SOCIAL PSYCHOLOGY II
CHAPTER 1: EVOLUTIONARY PSYCHOLOGY
1. ALTRUÏSM AND NATURAL SELECTION: AN EVOLUTIONARY PERSPECTIVE ON
HUMAN NATURE
Natural selection and behavior
Evolutionaire psychologie onderzoekt de evolutionaire oorsprong van gedrag en de
gevolgen voor de huidige psychologische mechanismen
Darwin (1859): ‘The Origin of Species’ = controversieel boek
o Darwin was de eerste die een theorie ontwierp over natuurlijke selectie
o Controversiële theorie in die tijd omdat men geloofde dat God de wereld had
gecreëerd
o Theorie van natuurlijke selectie: selectie in de natuur vindt plaats omdat
sommige organismen beter overleven en zich beter voortplanten in een
bepaalde omgeving
- Survival of the fittest: betere aanpassing aan omgeving
- Better fitness (= transferring next-generation genes)
o Primair belang: evolutie van fysieke kenmerken
- Vb. sommige dieren hadden vroeger een andere lichaamsvorm, maar
deze is in de loop der tijd geëvolueerd
Evolutie van fysieke kenmerken: hoe de lichaamsvorm van de giraf veranderde
o Elke soort vertoont variatie: giraffen met langere en kortere nekken
o Er is concurrentie binnen elke soort voor voedsel, levensonderhoud, ruimte,
water, partners, … : in Afrika groeien hoge bomen met bladeren aan de top
o De ‘better adapted’ members van deze soorten hebben meer kans om te
overleven – survival of the fittest: alleen giraffen met lange nekken konden
de bladeren in de boomtoppen bereiken en overleven, hierdoor werden
uiteindelijk vooral de lange-nekgenen doorgegeven, een proces bekend als
'survival of the fittest'
o Deze overlevenden zullen hun betere genen doorgeven aan hun
nakomelingen die ook deze gunstige variatie zullen vertonen
o Lichaamsvormen veranderen geleidelijk tot ze optimaal aangepast zijn aan
hun omgeving
Moderne Darwinisten:
o Primaire interesse: evolutie van gedrag (bv. altruïstisch gedrag)
o Evolutionair perspectief op de menselijke natuur: universele kenmerken:
deze succesvolle kenmerken bieden zo’n evolutionair voordeel, dat ze zich
, verspreiden over de hele populatie en typerend worden voor de hele
mensheid
- Bipedalism = tweevoetigheid
- Toen mensen op twee voeten gingen lopen, bracht dat grote
voordelen met zich mee zoals een beter zicht over de omgeving
en de mogelijkheid om voorwerpen vast te houden tijdens het
bewegen. Dit voordeel was zo significant dat het een universeel
kenmerk werd.
- Universele psychologische kenmerken
Altruistic behavior
?
Altruistic behavior ↔ natural selection
o Altruistic behavior = anderen helpen hoewel het nadelig kan zijn voor je
eigen fitheid
o Natural selection = schijnbaar egoïstisch proces
Altruïstisch gedrag en natuurlijke selectie kunnen op het eerste gezicht tegenstrijdig lijken.
Altruïsme betekent dat een individu anderen helpt, zelfs als dit nadelig is voor zijn of haar
eigen overlevingskansen of voortplantingsmogelijkheden (fitness). Dit lijkt in tegenspraak
met het idee van natuurlijke selectie, dat juist 'zelfzuchtig' gedrag bevordert – namelijk,
dat organismen hun eigen overleving en voortplanting maximaliseren. Hoe kan altruïsme
dan verklaren worden in het kader van evolutie?
