Basisbegrippen van het recht
DI. Wat is recht?
H1) Recht als geheel van gedragsregels
Afdeling 1, enkele definities
Een universele aanvaardbare definitie van het recht bestaat niet.
Afhankelijk van plaats en ruimte.
o Rechtstheorie
Algemene rechtsleer (wat is recht in een bepaalde samenleving,
recht verandert in tijd en ruimte)
(ontologie = zijnsleer)
+
rechtsvinding (recht vinden, kunnen kennen, uitleggen, interpretatie
van regels)
= rechtstheorie
A. Objectief vs subjectief
o Objectieve rechten
= geheel van gedragsregels dat in een bepaalde
samenleving op een bepaald tijdstip geldt.
o Subjectieve rechten
= juridische bekrachtigde aanspraken en bevoegdheden die
een rechtssubject op bepaalde zaken of jegens bepaalde
personen kan uitoefenen om zijn doelstellingen te
verwezenlijken. (fysieke en rechtspersonen)
B. Privaat vs publiek
o Privaat
= tussen burgers op gelijke voet. Bv. goederenrecht,
verbintenisrecht,..
o Publiek
= tussen overheid en burger of tussen overheden
onderling. Bv. Grondwet, strafrecht, fiscaalrecht.
1) Bronnen van Belgisch privaatrecht
Belangrijkste bron vh Belgisch burgerlijkrecht is het BW. Dateert
van 21/03/1804.
1
,Het oud BW bevat 3 boeken en is in de hoofdstructuur bijna 200j
ongewijzigd gebleven:
Boek I. Personen
Boek II. Goederen en verschillende beperkingen van eigendom
Boek III. Op welke wijze eigendom verkregen wordt.
Voorbije 2 eeuwen, sterke evolutie vh privaatrecht inhoudelijk.
Olv Koen Geens 01/11/2020 herstructurering Burgerlijk Wetboek,
vanaf dan is het BW van Napoleon het oud BW.
Boek 1. Algemene bepalingen 01/01/2023
Boek 2. Personen (Boek I. oud BW) , familie en relatie
vermogensrecht (01/07/2022)
Boek 3. Goederen 1/09/2021
Boek 4. Nalatenschappen, schenkingen en testamenten 01/07/2023
Boek 5. Verbintenissen 01/01/2023
Boek 6. Buitencontractuele aansprakelijkheid 01/01/2025
Boek 7. Bijzondere overeenkomsten (nog geen wet, wel een voorstel
ingediend)
Boek 8. Bewijs 01/11/2020
Boek 9. Zekerheden (nog leeg, hypotheek wet 1851)
Boek 10. Verjaring (Leeg)
Bijzondere wetten: Niet gecodificeerd, naast BW
Gaat onder meer over:
- Behoren tot de bevoegdheid van de federale overheid maar (nog)
niet zijn gecodificeerd, bv. de wetten inzake beroepen (voor
ambachtslieden, architecten, bedrijfsjuristen, landmeters,
notarissen en vastgoedmakelaars)
- Behoren tot de bevoegdheid van de federale overheid, maar
buiten het BW zijn gecodificeerd, zoals het Wetboek vd Belgische
nationaliteit en Boek VI inzake marktpraktijken en
consumentenbescherming in het Wetboek van economisch recht
- Behoren tot de bevoegdheid van de gemeenschappen, zoals het
jeugdbeschermingsrecht en delen van het adoptierecht
- Behoren tot de bevoegdheden van de gewesten, zoals
begraafplaatsen en lijkbezorging, bescherming vh leefmilieu en
wonen.
Gewoonterecht= bestendig gebruik dat zijn bindende kracht
ontleend aan de algemene overtuiging.
Algemene rechtsbeginselen, gecreëerd door het Hof van Cassatie
2
, Bv. Verbod van dwang uitvoering op een persoon, vooral
belangrijk bij afstammingszaken.
2)Vervaging van klassieke onderscheiden
o Privaat en publiek
Internationalisering en Europatisering van het privaatrecht
terwijl nationale regels vervangen of aangevuld worden met
regionale regels.
Resultaat is een meergelaagde rechtsorde, veel complexer dan
vroeger.
Tegelijkertijd gebruikt de overheid zelf meer private
instrumenten bij de uitwerking en handhaving van haar beleid.
Nieuwe rechtsregels die de verhouding tussen burgers
onderling regelen een dwingend karakter hebben gekregen,
ter bescherming van de zwakkere partij. Klassieke regels
privaatrecht raken ook de openbare orde.
o Materieel en formeel
Materieel= betreffende de inhoud vd gedragsregels die voor
rechtssubjecten rechten en plichten met zich meebrengen
Formeel= betreffende de handhaving van het materieel recht.
Het heeft een secundaire en ondersteunende functie.
Rechtshandhaving is pas aan de orde in geval van het miskennen
van gedragsregels en de vraag naar de afwinding van
rechtssubjecten rijst. Dit gebeurt door toepassing van het
procesrecht.
