur…
De opleiding van macroscopie-assistent moet aangetoond worden dmv interne opleiding verkregen door een
bevoegd persoon met een dmv certificaat nagevolg → blijvend voldoen aan de eisen van de erkenning.
1.3.1 Documentatie
= Heel belangrijk → tegenwoordig digitaal!
1) Lijst van alle toestellen
2) Logboek van toestellen
3) Werkprocedures (SOP’s)
4) Interne audits
5) Identificatie en beheersing van afwijkingen
1.4 Handleiding goede macroscopie
→ Basis voor een goede diagnostiek
→ Nooit onmiddellijk snijden = eerst goed oriënteren en beschrijven!
Bestaat uit 4 grote stappen:
1.4.1 Oriënteren
1) Anatomische oriëntatie aan de hand van de vorm
Vb. Uterus → corpus en cervix (craniaal – caudaal)
2) Anatomische oriëntatie aan de hand van de aanwezige structuren
Vb. Uterus → positie van het peritoneum (dorsaal = lang – ventraal =kort)
3) Aanwijzingen van de aanvragende arts
Vb. Draadjes of omschrijvingen vermeld op het aanvraagformulier
Vb. Bepaalde zijden anders kleuren om duidelijke oriëntatie mogelijk te maken (snijranden inkten)
1.4.2 Ontleden
1) Inkten van de snijvlakken
Correct aanbrengen van de inkt → weefsel eerst afdeppen → geen overmatig gebruikt →
opnieuw afdeppen na inkten om uitloping te voorkomen.
Belangrijk om goed af te deppen van de inkt, vooraleer
gesneden wordt!
→ Verschil tussen inktvlekken en reactie in het weefsel
moeilijk te onderscheiden! De inkt kan uitlopen in de tumor
en vals positieve resultaten teweegbrengen.
3
, 2) Openen van het weefsel
Het letsels wordt gelokaliseerd dmv palpering of klinische verkregen info. Het weefsel wordt zo geopend dat
het letsel het best te zien is, dwz:
Holle structuren → aan tegenovergestelde kand van het letsel openen
Solidede structuren → in lengte-as van de tumor openen
De beste manier om een letsel te lokaliseren is door gebruikt te maken van de handen.
Bij de borst wordt in de lengte gesneden → diameter van de tumor nagaan, omdat dit
van belang is om de graad van de tumor te bepalen (maligniteit).
3) Ontleden van het weefsel
Wanneer het weefsel ontleed wordt, mag niet gefocust worden op 1 letsel, maar het volledige stuk weefsel
moet bekeken en onderzocht worden.
Vb. 1 poliep gevonden en bekeken, niet stoppen maar verder zoeken naar meerdere poliepen in de darm of
andere letsels.
Het weefsel moet eerst gefixeerd worden, vooraleer gepreleveerd wordt. Hierbij moet het gebruikte formol
volledig doordringt worden tot het centrum van het weefsel → betere histologische beelden
Er wordt aangeraden om vers te preleveren, omdat bepaalde structuren of letsels soms moeilijk terug te
vinden zijn na fixatie.
1.4.3 Beschrijven
Belangrijk dat het letsel goed beschreven wordt, zodat een goede microscopie kan plaatsvinden. Aan de hand
van de beschrijving moet het weefselstuk in gedachten te reconstrueren zijn.
Zowel het letsel als het normale weefsel moet beschreven worden!
De index van de prelevementen is de leidraad voor wat er microscopisch te zien is.
Te vermelden bij de beschrijving:
- Welk weefsel is het
- Welke structuren zijn aanwezig in het weefsel
- Gewicht (belangrijk bij vb. parathyroïd)
- Afmeting (totale afmeting, afmeting letsel, afstand letsel tot snijvlak)
- Kleur
- Vorm
- Consistentie
4