Hoe kunnen we dit verklaren? De universele behoefte om erbij te horen: ‘social
anxiety’ als aanpassing om uitsluiting uit de groep te voorkomen (Baumeister en
Tyce)
o Uitgesloten worden van een groep was waarschijnlijk het ergste wat je kon
overkomen
- Zonder de bescherming van de groep was overleven vrijwel onmogelijk
- Alleen had je geen kans om je voort te planten
- Als je de behoefte om erbij te horen niet voelde en geen anderen hielp of
altruïstisch gedrag vertoonde, werd je uitgesloten en ging je dood
o Social anxiety = de angst om negatief beoordeeld te worden in
interpersoonlijke situaties
- Dit kan worden gezien als een adaptatie om uitsluiting uit de groep te
voorkomen
- Positief dat mensen zich zorgen maken over uitsluiting, omdat dit
uitsluiting voorkomt
- Het heeft een functionele waarde, waardoor het nog steeds bestaat
o De behoefte om bij een groep te horen en het daaruit voortvloeiende
helpende gedrag werden zo cruciaal voor onze overleving dat ze universeel
werden en deel van ons DNA gingen uitmaken
Inclusive fitness en kinship (Hamilton, 1964)
Inclusieve fitness = je persoonlijke voortplantingssucces + de effecten die je hebt op de
voortplanting van je genetische verwanten, gewogen door de mate van genetische
verwantschap
Mate van genetische verwantschap
o Eeneiige tweeling: genetische verwantschap = 100%
o Ouders - kind: 50%
o Broer/zus: 50%
, - Bv. door mijn broer een nier te doneren, heb ik indirect bijgedragen aan
het doorgeven van mijn genen, omdat hij later een kind heeft gekregen
o Tante/nonkel - niece/nephew: 25%
o Neven en nichten: 12.5%
Kinship = betere fitness (van de volgende generatie) door (genetische) verwanten te
helpen
Dit impliceert:
o Men neemt risico’s voor genetische verwanten
o Hoe hoger de genetische verwantschap, hoe hoger het risico dat men neemt
- Daly en Wilson
- Minder zorg door stiefouders dan biologische ouders
- Meer kindermishandeling door stiefvaders dan biologische vaders
(100x)
- Burnstein et al.: meer hulp aan genetische verwanten in problemen
- Neiging om verwanten te helpen in omstandigheden van leven of
dood versus alledaagse omstandigheden: genetische overlap
voorspelt de neiging om te helpen, vooral in omstandigheden van
leven of dood
- Testte de inclusive fitness theorie door vraag te stellen:
‘als je huis in brand stond en je kunt maar één persoon
redden, wie zou je kiezen?’
- Hoe groter genetische verwantschap, hoe sterker neiging
te helpen
- We zijn eerder geneigd om broer of zus te helpen dan neef
of nicht
- De neiging om te helpen als functie van de leeftijd van de
ontvanger onder leven of dood versus alledaagse
omstandigheden: wanneer hulp relatief onbeduidend is, hebben
mensen de neiging om de meest behoeftigen te helpen, zoals
jongeren en ouderen; onder kostbare vormen van hulp worden
jongeren echter meer geholpen dan ouderen
- Mensen hebben de tendens om degenen die het meeste in
nood zijn, de jongsten en de oudsten, te helpen
- In levensbedreigende situaties verandert dit: men is
eerder geneigd om jongere personen te helpen dan
ouderen, omdat de jongere mensen nog reproductieve
waarde hebben
- Conclusie
- Wie we helpen in verschillende situaties is voorspelbaar
vanuit evolutionair perspectief
- Sterk bewijs voor de inclusieve fitheidstheorie
- Neiging om te helpen onder omstandigheden van
hongersnood
- De neiging om jonge kinderen te helpen is ook
afhankelijk van de kritieke situatie. In
omstandigheden van hongersnood vertoont de
relatie tussen de neiging om te helpen en de
leeftijd een U-vormige curve, met een piek rond de
10 jaar. Dit komt doordat hongersnood vaak een
langdurige situatie is, en kinderen van ongeveer 10
jaar binnenkort reproductief zullen zijn. Baby's
, daarentegen hebben nog veel tijd nodig voordat ze
in staat zijn zich voort te planten, waardoor ze in
dergelijke omstandigheden minder prioriteit krijgen.
