Samenvatting fwzw 15/20

ALGEMEEN KADER

Het concept
Forensisch = disciplines & activiteiten op alle echelons SR-bedeling = recht
 Betrekking op personen die in contact komen met justitie
Welzijnswerk = activiteiten die bijdragen tot individueel of collectief welzijn = hulp- &
dienstverlening

DUS: welzijnswerk (essentie/focus) binnen het forensisch veld (specificiteit)

Het concept - eenvoudig

Wat?
 H&DV aan mensen die als slachtoffer, dader of als nabestaande
 (On)rechtstreeks worden geconfronteerd met strafrechtelijke interventie
o Justitiabele = iemand die recht zoek/persoon die met strafrechtelijke interventie
in aanraking komt
o Meestal gebruikt voor daders/verdachten)
 Focus FWZW = volwassenen daders/verdachten

Voor wie? Doelgroep?
 Specifiek voor daders en/of slachtoffers
 Mensen in contact met justitie

Door wie? Aanbod?
 Algemene maatschappelijke H&DV
o Wij kunnen er ook gebruik van maken
o Iedereen die hulp nodig heeft
o Brede, laagdrempelige hulp op verschillende levensdomeinen
o Hulpverlening: drugHV, GGC, OCMW…
o Dienstverlening: VDAB, bibliotheken, sport…

 Categoriaal welzijnswerk: specifiek voor doelgroep daders en/of slachtoffer
o Enkel voor specifieke groepen
o Op maat gemaakt H&DV
o Diensten JWW, diensten slachtofferhulp, diensten slachtofferonthaal, teams
hulpverlening aan seksuele delinquenten, PSD in gevangenissen, JH, zorgteams,
herstelbemiddelaars…

Het concept - complex

Eerste oorzaak complexiteit  wat is de finaliteit? Wie is de opdrachtgever (wat wil je
bereiken met je H&DV)
Tweede oorzaak complexiteit  organisatie – bevoegdheidsniveaus (federaal &
gemeenschappen)
 Dus onderscheid autonoom vs aan justitie gebonden FWZW

Autonoom FWZW Aan justitie gebonden FWZW
 FWZW dat autonoom van justitie werkt  H&DV nauw verband met strafrechtelijke
 Onderdeel van algemeen welzijnswerk beslissingen
 Welzijnswerk onder mandaat van justitie

Beide: HDV aan daders in justitiële context
 Therapie voor drugproblematiek kan autonoom
 Of in opdracht van justitie als voorwaarde bij probatie

, Oorzaak complexiteit?

1) Ontstaansgeschiedenis
 Welzijnswerk ontwikkeld zowel uit privé-initiatief als initiatief van de overheid
2) Bevoegdheidskwestie - staatshervormingen
 Tot 1980 vaag onderscheid tussen autonoom & aan justitie verbonden
welzijnswerk
 1980-1985 – opsplitsing bevoegdheden, vanaf 1980 onderscheid duidelijk
o Grote staatshervorming wat betreft FWZW: 1ste keer onderscheid autonoom en
aan justitie verbonden FWZW
o Autonoom = hulp op vraag van cliënt (vrijwilligheid) = gemeenschappen
(Vlaams) = JWW
o Aan justitie verbonden = hulp in nauw verband uitvoering SR beslissingen =
federaal = PSD, JH, ET
 2011/2014 – 6e staatshervorming (Vlinderakkoord)
o JH, deel AGM (ET) overgeheveld naar gemeenschappen
o Alternatieve gerechtelijke maatregelen binnen drughulpverlening blijft
federaal
o Sindsdien binnen Vlaams niveau: mix autonoom en aan justitie verbonden
welzijnswerk

Verhouding welzijnswerk - forensisch
Kern = debat verhouding welzijn(swerk) & straf(rechtsbedeling)

Fundamenteel: finaliteit Praktisch/organisatorisch
Wat zijn onze doelstellingen? Wat is onze Hoe samenwerken?
finaliteit? Hoe informatie uitwisselen?
Hoe kijken we naar deviantie en
criminaliteit?

Het welzijnswerk streeft fundamenteel het welzijn van het individu na
Justitie is finaal gericht op bescherming van de samenleving

Fundamenteel - finaliteit

Autonoom FWZW Aan justitie gebonden FWZW
= Uitoefening van recht op maatschappelijke = Welzijnswerk onder mandaat (van
H&DV opdrachtgever)
 Iedereen recht op menswaardig leven
 Iedereen = ongeacht of je feiten
gepleegd hebt of niet
Opdrachtgever = de cliënt (vrijwilligheid) Opdrachtgever = actor binnen justitie
 Centraal: kwetsbaarheid van personen in
contact met justitie (financieel,
psychisch, familiaal…)
 H&DV speelt in op die kwetsbaarheid
(vrijwillig + op individueel niveau +
tegengaan van sociale uitsluiting)
Combinatie van individueel perspectief Opdrachten zijn divers
(welzijn van individu) vs structureel,  Advies, controle, rapportage,
maatschappelijke en preventief perspectief begeleiding…
(bescherming samenleving)