Vervaging tussen materieel en formeel
Procesrecht zowel publiekelijke als burgerlijke aspecten.
GW en internationale instrumenten =bronnen van het actueel
Belgisch burgerlijk procesrecht.
GW bevat niet enkel regels om een geschil te beslechten door de
rechter , ook alternatieve geschiloplossingen, zowel binnen als
buiten de gerechtelijke procedure, worden erin geregeld. Essentie op
onderhandelingen tussen partijen.
C. Rechtsfeiten, rechtshandelingen en
rechtsgevolgen
3
, Rechtsfeiten= feiten waaraan de rechtsregel gevolgen
verbindt.
Rechtshandeling= menselijke wilsverklaring waaraan het recht
rechtsgevolgen verbindt en die gesteld worden om deze
rechtsgevolgen mee te brengen.
Wettelijke definitie: wilsuiting waarbij een of meer personen de
bedoeling hebben om rechtsgevolgen te doen ontstaan (art.
1.3 BW)
Rechtsgevolgen= zijn gevolgen die het recht koppelt aan
feiten die beantwoorden aan de hypothese die in de norm
vervat ligt.
Afdeling 2, centrale elementen in het recht
Geheel van gedragsregels die het gedrag sturen in de juiste richting
sturen.
Regels in de vorm van een bevel, verbod van verschillende intensiteit
(sterkte/hevigheid)
Gecodificeerde regels gelden niet altijd voor iedereen bv. plichten
echtgenoten enkel voor diegene die beslissen te huwen.
Strafrecht geldt wel voor iedereen.
Dwingend ( regels waar je niet kunt van afwijken, publiekrecht en
voor de meeste delen van personen en familierecht) of
aanvullend/suppletief (er kunnen andere overeenkomsten worden
gesloten) recht
Rond gedragsregels zit een institutioneel en begripsmatig kader voor
de formulering (wetgevend), toepassing (uitvoerend) en afwinding
(rechterlijk) van de gedragsregels…
*Er zijn instituties die regels creëren bv. Parlement
Sommige wetten bevatten definities van niet normatieve
begripsomschrijvingen
… opgelegd door de maatschappij via wetgevend organen (d.m.v
stemming) met als doel: ordening van de maatschappelijke
ordening
De kwaliteit is afhankelijk van 3 parameters
1) Rechtszekerheid
Voorspelbaar ( iedereen wordt geacht de wet te kennen)
4
DI. Wat is recht?
H1) Recht als geheel van gedragsregels
Afdeling 1, enkele definities
Een universele aanvaardbare definitie van het recht bestaat niet.
Afhankelijk van plaats en ruimte.
o Rechtstheorie
Algemene rechtsleer (wat is recht in een bepaalde samenleving,
recht verandert in tijd en ruimte)
(ontologie = zijnsleer)
+
rechtsvinding (recht vinden, kunnen kennen, uitleggen, interpretatie
van regels)
= rechtstheorie
A. Objectief vs subjectief
o Objectieve rechten
= geheel van gedragsregels dat in een bepaalde
samenleving op een bepaald tijdstip geldt.
o Subjectieve rechten
= juridische bekrachtigde aanspraken en bevoegdheden die
een rechtssubject op bepaalde zaken of jegens bepaalde
personen kan uitoefenen om zijn doelstellingen te
verwezenlijken. (fysieke en rechtspersonen)
B. Privaat vs publiek
o Privaat
= tussen burgers op gelijke voet. Bv. goederenrecht,
verbintenisrecht,..
o Publiek
= tussen overheid en burger of tussen overheden
onderling. Bv. Grondwet, strafrecht, fiscaalrecht.
1) Bronnen van Belgisch privaatrecht
Belangrijkste bron vh Belgisch burgerlijkrecht is het BW. Dateert
van 21/03/1804.
1
,Het oud BW bevat 3 boeken en is in de hoofdstructuur bijna 200j
ongewijzigd gebleven:
Boek I. Personen
Boek II. Goederen en verschillende beperkingen van eigendom
Boek III. Op welke wijze eigendom verkregen wordt.
Voorbije 2 eeuwen, sterke evolutie vh privaatrecht inhoudelijk.
Olv Koen Geens 01/11/2020 herstructurering Burgerlijk Wetboek,
vanaf dan is het BW van Napoleon het oud BW.
