HOOFDSTUK 3
MACROSTRUCTUUR VAN HET
ZENUWSTELSEL
1
, DEEL 1: HET ZENUWSTELSEL: DE GROTE LIJNEN
1. TERMINOLOGIE: RICHTINGEN IN HET ZENUWSTELSEL
• Bij het bestuderen van het zenuwstelsel worden specifieke richtingen gebruikt om de locatie van
structuren aan te duiden.
BASISRICHTINGEN LANGS DE NEURAXIS
• Neuraxis: Een denkbeeldige lijn door de lengte van het centrale zenuwstelsel (CZS), van onderaan het
ruggenmerg tot vooraan in de hersenen.
→ Anterieur – posterieur: Vooraan – achteraan.
→ Superieur – inferieur: Boven – onder.
→ Dorsaal – ventraal: Rugkant – buikkant.
→ Rostraal – caudaal: Neuskant – staartkant
ANDERE BELANGRIJKE RICHTINGEN
• Mediaal – lateraal: Dicht bij het midden – weg van het midden.
• Ipsilateraal – contralateraal: Aan dezelfde kant – aan de tegenovergestelde kant.
• Proximaal – distaal: Dichtbij het midden van het zenuwstelsel – verder weg van het midden.
ANATOMISCHE DOORSNEDE VAN HET BREIN
• Om hersenstructuren goed te begrijpen, moet je verschillende doorsneden (coupes) kunnen
herkennen:
→ Horizontale coupe: Snede die het brein in een bovenste en onderste deel verdeelt.
→ Coronale coupe: Snede die het brein in een voorste en achterste deel verdeelt.
→ Sagittale coupe: Snede die het brein in een linker- en rechterdeel verdeelt.
2. MACROSTRUCTUUR VAN HET ZENUWSTELSEL EN HET BREIN
2.1 HET ZENUWSTELSEL
Het zenuwstelsel bestaat uit twee hoofdonderdelen:
Het centrale zenuwstelsel (CZS) Het perifere zenuwstelsel (PZS)
→ Dit deel wordt beschermd door botstructuren. → Bestaat uit:
→ Bestaat uit: ▪ Hersenzenuwen, die de hersenen verbinden met organen
▪ De hersenen, die in de schedel liggen. en spieren in het hoofd en de nek.
▪ Het ruggenmerg, dat beschermd wordt door → Zenuwen die bijvoorbeeld helpen bij het aanhouden
de wervelkolom. van ogen of gebruik van onze tong
▪ Ruggenmergzenuwen, die het ruggenmerg verbinden met
de rest van het lichaam.
▪ Perifere ganglia, kleine zenuwknoopjes (ganglion betekent
‘knoopje’ of ‘bultje’ in het Grieks) die signalen doorgeven
→ Buiten de ‘zenuwkabesl’ zitten erbinnen ons lichaam
ook bollen zenuwen
2
,2.2 HET BREIN
• Het brein weegt ongeveer 1,3 kg en vormt ongeveer 2% van het lichaamsgewicht.
• Het ontvangt continu ongeveer 20% van de bloedtoevoer, omdat:
→ Het weinig glucose kan opslaan. Het heeft dus en weinig energie opslag
→ Het nauwelijks in staat is tot anaerobe verbranding (het kan dus moeilijk zonder zuurstof
functioneren). Het heeft continu een bepaald aantal zuurstof nodig om te kunnen functioneren
anders heb je een bewustzijn verlies.
• Het volume van de hersenen is ongeveer 1200 cm³ (12 x 10 x 10 cm).
• Gemiddeld is het brein iets kleiner bij vrouwen dan bij mannen.
2.2.1 ANATOMISCHE INDELING VAN GET BREIN
• Het brein is onderverdeeld in drie grote delen:
1. Cerebrum (grote hersenen) – Verantwoordelijk voor bewuste gedachten, zintuiglijke
waarneming en motorische controle.
2. Cerebellum (kleine hersenen) – Helpt bij motorische coördinatie en evenwicht.
3. Hersenstam – Regelt vitale functies zoals ademhaling en hartslag.
• Daarnaast bestaat het brein uit twee hemisferen (hersenhelften), die elk verschillende functies
hebben.
2.3 HERSENVLIEZEN
• Het CZS (hersenen en ruggenmerg) wordt beschermd door drie hersenvliezen:
1. Dura mater ("harde moeder") – Sterk en dik buitenste vlies.
2. Arachnoïde mater ("spinnenwebvlies") – Middelste vlies, verbonden met delicaat
bindweefsel dat lijkt op een spinnenweb.
3. Pia mater ("vrome moeder") – Dun binnenste vlies, dat strak over de hersenen ligt en de
groeven (sulci) en windingen (gyri) volgt.
• Tussen de arachnoïde en de pia mater ligt de subarachnoïdale ruimte, die gevuld is met
cerebrospinaal vocht (CSV).
→ cerebrospinaal vocht (CSV).: we hebben een waterlaag rond het brien binnne de schedel dat de
hersenweefsel zal beschermen van schokken. Het is een vocht dat extra bescherming biedt aan
de hersenweefsel, wat voor minder beschadiging zogrt
• Het perifere zenuwstelsel heeft slechts twee lagen en bevat geen CSV.
