1 Urineonderzoek
Urine in de blaas is normaal steriel en het onderzoek ervan gebeurt meestal op geloosde
urine. Deze urine wordt bijbesmet door de commensale microflora die steeds aanwezig is
op de mucosa van het terminale gedeelte van de urethra.
→ Hierdoor is geloosde urine bijna nooit steriel.
Enkel bij het puncteren van de gevulde blaas doorheen de buikwand (suprapubische
punctie) weet men zeker als de blaasurine al dan niet besmet is.
Bijbesmettende commensalen:
▪ Coagulase negatieve staphylococcen
▪ Viridansstreptokokken
▪ Corynebacteriën
▪ Lactobacillen (bij de vrouw)
▪ Garnerella vaginalis
Deze commensalen zijn slechts heel zelden een oorzaak van urineweginfecties.
De portie eerst geloosde urine wordt niet opgevangen, maar wel midden-portie of
midstream specimen → dit om bijmenging met urethrale flora te vermijden!
Beperking van bijbesmetting met commensale flora kan ook beperkt worden door
voorafgaand de uitwendige genitaliën te wassen met water en zeep.
1.1 Verwachte pathogenen
Meest frequent geïsoleerde pathogenen:
▪ E. coli
▪ P. mirabilis
▪ Klebsiella species
▪ Stafylokokken
o S. aureus
o S. saprophyticus
Geïsoleerde pathogenen bij gecompliceerde infecties en gehospitaliseerde patiënten:
▪ Pseudomonas spp.
▪ Acinetobacter spp.
1
,1.2 Monstername en bewaring
Voorafgaan worden de genitaliën gewassen met water en zeep en vervolgens met een
tampon met steriel water.
De eerste straal urine wordt geloosd in het toilet en van de midstream wordt min. 5 ml
(50 tot 100 ml voor cultuur van mycobacteriën) opgevangen in een steriel plastieken
recipiënt met wijde opening.
Onmiddelijke koeling op 4°C is nodig in afwachting voor transport naar het labo.
→ Dit omdat urine een goede cultuurbodem is voor de vele kiemen en urinaire
pathogenen in de urine, zelfs bij kamertemperatuur.
1.3 Macroscopisch onderzoek
Urine is doorgaans helder (meer water = helderder)!
Troebele urine kan wijzen op → pyurie (aanwezigheid van pus en WBC als vlokken in urine)
→ kan veroorzaakt worden door neerslag van fosfaten (bij
afkoeling)
Ettervlokjes/fibrinestolsels in urine → urethritis (ontsteking van de plasbuis of urethra)
1.4 Microscopisch onderzoek
1.4.1 Voorbereiding
→ Urine wordt eerst goed gemengd
→ 10 ml portie wordt afgecentrifugeerd in een conische centrifuge van 15 ml (5 min. aan
1000 rpm).
→ De bovenstaande vloeistof wordt weggegoten
→ 0,5 ml wordt gebruikt voor onderzoek
Op een vers preparaat noteert met semi-kwantitatief (0, + tot +++) de aanwezigheid
van RBC, WBC, epitheelcellen, cilinders, bacteriën en gisten.
Een vers preparaat laat toe om Trichomonas vaginalis als bewegende flagellaat te
herkennen → parasiet die oorzaak is urethritis (bij man als vrouw).
Bij urineweginfecties is er meestal pyurie (talrijke WBC).
2
,1.4.2 Gramkleuring van een vers preparaat
Laat toe de aard en het aantal kiemen in te schatten.
Uitzicht Wijst op
Meer dan 10 bacteriën/veld op een Pathologische toestand
gecentrifugeerd sediment
OF
1 bacterie/veld op een niet-
gecentrifugeerd urine staal
Platte vaginale epitheelcellen Vulvovaginale contaminatie
= onbruikbaar monster
EN
Aanwezigheid van Grampositieve staven
(lactobacillen)
1.4.3 McConkey agar
Bodem die eens selectieve kweek toelaat van Gramnegatieve bacillen met onderscheid
lactosefermentatie.
→ Lactose positieve (rood/roze) en lactose negatieve (wit/opaak) kolonies.
Kleur Uitzicht
E. coli Rood Niet slijmerig
Aerobacter aerogenes Roze Slijmerig
Enterococcus species Rood Slijmerig en rond
Staphylococcus species Bleekroze Opaak
Pseudomonas aeruginosa Groen/bruin Fluorescente groei
Het bevat galzouten (om de meeste Gram-positieve bacteriën te remmen), kristalviolette
kleurstof (die ook bepaalde Gram-positieve bacteriën remt) en neutrale rode kleurstof
(die roze wordt als de microben lactose fermenteren).