Reciprocal altruism (Trivers, 1971)
Waarom helpen we niet-verwante individuen? ‘Ik help jou als jij mij helpt’
o De theorie die we eerder bespraken verklaart waarom we verwante mensen
helpen, maar waarom zouden we ook niet-verwante mensen helpen? Het
kan bijdragen aan de verhoging van onze eigen overlevingskansen en
reproductieve mogelijkheden
Alleen mogelijk als
o De persoon die geholpen wordt later herkend kan worden
o Bedriegers gestraft kunnen worden: bedriegers worden uitgesloten
o Alleen bij intelligente soorten (primaten, mensen)
o Alleen bij bekenden en kleine groepen/stammen (garandeert
wederkerigheid)
Uiteindelijk verhoogt helpen de fitness!
2. SEXUAL SELECTION AND SEKS DIFFERENCES IN BEHAVIOR: AN EVOLUTIONARY
PERSPECTIVE ON SEX DIFFERENCES
Sex differences ≠ gender differences
o Sex differences: males en females
o Gender differences: meer categorieën
Sexual selection and parental investment
Sexual selection = de selectie van - en verschillende toegang tot - seksuele partners
Twee vormen van sexual selection/competition:
o Intrasexual competition: de winnaar geeft meer genen door (male
competition)
- Competitie tussen leden van hetzelfde geslacht, meestal tussen mannen
- De winnaar van deze competitie, vaak degene die sterker of dominanter
is, krijgt meer kansen om zich voor te planten en zijn genen door te
geven
- Vb. herten die vechten om een vrouwtje en de sterkste mannelijke hert
wint en krijgt de kans om zijn genen door te geven
o Intersexual competition: een partner kiezen op basis van hun voorkeuren
(female choice)
- Competitie tussen leden van verschillende geslachten
- Keuze van een partner op basis van de voorkeuren van het andere
geslacht
- Vrouwen kiezen partners met kenmerken die duiden op goede genen en
gezondheid
- Vb. pauw waarbij de vrouwelijke pauwen kiezen voor de mannelijke pauw
met de mooiste en grootste staartveren, omdat dit een teken is van
sterke genen
Parental investment = de bijdragen in termen van tijd en energie aan het voeden,
uitbroeden en beschermen van zich ontwikkelde nakomelingen
CHAPTER 1: EVOLUTIONARY PSYCHOLOGY
1. ALTRUÏSM AND NATURAL SELECTION: AN EVOLUTIONARY PERSPECTIVE ON
HUMAN NATURE
Natural selection and behavior
Evolutionaire psychologie onderzoekt de evolutionaire oorsprong van gedrag en de
gevolgen voor de huidige psychologische mechanismen
Darwin (1859): ‘The Origin of Species’ = controversieel boek
o Darwin was de eerste die een theorie ontwierp over natuurlijke selectie
o Controversiële theorie in die tijd omdat men geloofde dat God de wereld had
gecreëerd
o Theorie van natuurlijke selectie: selectie in de natuur vindt plaats omdat
sommige organismen beter overleven en zich beter voortplanten in een
bepaalde omgeving
- Survival of the fittest: betere aanpassing aan omgeving
- Better fitness (= transferring next-generation genes)
o Primair belang: evolutie van fysieke kenmerken
- Vb. sommige dieren hadden vroeger een andere lichaamsvorm, maar
deze is in de loop der tijd geëvolueerd
Evolutie van fysieke kenmerken: hoe de lichaamsvorm van de giraf veranderde
o Elke soort vertoont variatie: giraffen met langere en kortere nekken
o Er is concurrentie binnen elke soort voor voedsel, levensonderhoud, ruimte,
water, partners, … : in Afrika groeien hoge bomen met bladeren aan de top
o De ‘better adapted’ members van deze soorten hebben meer kans om te
overleven – survival of the fittest: alleen giraffen met lange nekken konden
de bladeren in de boomtoppen bereiken en overleven, hierdoor werden
uiteindelijk vooral de lange-nekgenen doorgegeven, een proces bekend als
'survival of the fittest'
o Deze overlevenden zullen hun betere genen doorgeven aan hun
nakomelingen die ook deze gunstige variatie zullen vertonen
o Lichaamsvormen veranderen geleidelijk tot ze optimaal aangepast zijn aan
hun omgeving
Moderne Darwinisten:
o Primaire interesse: evolutie van gedrag (bv. altruïstisch gedrag)
o Evolutionair perspectief op de menselijke natuur: universele kenmerken:
deze succesvolle kenmerken bieden zo’n evolutionair voordeel, dat ze zich
, verspreiden over de hele populatie en typerend worden voor de hele
mensheid
- Bipedalism = tweevoetigheid
- Toen mensen op twee voeten gingen lopen, bracht dat grote
voordelen met zich mee zoals een beter zicht over de omgeving
en de mogelijkheid om voorwerpen vast te houden tijdens het
bewegen. Dit voordeel was zo significant dat het een universeel
kenmerk werd.