Boek 1. Algemene bepalingen 01/01/2023
Boek 2. Personen (Boek I. oud BW) , familie en relatie
vermogensrecht (01/07/2022)
Boek 3. Goederen 1/09/2021
Boek 4. Nalatenschappen, schenkingen en testamenten 01/07/2023
Boek 5. Verbintenissen 01/01/2023
Boek 6. Buitencontractuele aansprakelijkheid 01/01/2025
Boek 7. Bijzondere overeenkomsten (nog geen wet, wel een voorstel
ingediend)
Boek 8. Bewijs 01/11/2020
Boek 9. Zekerheden (nog leeg, hypotheek wet 1851)
Boek 10. Verjaring (Leeg)
Bijzondere wetten: Niet gecodificeerd, naast BW
Gaat onder meer over:
- Behoren tot de bevoegdheid van de federale overheid maar (nog)
niet zijn gecodificeerd, bv. de wetten inzake beroepen (voor
ambachtslieden, architecten, bedrijfsjuristen, landmeters,
notarissen en vastgoedmakelaars)
- Behoren tot de bevoegdheid van de federale overheid, maar
buiten het BW zijn gecodificeerd, zoals het Wetboek vd Belgische
nationaliteit en Boek VI inzake marktpraktijken en
consumentenbescherming in het Wetboek van economisch recht
- Behoren tot de bevoegdheid van de gemeenschappen, zoals het
jeugdbeschermingsrecht en delen van het adoptierecht
- Behoren tot de bevoegdheden van de gewesten, zoals
begraafplaatsen en lijkbezorging, bescherming vh leefmilieu en
wonen.
Gewoonterecht= bestendig gebruik dat zijn bindende kracht
ontleend aan de algemene overtuiging.
Algemene rechtsbeginselen, gecreëerd door het Hof van Cassatie
2
, Bv. Verbod van dwang uitvoering op een persoon, vooral
belangrijk bij afstammingszaken.
2)Vervaging van klassieke onderscheiden
o Privaat en publiek
Internationalisering en Europatisering van het privaatrecht
terwijl nationale regels vervangen of aangevuld worden met
regionale regels.
Resultaat is een meergelaagde rechtsorde, veel complexer dan
vroeger.
Tegelijkertijd gebruikt de overheid zelf meer private
instrumenten bij de uitwerking en handhaving van haar beleid.
Nieuwe rechtsregels die de verhouding tussen burgers
onderling regelen een dwingend karakter hebben gekregen,
ter bescherming van de zwakkere partij. Klassieke regels
privaatrecht raken ook de openbare orde.
o Materieel en formeel
Materieel= betreffende de inhoud vd gedragsregels die voor
rechtssubjecten rechten en plichten met zich meebrengen
Formeel= betreffende de handhaving van het materieel recht.
Het heeft een secundaire en ondersteunende functie.
Rechtshandhaving is pas aan de orde in geval van het miskennen
van gedragsregels en de vraag naar de afwinding van
rechtssubjecten rijst. Dit gebeurt door toepassing van het
procesrecht.
Vervaging tussen materieel en formeel
Procesrecht zowel publiekelijke als burgerlijke aspecten.
GW en internationale instrumenten =bronnen van het actueel
Belgisch burgerlijk procesrecht.
GW bevat niet enkel regels om een geschil te beslechten door de
rechter , ook alternatieve geschiloplossingen, zowel binnen als
buiten de gerechtelijke procedure, worden erin geregeld. Essentie op
onderhandelingen tussen partijen.
C. Rechtsfeiten, rechtshandelingen en
rechtsgevolgen
3
, Rechtsfeiten= feiten waaraan de rechtsregel gevolgen
verbindt.
Rechtshandeling= menselijke wilsverklaring waaraan het recht
rechtsgevolgen verbindt en die gesteld worden om deze
rechtsgevolgen mee te brengen.
Wettelijke definitie: wilsuiting waarbij een of meer personen de
bedoeling hebben om rechtsgevolgen te doen ontstaan (art.
1.3 BW)
Rechtsgevolgen= zijn gevolgen die het recht koppelt aan
feiten die beantwoorden aan de hypothese die in de norm
vervat ligt.
Afdeling 2, centrale elementen in het recht
Geheel van gedragsregels die het gedrag sturen in de juiste richting
sturen.
Regels in de vorm van een bevel, verbod van verschillende intensiteit
(sterkte/hevigheid)
Gecodificeerde regels gelden niet altijd voor iedereen bv. plichten
echtgenoten enkel voor diegene die beslissen te huwen.
Strafrecht geldt wel voor iedereen.
Dwingend ( regels waar je niet kunt van afwijken, publiekrecht en
voor de meeste delen van personen en familierecht) of
aanvullend/suppletief (er kunnen andere overeenkomsten worden
gesloten) recht
Rond gedragsregels zit een institutioneel en begripsmatig kader voor
de formulering (wetgevend), toepassing (uitvoerend) en afwinding
(rechterlijk) van de gedragsregels…
*Er zijn instituties die regels creëren bv. Parlement
Sommige wetten bevatten definities van niet normatieve
begripsomschrijvingen
… opgelegd door de maatschappij via wetgevend organen (d.m.v
stemming) met als doel: ordening van de maatschappelijke
ordening
De kwaliteit is afhankelijk van 3 parameters
1) Rechtszekerheid
Voorspelbaar ( iedereen wordt geacht de wet te kennen)
4