3
, 1.4.4 Sabourad dextrose agar (SDA)
Een zuur agar-groeimedium dat peptonen bevat. Het wordt gebruikt om dermatofyten,
gisten en andere soorten schimmels te kweken, en kan ook draadvormige bacteriën zoals
Nocardia kweken. De lage pH zorgt voor een inhibitie voor bacteriële groei.
1. Inoculeer elk exemplaar in tweevoud.
2. Incubeer een set media aëroob bij 22-25 ° C en de andere set bij 35 ° C
gedurende 5-30 dagen. Draai de doppen van de buizen los en zorg voor
voldoende vocht voor de platen om het verlies van waterdamp te compenseren.
VERZEGEL DE PLATEN NIET.
3. Onderzoek elke 2-4 dagen.
1.4.5 Cysteïne lactose elektrolyt-deficiënte agar (CLED)
Heeft de voorkeur boven een combinatie van bloedagar (BA) en McConkey-agar voor
routinematige urinekweek.
Kenmerken:
▪ Ondersteunt de groei van alle potentiële urinaire pathogenen en een aantal
verontreinigingen zoals difteroïden, lactobacillen en micrococci.
→ Geeft een indicatie van de mate van verontreiniging
▪ Remt het zwermen van Proteus spp.
▪ Brengt goede koloniale differentiaties en duidelijke diagnostische kenmerken
teweeg
Maakt onderscheid tussen lactose-fermenterende (geel) en niet-
lactose-fermenterende kolonies (blauw). Lactosefermenterende
kolonies zien er geel uit maar hebben een te onderscheiden
koloniemorfologie op basis van grootte, consistentie, enz. Niet-
lactosefermenterende kolonies lijken blauw. Kolonies van Gram-
positieve kokken lijken geel maar kleiner in vergelijking met
Gram-negatieve.
E. coli Gele, ondoorzichtige kolonies met een iets dieper gekleurd centrum
ongeveer 1,25 mm diam. (Niet-lactose-fermenterende stammen -
blauwe kolonies.
Klebsiella spp. Extreem slijmerige kolonies variërend in kleur van geel tot witachtig
blauw.
Proteus spp. Doorschijnende blauwe kolonies meestal kleiner dan Escherichia coli.
Salmonella spp. Platte en blauwe kolonies.
Pseudomonas aeruginosa Groene kolonies met typisch mat oppervlak en ruwe periferie.
4
Urine in de blaas is normaal steriel en het onderzoek ervan gebeurt meestal op geloosde
urine. Deze urine wordt bijbesmet door de commensale microflora die steeds aanwezig is
op de mucosa van het terminale gedeelte van de urethra.
→ Hierdoor is geloosde urine bijna nooit steriel.
Enkel bij het puncteren van de gevulde blaas doorheen de buikwand (suprapubische
punctie) weet men zeker als de blaasurine al dan niet besmet is.
Bijbesmettende commensalen:
▪ Coagulase negatieve staphylococcen
▪ Viridansstreptokokken
▪ Corynebacteriën
▪ Lactobacillen (bij de vrouw)
▪ Garnerella vaginalis
Deze commensalen zijn slechts heel zelden een oorzaak van urineweginfecties.
De portie eerst geloosde urine wordt niet opgevangen, maar wel midden-portie of
midstream specimen → dit om bijmenging met urethrale flora te vermijden!
Beperking van bijbesmetting met commensale flora kan ook beperkt worden door
voorafgaand de uitwendige genitaliën te wassen met water en zeep.
1.1 Verwachte pathogenen
Meest frequent geïsoleerde pathogenen:
▪ E. coli
▪ P. mirabilis
▪ Klebsiella species
▪ Stafylokokken
o S. aureus
o S. saprophyticus
Geïsoleerde pathogenen bij gecompliceerde infecties en gehospitaliseerde patiënten:
▪ Pseudomonas spp.
▪ Acinetobacter spp.
1
,1.2 Monstername en bewaring
Voorafgaan worden de genitaliën gewassen met water en zeep en vervolgens met een
tampon met steriel water.
De eerste straal urine wordt geloosd in het toilet en van de midstream wordt min. 5 ml
(50 tot 100 ml voor cultuur van mycobacteriën) opgevangen in een steriel plastieken
recipiënt met wijde opening.
Onmiddelijke koeling op 4°C is nodig in afwachting voor transport naar het labo.
→ Dit omdat urine een goede cultuurbodem is voor de vele kiemen en urinaire
pathogenen in de urine, zelfs bij kamertemperatuur.
1.3 Macroscopisch onderzoek
Urine is doorgaans helder (meer water = helderder)!