- Universele psychologische kenmerken
Altruistic behavior
?
Altruistic behavior ↔ natural selection
o Altruistic behavior = anderen helpen hoewel het nadelig kan zijn voor je
eigen fitheid
o Natural selection = schijnbaar egoïstisch proces
Altruïstisch gedrag en natuurlijke selectie kunnen op het eerste gezicht tegenstrijdig lijken.
Altruïsme betekent dat een individu anderen helpt, zelfs als dit nadelig is voor zijn of haar
eigen overlevingskansen of voortplantingsmogelijkheden (fitness). Dit lijkt in tegenspraak
met het idee van natuurlijke selectie, dat juist 'zelfzuchtig' gedrag bevordert – namelijk,
dat organismen hun eigen overleving en voortplanting maximaliseren. Hoe kan altruïsme
dan verklaren worden in het kader van evolutie?
Hoe kunnen we dit verklaren? De universele behoefte om erbij te horen: ‘social
anxiety’ als aanpassing om uitsluiting uit de groep te voorkomen (Baumeister en
Tyce)
o Uitgesloten worden van een groep was waarschijnlijk het ergste wat je kon
overkomen
- Zonder de bescherming van de groep was overleven vrijwel onmogelijk
- Alleen had je geen kans om je voort te planten
- Als je de behoefte om erbij te horen niet voelde en geen anderen hielp of
altruïstisch gedrag vertoonde, werd je uitgesloten en ging je dood
o Social anxiety = de angst om negatief beoordeeld te worden in
interpersoonlijke situaties
- Dit kan worden gezien als een adaptatie om uitsluiting uit de groep te
voorkomen
- Positief dat mensen zich zorgen maken over uitsluiting, omdat dit
uitsluiting voorkomt
- Het heeft een functionele waarde, waardoor het nog steeds bestaat
o De behoefte om bij een groep te horen en het daaruit voortvloeiende
helpende gedrag werden zo cruciaal voor onze overleving dat ze universeel
werden en deel van ons DNA gingen uitmaken
Inclusive fitness en kinship (Hamilton, 1964)
Inclusieve fitness = je persoonlijke voortplantingssucces + de effecten die je hebt op de
voortplanting van je genetische verwanten, gewogen door de mate van genetische
verwantschap
Mate van genetische verwantschap
o Eeneiige tweeling: genetische verwantschap = 100%
o Ouders - kind: 50%
o Broer/zus: 50%
, - Bv. door mijn broer een nier te doneren, heb ik indirect bijgedragen aan
het doorgeven van mijn genen, omdat hij later een kind heeft gekregen
o Tante/nonkel - niece/nephew: 25%
o Neven en nichten: 12.5%
Kinship = betere fitness (van de volgende generatie) door (genetische) verwanten te
helpen
Dit impliceert:
o Men neemt risico’s voor genetische verwanten
o Hoe hoger de genetische verwantschap, hoe hoger het risico dat men neemt
- Daly en Wilson
- Minder zorg door stiefouders dan biologische ouders
- Meer kindermishandeling door stiefvaders dan biologische vaders
(100x)
- Burnstein et al.: meer hulp aan genetische verwanten in problemen
- Neiging om verwanten te helpen in omstandigheden van leven of
dood versus alledaagse omstandigheden: genetische overlap
voorspelt de neiging om te helpen, vooral in omstandigheden van
leven of dood
- Testte de inclusive fitness theorie door vraag te stellen:
‘als je huis in brand stond en je kunt maar één persoon
redden, wie zou je kiezen?’
