samenvatting klinische chemie 1

H1: Inleiding tot de klinische chemie
1.1 Wat is klinische chemie
1.1.1 Definitie
De afdeling klinische chemie voert analyses uit op lichaamsvochten.
Toepassingsgebied:

 Biochemische moleculen, elektrolyten, mineralen
Stalen:

 Lichaamsmaterialen
Technieken: analytisch met automaten

 Immunochemie, spectrofotometrie, turbidimetrie, nefelometrie, elektrochemie,
elektroforese
Principes: scheikundige reacties

 Kleurreacties, immunochemische reacties, enzymatische reacties,
neerslagreacties,…
Interpretatie van resultaat

 Kwaliteitscontrole
 Normaal-/referentie waarde
 Doel: diagnose stellen en behandeling starten


1.1.2 Het lab klinische chemie
=onderdeel van lab klinische biologie

 Klinisch chemisch lab
 Hematologisch lab
 Lab microbiologie
 Lab anatomo-pathologie
 Lab farmacologie/toxicologie
 Lab moleculaire biologie


1.1.3 De laboratoriumtechnologen
analisten, hoofd-analist, artsen, klinisch bioloog (hoofd met eindverantwoordelijkheid)
KB 17/1/2019: beroepstitel en kwalificatievereisten van medisch laboratorium technoloog




Achtergrondkennis:

,  Anatomie en fysiologie
 Biochemie- metabolisme
 Pathologie
 Scheikunde (analytisch, instrumenteel, anorganisch, organisch)
 Immunologie


1.1.4 Het laboratorium-aanvraagformulier
Manueel: aankruisen van onderzoeken door arts (verstuurd samen met afgenomen stalen)
Elektronisch: labaanvragen via computer

 ZIS: ziekenhuisinformatiesysteem
 HIS: huisartseninformatiesysteem
 LIS:laboratorium-informatiesysteem
=computersysteem dat alle acties binnen labo registreert
de te verrichten onderzoeken
deelt uniek monsternummer (=barcode) uit aan labaanvraag
maakt aan automaten bekend welke testen ingezet moeten worden
ontvangt resultaten onderzoeken
stuurt resultaten naar ZIS/HIS


1.1.5 Staalafname
Bloed:

 MLTer/verpleegkundige/arts: klinisch of poliklinisch
 Centrifuge voor bereiding serum of heparineplasma
 Alliquoteren: verdelen van primaire naar secundaire buizen
Andere lichaamsvochten


1.1.6 De labtechnieken
Geautomatiseerd  analysers
Technieken:

 Immunochemie, spectrofotometrie, turbidimetrie, nefelometrie, elektrochemie,
elektroforese, spectrofotometrie, flowcytometrie, HPLC, microscopie (urinesediment)
POTC: point of care toestellen
 Acute bepalingen op afdeling dicht bij patiënt (near patient testing, beside testing)
(bv bloedgassen, glucose)
Calibratie, kwaliteitscontrole en onderhoud door analist
resultaten via LIS naar arts
Cito-bepalingen: dringende analyses

 Dringend te onderzoeken stalen

,  Invoer waarmee stalen voorrang krijgen voor analyse tov routinestalen
 Resultaat binnen 1u bekend
 Bv bij meningitis
 STAT: Short Turn Arround Time: tijd tussen aankomen en analyseren staal (zo kort
mogelijk)


1.1.7 Het resultaat
Kwalitatieve bepaling:

 Aantonen of stof al da niet aanwezig is in staal
 Gebruik van aantoningsreactie, kleurreactie, agglutinatiereactie of microscopie
Kwantitatieve bepaling:

 Concentratie van stof kennen
 Precies en accuraat
 Uitgedrukt in Mg/dl (mg%), mmol/L, g/dL, µmol/L
Analyse: 1e lijnsvalidatie (precisie, accuraatheid)
Post-analytisch: 2e lijnsvalidatie


1.1.8 De diagnose
Door arts met:

 Anamnese (=voorgeschiedenis)
 Lichamelijk onderzoek + klinische symptomen
 Beeldvormend onderzoek (röntgen/echo)
 EEG, ECG
 Fysiologisch functie onderzoek
 Laboratoriumonderzoek: (geïnterpreteerd met kennis normaalwaarden)
biochemische samenstelling lichaamsvloeistoffen
eigenschappen bloedcellen
vorm/inhoud cellen en weefsels
aanwezigheid ziektekiemen


1.2 Doelstelling van het klinisch-chemisch onderzoek
Doel: behandelende arts objectieve gegevens over chemische samenstelling van
lichaamsvloeistoffen of cellen verschaffen waarmee diagnose gesteld kan worden of therapie
vervolgen (=monitoring)
bij zieke personen verandert stofwisseling aangetaste weefsels wat samenstelling doet
wijzigen
Diagnostiek: opsporen aard ziekte

 Interesse in afwijkingen normale samenstelling lichaamsvloeistoffen
 Bevestiging aandoening

,  Uitstuiten aandoening
 Ernst van aandoening vaststellen
Vervolgen therapie: van vastgestelde afwijkingen verandering in tijd bestuderen

 Dosering geneesmiddelen controleren door bepaling concentratie middel in
lichaamsvloeistof (TDM)
 Uitgangswaarde vaststellen (voor therapie)
 Therapie kiezen, volgen en bijsturen (monitoring)
prognose doen over ziekte verloop
Screening: detecteren van aandoening in populatie, groep met verhoogd risico of andere
reden
Klinisch-chemisch laboratoriumonderzoek:

 Info winnen over aandoeningen met metabole basis bij patiënt (diabetes,..)
 Info over biochemische wijzigingen tgv ziekte bij patiënt
 Belangrijk:
 Representatief onderzoeksmateriaal
 Veiligheid: uitgangsmateriaal (hygiëne)
chemicaliën, glaswerk, apparatuur
 Kwaliteitsbewaking


1.3 Veiligheid in het klinisch-chemisch lab
1.3.1 Veiligheid ten aanzien van het uitgangsmateriaal (hygiëne)
 elk monster potentieel besmettelijk
Maatregelen:

 Niet morsen, geen contact met handen
 Handen regelmatig wassen
 Schoonmaken met desinfectiemiddel
 Besmette monsters apart merken
 Niet roken, eten, drinken of cosmetica in labo
 Afvalvaten met naalden, bloedbuizen en serumtesten afvoeren + onschadelijk
maken  verbranden of steriliseren
 Vaccinatie (hepatitis)


1.3.2 Veiligheid ten aanzien van chemicaliën, glaswerk en apparatuur
brandbare, corrosieve, giftige stoffen (P en H)
apparatuur (geaard): nooit met natte handen bedienen
afvalverwerking

1.4 Pre-analytische, analytische en post-analytische fase
Pre-analytische fase: alle zaken voor analyse van het monster

 Monsterafname, monsteridentificatie, monstervoorbereiding (85% fouten)