,  Ontwikkelen sociaal beleid ifv voorkomen
uitsluiting
 Zichtbaar maken van sociale dimensie
problemen
Beroepsgeheim als hulpverlener Beroepsgeheim, maar niet ten opzicht van
opdrachtgever
JWW: actief in gevangenis PSD: opvolging en begeleiding (technieken)
(trajectbegeleiders) ifv advies en re-integratie (finaliteit)
 Ieder lid in samenleving gelijke
basisrechter
Rol zorgprofessional in welzijns- &
gezondheidszorg
Doelstelling/finaliteit = kwaliteit van leven
(recht op menswaardig bestaan)
 Ondersteuning bij functioneren en
participeren aan samenleving
 Vanuit perspectief van persoon (niet
justitie)
 Vraag- & behoeftegericht werken (noden)
Ook gemeenschappelijke doelstellingen (zoals justitie assistent)
 Toezicht houden (controle en voorwaarden) & ondersteunen (HV) = dubbele rol  vinden
van een balans
 Doelstellingen gaan voor op de vertrouwensrelatie


Spanningsveld welzijn - justitie

Welzijn = inzetten op welzijn van individu
Justitie = focus op bescherming maatschappij

Oorzaak spanningsveld: staatshervorming 1980 in de kritische jaren ‘70
 Kritische jaren ’70: maatschappelijke veranderingen
o Kritiek op rol beleidsruimte overheid
o Kritiek op strafrecht & welzijnswerk

Kritiek op strafrecht Kritiek op welzijnswerk
 Strafrecht gezien als normerend,  What works – Martinson: betrekking op
conserverend effectiviteit HV in gevangenissen op dat
 Strafrechtsbedeling gezien als niet moment, werkt de H&DV?
neutraal  Ook binnen welzijnswerk: inzicht in
 Gepleit voor terugkeer naar klassieke paradoxaal karakter van
strafrecht (wel neutraal) welzijnsinterventies = deskundig
 Sterke link politieke, sociale, hulpverlenend & paternalistisch
economische context die meer inhoud en  Welzijnswerk stelt zichzelf in vraag
doel strafrecht bepalen o Professionelen, objectief &
o Vergelding, afschrikking, verzoening deskundigheid
dader en so, herstel schade o Maar: interventies zijn niet neutraal,
want machtsposities
o Jaren ’70 hadden hulpverleners een
hoge functie
o Verhouding tussen cliënt en
hulpverlener was enorm
o Wijzigingen in ’70 omwille van niet-
neutraliteit
o Gevolg: breuk FWZW
o Ontstaan nieuwe initiatieven FWZW,
gevolg:
 Professionelen in forensische
context

,  Niet zomaar doelstelling
justitie volgen, kritisch zijn
 Recht menswaardig
bestaan & maken
dienstverlening
 Ontwikkelen aanbod maken
dienstverlening
onafhankelijk van justitie
 Welzijnswerk: positie wijzigt
 Meer dan instrumentele
inpassing in economische
en sociale controle
 Ook subjectief recht op
maatschappelijke
dienstverlening

Hulp & recht debat: spanningsveld
 Recht op maatschappelijke dienstverlening (subjectieve noden) = welzijn

 Instrumentele inzet van welzijnswerk om doelen SRB te realiseren (objectieve norm) =
binnenhalen van hulpverleningstechnieken

Welzijn als doel op zicht OF binnenhalen hulpverlening?
Recht op menswaardig leven OF rechtsconforme burgers?

Na jaren ‘70
 Discussie over finaliteit welzijnswerk is blijven bestaan
 Dubbele doelstelling welzijnswerk
o Individueel = verbeteren welzijn individuen (H&DV)
o Structureel = promoten social justice en hervormingen




Voorlopig besluit, want zowel justitie als welzijnswerk evolueren
Voorlopig besluit

Autonoom FWZW Aan justitie gebonden FWZW
 FWZW dat autonoom van justitie werkt  H&DV nauw verband met strafrechtelijke
 Vorm van algemeen welzijnswerk beslissingen
 Maar toch ook gebruikt om doelen van  Welzijnswerk onder mandaat van justitie
economische en sociale controle te gaan  Maar toch ook verzoening finaliteit
bereiken (vb gedwongen opname – welzijn en justitie (vb JA)
‘gevaar’)

Eerder sprake van een continuüm?
 Enerzijds de strafrechtelijke interventie gericht op normconformiteit
 Anderzijds de welzijnsgerichte interventie gericht op realiseren mogelijkheid voor
eenieder een menswaardig bestaan te leiden

6e staatshervorming

Deel bevoegdheden justitie  gemeenschappen