Troebele urine kan wijzen op → pyurie (aanwezigheid van pus en WBC als vlokken in urine)
→ kan veroorzaakt worden door neerslag van fosfaten (bij
afkoeling)
Ettervlokjes/fibrinestolsels in urine → urethritis (ontsteking van de plasbuis of urethra)
1.4 Microscopisch onderzoek
1.4.1 Voorbereiding
→ Urine wordt eerst goed gemengd
→ 10 ml portie wordt afgecentrifugeerd in een conische centrifuge van 15 ml (5 min. aan
1000 rpm).
→ De bovenstaande vloeistof wordt weggegoten
→ 0,5 ml wordt gebruikt voor onderzoek
Op een vers preparaat noteert met semi-kwantitatief (0, + tot +++) de aanwezigheid
van RBC, WBC, epitheelcellen, cilinders, bacteriën en gisten.
Een vers preparaat laat toe om Trichomonas vaginalis als bewegende flagellaat te
herkennen → parasiet die oorzaak is urethritis (bij man als vrouw).
Bij urineweginfecties is er meestal pyurie (talrijke WBC).
2
,1.4.2 Gramkleuring van een vers preparaat
Laat toe de aard en het aantal kiemen in te schatten.
Uitzicht Wijst op
Meer dan 10 bacteriën/veld op een Pathologische toestand
gecentrifugeerd sediment
OF
1 bacterie/veld op een niet-
gecentrifugeerd urine staal
Platte vaginale epitheelcellen Vulvovaginale contaminatie
= onbruikbaar monster
EN
Aanwezigheid van Grampositieve staven
(lactobacillen)
1.4.3 McConkey agar
Bodem die eens selectieve kweek toelaat van Gramnegatieve bacillen met onderscheid
lactosefermentatie.
→ Lactose positieve (rood/roze) en lactose negatieve (wit/opaak) kolonies.
Kleur Uitzicht
E. coli Rood Niet slijmerig
Aerobacter aerogenes Roze Slijmerig
Enterococcus species Rood Slijmerig en rond
Staphylococcus species Bleekroze Opaak
Pseudomonas aeruginosa Groen/bruin Fluorescente groei
Het bevat galzouten (om de meeste Gram-positieve bacteriën te remmen), kristalviolette
kleurstof (die ook bepaalde Gram-positieve bacteriën remt) en neutrale rode kleurstof
(die roze wordt als de microben lactose fermenteren).
3
, 1.4.4 Sabourad dextrose agar (SDA)
Een zuur agar-groeimedium dat peptonen bevat. Het wordt gebruikt om dermatofyten,
gisten en andere soorten schimmels te kweken, en kan ook draadvormige bacteriën zoals
Nocardia kweken. De lage pH zorgt voor een inhibitie voor bacteriële groei.
1. Inoculeer elk exemplaar in tweevoud.
2. Incubeer een set media aëroob bij 22-25 ° C en de andere set bij 35 ° C
gedurende 5-30 dagen. Draai de doppen van de buizen los en zorg voor
voldoende vocht voor de platen om het verlies van waterdamp te compenseren.
VERZEGEL DE PLATEN NIET.
3. Onderzoek elke 2-4 dagen.
1.4.5 Cysteïne lactose elektrolyt-deficiënte agar (CLED)
Heeft de voorkeur boven een combinatie van bloedagar (BA) en McConkey-agar voor
routinematige urinekweek.
Kenmerken:
▪ Ondersteunt de groei van alle potentiële urinaire pathogenen en een aantal
verontreinigingen zoals difteroïden, lactobacillen en micrococci.
→ Geeft een indicatie van de mate van verontreiniging
▪ Remt het zwermen van Proteus spp.
▪ Brengt goede koloniale differentiaties en duidelijke diagnostische kenmerken
teweeg
Maakt onderscheid tussen lactose-fermenterende (geel) en niet-
lactose-fermenterende kolonies (blauw). Lactosefermenterende
kolonies zien er geel uit maar hebben een te onderscheiden
koloniemorfologie op basis van grootte, consistentie, enz. Niet-
lactosefermenterende kolonies lijken blauw. Kolonies van Gram-
positieve kokken lijken geel maar kleiner in vergelijking met
Gram-negatieve.
E. coli Gele, ondoorzichtige kolonies met een iets dieper gekleurd centrum
ongeveer 1,25 mm diam. (Niet-lactose-fermenterende stammen -
blauwe kolonies.
Klebsiella spp. Extreem slijmerige kolonies variërend in kleur van geel tot witachtig
blauw.
Proteus spp. Doorschijnende blauwe kolonies meestal kleiner dan Escherichia coli.
Salmonella spp. Platte en blauwe kolonies.
Pseudomonas aeruginosa Groene kolonies met typisch mat oppervlak en ruwe periferie.
4