- Hoe groter genetische verwantschap, hoe sterker neiging
te helpen
- We zijn eerder geneigd om broer of zus te helpen dan neef
of nicht
- De neiging om te helpen als functie van de leeftijd van de
ontvanger onder leven of dood versus alledaagse
omstandigheden: wanneer hulp relatief onbeduidend is, hebben
mensen de neiging om de meest behoeftigen te helpen, zoals
jongeren en ouderen; onder kostbare vormen van hulp worden
jongeren echter meer geholpen dan ouderen
- Mensen hebben de tendens om degenen die het meeste in
nood zijn, de jongsten en de oudsten, te helpen
- In levensbedreigende situaties verandert dit: men is
eerder geneigd om jongere personen te helpen dan
ouderen, omdat de jongere mensen nog reproductieve
waarde hebben
- Conclusie
- Wie we helpen in verschillende situaties is voorspelbaar
vanuit evolutionair perspectief
- Sterk bewijs voor de inclusieve fitheidstheorie
- Neiging om te helpen onder omstandigheden van
hongersnood
- De neiging om jonge kinderen te helpen is ook
afhankelijk van de kritieke situatie. In
omstandigheden van hongersnood vertoont de
relatie tussen de neiging om te helpen en de
leeftijd een U-vormige curve, met een piek rond de
10 jaar. Dit komt doordat hongersnood vaak een
langdurige situatie is, en kinderen van ongeveer 10
jaar binnenkort reproductief zullen zijn. Baby's
, daarentegen hebben nog veel tijd nodig voordat ze
in staat zijn zich voort te planten, waardoor ze in
dergelijke omstandigheden minder prioriteit krijgen.
Reciprocal altruism (Trivers, 1971)
Waarom helpen we niet-verwante individuen? ‘Ik help jou als jij mij helpt’
o De theorie die we eerder bespraken verklaart waarom we verwante mensen
helpen, maar waarom zouden we ook niet-verwante mensen helpen? Het
kan bijdragen aan de verhoging van onze eigen overlevingskansen en
reproductieve mogelijkheden
Alleen mogelijk als
o De persoon die geholpen wordt later herkend kan worden
o Bedriegers gestraft kunnen worden: bedriegers worden uitgesloten
o Alleen bij intelligente soorten (primaten, mensen)
o Alleen bij bekenden en kleine groepen/stammen (garandeert
wederkerigheid)
Uiteindelijk verhoogt helpen de fitness!
2. SEXUAL SELECTION AND SEKS DIFFERENCES IN BEHAVIOR: AN EVOLUTIONARY
PERSPECTIVE ON SEX DIFFERENCES
Sex differences ≠ gender differences
o Sex differences: males en females
o Gender differences: meer categorieën
Sexual selection and parental investment
Sexual selection = de selectie van - en verschillende toegang tot - seksuele partners
Twee vormen van sexual selection/competition:
o Intrasexual competition: de winnaar geeft meer genen door (male
competition)
- Competitie tussen leden van hetzelfde geslacht, meestal tussen mannen
- De winnaar van deze competitie, vaak degene die sterker of dominanter
is, krijgt meer kansen om zich voor te planten en zijn genen door te
geven
- Vb. herten die vechten om een vrouwtje en de sterkste mannelijke hert
wint en krijgt de kans om zijn genen door te geven
o Intersexual competition: een partner kiezen op basis van hun voorkeuren
(female choice)
- Competitie tussen leden van verschillende geslachten
- Keuze van een partner op basis van de voorkeuren van het andere
geslacht
- Vrouwen kiezen partners met kenmerken die duiden op goede genen en
gezondheid
- Vb. pauw waarbij de vrouwelijke pauwen kiezen voor de mannelijke pauw
met de mooiste en grootste staartveren, omdat dit een teken is van
sterke genen
Parental investment = de bijdragen in termen van tijd en energie aan het voeden,
uitbroeden en beschermen van zich ontwikkelde nakomelingen
