Samenvatting formeel boek + notities 15/20

OPZET & ALGEMENE BEGINSELEN

Algemene beginselen

Formeel strafrecht = strafprocesrecht = strafvordering = strafrechtspleging =
strafvordering sensu lato (in de brede zin)
Het geheel van de procedurele spelregels volgens welke het materieel
strafrecht wordt toegepast
 Strafprocesrecht
o = Geheel van rechtsregels betreffende opsporing, vervolging & berechtiging
van personen die ervan verdacht zijn een misdrijf te hebben gepleegd
o Bepaalt de vormvoorschriften die hierbij gevolgd moeten worden
o Bepaalt rechtspositie verschillende betrokkenen personen
o Bepaalt organisatie & werking rechtscolleges
o Bepaalt de tenuitvoerlegging beslissingen rechtscolleges

Materieel strafrecht
Geheel der rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen strafbaar worden
gesteld & gesanctioneerd, misdrijven & straffen

Materieel Formeel
Op wie Iedereen, gehele maatschappij Enkel en alleen tegen de overheid
gericht?
Inhoud Beschermt een reeks fundamentele Spelregels aan intrinsieke waarden
regels waarden verbonden
Sancties Op elk misdrijf een straf, strafrechtelijke Nietigheid, ontvankelijkheid, verval, bewijs
straf geweerd

Onderzoeksrechter verplicht persoon tav wie ernstige aanwijzingen van een schuld
bestaan formeel in verdenking te stellen (art 61bis Sv.)  indien laattijdig, geen
nietigheid

Opsporing = verdachte opsporen + bewijzen verzamelen
Vervolging = strafvordering instellen, aanhangig maken bij rechter
Berechting = fase onderzoek ten gronde, bij strafrechter in fase van straftoemeting

Bronnen

Grondwet 1830  Fundamentele rechten
 Bepalingen inzake rechterlijke macht
 Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van
parlementsleden & ministers
Wetboek van
Strafvordering
Verzamelwetgeving  Potpourri-wijzigingswetten
 Digitaliseringswetten & wetten Strafprocesrecht
Nieuw wetboek van  Vanaf 2026 in werking
Strafprocesrecht?  Strafprocedure efficiënter maken & procedure
versnellen
Impact nieuw  Wijzigingsbepalingen: zegt iets over wat zou
strafwetboek? moeten worden aangepast
 Artikelnummers die veranderen
 Geen 3-deling meer, maar werken met niveaus

, Huidige indeling misdrijven Strafwetboek

Misdaad - HvA Wanbedrijf – rechtbank Overtreding -
1ste aanleg politierechtbank
Criminele straf Correctionele straf Politiestraf
Vrijheidsstraffen: min 5 Vrijheidsstraf: 8 dagen – 5 Vrijheidsstraf: 1 – 7 dagen
jaar jaar Gevangenisstraf
Opsluiting & hechtenis Gevangenisstraf
Geldboete +26EUR (geen Geldboete +26EUR Geldboete 1-25EUR
hoofdstraf)

Rechtbank van eerste aanleg: familie- & jeugdrechtbank, correctionele rechtbank,
burgerlijke rechtbank, strafuitvoeringsrechtbank
Vonnisgerecht kan verzachtende omstandigheden toepassen door correctionalisering
of contraventionalisering
 Contraventionalisering = misdrijf wordt herleid tot een overtreding
(politierechtbank)
 Correctionalisering = misdaad wordt herleid tot een wanbedrijf (correctionele
rechtbank)

Doelstellingen strafproces

Doel = ontdekken waarheid, maar waarheidsvinding mag niet tot stand komen met
miskenning individuele grondrechten
 Belang gemeenschap (bestraffing criminaliteit)
 Belang slachtoffer (schadevergoeding)
 Belang verdachte (eerlijk proces)

Dubbele finaliteit
 Waarheidsvinding
o Optiek openbaar belang
o Op welke wijze bewijzen vergaren + hoe op grond hiervan tot eventuele
veroordeling kunnen komen
 Bescherming individuele grondrechten
o Optiek individuele burger
o In kader van waarheidsvinding: bevoegdheden die verregaande beperking
grondrechten kunnen inhouden
o Ruimer dan rechten van verdediging
o Zowel voor verdachten, als derden

Onderlinge afweging finaliteiten
 19e & eerste helft 20ste eeuw: waarheidsvinding
 Pas sinds EVRM  bescherming grondrechten als zelfstandig doel
 Grondwet + legaliteit + Wet Franchimont
o Legaliteitsbeginsel
 Aan bepaalde zaken voorwaarden koppelen, voor belangen van individuen
o Belangen individu wegen meer door, waarheidsvinding moet af en toe
afwijken
 Concrete afweging door rechtspraak – wettelijk kader
 Slingerbeweging – niet in alle gevallen, maar soms slechts in een aantal gevallen

Accusatoir vs inquisitoir

Accusatoir (fase ter terechtzitting) Inquisitoir (vooronderzoek)
Horizontale processtructuur Verticale processtructuur
 Gericht op samenwerking tussen afdelingen of  Hiërarchisch opgebouwd, met duidelijke

, teams over functies heen, met focus op gezagslijnen van boven naar beneden
processen en klantgerichtheid
Aanklager en verdediging op gelijke voet, met Overheid weegt door op procesvoering (niet de
gelijke wapens partijen)
Beklaagde niet object, wel volwaardig procespartij Verdachte object rechtspleging
Partijen hebben proces in handen Overheid bepaalt procesverloop
Bepalen welke onderzoeksverrichtingen
Tegensprekelijk in aanwezigheid van partijen Geheim en niet-tegensprekelijk
 Niet mogelijk om bewijzen te weerleggen
Passieve rol rechter: toezien op correct verloop Actieve rol rechter met taak om waarheid te
procedure ontdekken
Volledig openbaar Achter gesloten deuren
Common law (Angelsaksische landen) Continentaal-Europees

Zuiver accusatoir of inquisitoir komt vrijwel nergens meer voor!

Verloop strafproces

Strafproces verloopt in 2 fasen
 Vooronderzoek
o Geheim - niet-tegensprekelijk - schriftelijk
o Grotendeels inquisitoir
 Onderzoek ten gronde
o Openbare fase - tegensprekelijk - mondeling
o Grotendeels accusatoir

1) Vooronderzoek

 Doel = verdachte identificeren & nagaan of er voldoende bewijzen zijn (indien niet
 onderzoek stopgezet)
 GEEN uitspraak over de grond van de zaak!!! (pas in fase ter terechtzitting door
strafrechter)
 2 soorten

Opsporingsonderzoek – gevoerd Gerechtelijk onderzoek – gevoerd
door PdK en hulpofficieren door OR (op vordering van PdK)

 Zonder tussenkomst OR (behalve  In geval van dwangmaatregelen
mini-instructie) o Die PdK zelf niet kan nemen,
 Afgesloten door maar door rechter moet worden
o Beslissing tot niet-vervolging genomen
o OF vervolging (rechtstreekse  Controle Kamer van
dagvaarding vonnisgerecht) Inbeschuldigingstelling
o OF vordering tot een gerechtelijk  Afgesloten door Raadkamer in aparte
onderzoek fase, namelijk de regeling der
o OF buitengerechtelijke rechtspleging
afdoening
 Geen tussenkomst
onderzoeksgerechten vereist

Mini-instructie = dwangmaatregel nodig door OR, maar PdK behoudt wel
onderzoek
 Niet mogelijk voor (art 28septies Sv.):
o Bevel tot aanhouding
o Volledige anonieme getuigenis

, o Huiszoeking zonder toestemming
o Inkijkoperatie in een woning
o Telefoontap
 Onderzoeksrechter heeft wel evocatierecht & daarmee kan hij toch de zaak naar
hem trekken

Geheim
 Vermijden dwarsboming onderzoek + onnodige publiciteit
 Tav slachtoffer & verdachte
o Niet betrokken bij onderzoeksverrichtingen (ook geen inzage is strafdossier)
o Milderingen door Wet Franchimon
 Recht op gratis kopie ondervraging – recht inzage of afschrift te vragen
 Tav openbare opinie
o Alle onderzoeksverrichtingen en procedurehandelingen in geheim
o Milderingen: persmededelingen door PdK of advocaat
 Sanctionering: niet nietigheid van onderzoek, wel nietigheid
opsporingshandelingen
o Magistraten & politie: starfbaarfeit, geheim houding is verplicht
o Verdachte & slachtoffer: strafbaar
o Journalisten: persmisdrijf  HvA

Niet-tegensprekelijk
 Verdachte niet recht om bezwaren te weerleggen & verweermiddelen aan te
voeren
o Kan pas in onderzoek ten gronde
 Nog geen uitspraak over grond van de zaak, pas in fase ten gronde
 OO: mogelijkheid bijkomende onderzoeksverrichting te verzoeken, werd dat
geweigerd dan kon je daar niks aan doen
o Sinds 2024: mogelijkheid om beroep te doen




Schriftelijk
 Van elke onderzoeksverrichting wordt een geschrift opgemaakt = proces-verbaal
(toegevoegd aan strafdossier)
 Strafdossier vormt de basis voor behandeling zaak & openbare terechtzitting (<>
onderzoek ten gronde mondeling)
 Geen algemene wettelijk regeling voor het op schrift stellen van
onderzoeksverrichtingen
o Behalve verhoren & telefoonbewaking

2) Onderzoek ten gronde

 Onderzoeksfase waarin uitspraak wordt gedaan over grond van de zaak = vraag
of feiten bewezen zijn & indien bevestigd, over de straf
 Voor vonnisgerechten
 Onderzoeksverrichtingen van vooronderzoek overgedaan, in aanwezigheid
beklaagde (tegensprekelijk)

Openbaar
 Voorgeschreven door Grondwet, zowel terechtzitting als uitspraak
 Intern = partijen mogelijkheid tot inzage strafdossier, automatisch inzage
 Extern = tav publieke opinie, als maatschappij via pers controle uitoefenen op
rechterlijk macht
 Uitspraak is ALTIJD openbaar  op straffe van nietigheid