• Extra structuren die het brein ondersteunen en beschermen naast de pia mater:
→ Falx cerebri – Scheidt de twee hersenhelften.
→ Tentorium cerebelli – Scheidt de kleine hersenen van de grote hersenen.
3
, 2.4 VENTRIKELS
• De hersenen bevatten een systeem van met vloeistof gevulde holtes, de ventrikels:
→ Ventrikels: zijn holle kamers (=grote gaten binnen hersenweefsel) die met elkaar verbonden zijn
Laterale ventrikels De grootste, met een anterieure (voorste) en inferieure (onderste) hoorn.
Derde ventrikel Gelegen in het midden van de hersenen.
Bevat een structuur genaamd massa intermedia, die bij sommige mensen
ontbreekt.
Cerebraal aquaduct Een nauwe doorgang die de derde en vierde ventrikel verbindt.
Vierde ventrikel Verbindt met de subarachnoïdale ruimte en loopt door naar het centrale kanaal in
het ruggenmerg.
• Het ventrikelsysteem vormt één continue ruimte met de subarachnoïdale ruimte, inclusief het gebied
rond het ruggenmerg.
2.4.1 FUNCTIES EN CIRCULATIE VAN HET CEREBROSPINAAL VOCHT (CSV)
• Het CSV wordt continu geproduceerd door een speciaal weefsel, de choroïde plexus.
→ In totaal bevat het lichaam ongeveer 150 ml CSV, dat drie keer per dag volledig wordt vernieuwd
en weer opgenomen in de bloedbaan.
• Het CSV circuleert op een pulserende wijze en heeft meerdere functies:
→ Het brein laten "drijven", waardoor het nettogewicht wordt verminderd tot ongeveer 50 gram.
o Het brein gaat drijven om de druk op de hersenstam te verminderen en zo de kansen
te verminderen dat het hersenstam door de breinweefsel platgedrukt zal worden bij
eventuele schokken
→ Schokabsorptie om hersenweefsel te beschermen.
→ Afvoer van afvalstoffen uit de hersenen.
→ Distributie van bepaalde nuttige stoffen
2.4.2 MEDISCHE TOEPASSING: RUGGENPRIK EN LUMBAALPUNCTIE
• Epidurale verdoving:
→ Bij een epidurale verdoving wordt een verdovingsmiddel (anestheticum) toegediend in de
epidurale ruimte, tussen de wervels en de dura mater (het buitenste hersenvlies).
→ Omdat de vliezen niet worden doorboord, blijft het ruggenmergvocht intact. Deze techniek
wordt vaak gebruikt bij bevallingen of operaties aan de onderbuik en benen.
• Lumbaalpunctie:
→ Een lumbaalpunctie is een procedure waarbij een arts ruggenmergvocht (CSV) afneemt om het
te onderzoeken, bijvoorbeeld bij verdenking op infecties of neurologische aandoeningen.
o Het ruggenmerg eindigt bij L2 (de tweede lendenwervel).
o Onder L2 bevindt zich de lumbale cisterne, een ruimte gevuld met cerebrospinaal
vocht en zenuwbundels (de cauda equina, wat "paardenstaart" betekent vanwege de
vorm).
o Een naald wordt ingebracht onder L3, L4 of L5, waar het ruggenmerg niet meer
aanwezig is, waardoor het risico op beschadiging klein is.
4
MACROSTRUCTUUR VAN HET
ZENUWSTELSEL
1
, DEEL 1: HET ZENUWSTELSEL: DE GROTE LIJNEN
1. TERMINOLOGIE: RICHTINGEN IN HET ZENUWSTELSEL
• Bij het bestuderen van het zenuwstelsel worden specifieke richtingen gebruikt om de locatie van
structuren aan te duiden.
BASISRICHTINGEN LANGS DE NEURAXIS
• Neuraxis: Een denkbeeldige lijn door de lengte van het centrale zenuwstelsel (CZS), van onderaan het
ruggenmerg tot vooraan in de hersenen.
→ Anterieur – posterieur: Vooraan – achteraan.
→ Superieur – inferieur: Boven – onder.
→ Dorsaal – ventraal: Rugkant – buikkant.
→ Rostraal – caudaal: Neuskant – staartkant
ANDERE BELANGRIJKE RICHTINGEN
• Mediaal – lateraal: Dicht bij het midden – weg van het midden.
• Ipsilateraal – contralateraal: Aan dezelfde kant – aan de tegenovergestelde kant.
• Proximaal – distaal: Dichtbij het midden van het zenuwstelsel – verder weg van het midden.
ANATOMISCHE DOORSNEDE VAN HET BREIN
• Om hersenstructuren goed te begrijpen, moet je verschillende doorsneden (coupes) kunnen
herkennen:
→ Horizontale coupe: Snede die het brein in een bovenste en onderste deel verdeelt.
→ Coronale coupe: Snede die het brein in een voorste en achterste deel verdeelt.
→ Sagittale coupe: Snede die het brein in een linker- en rechterdeel verdeelt.
2. MACROSTRUCTUUR VAN HET ZENUWSTELSEL EN HET BREIN
2.1 HET ZENUWSTELSEL
Het zenuwstelsel bestaat uit twee hoofdonderdelen:
Het centrale zenuwstelsel (CZS) Het perifere zenuwstelsel (PZS)
→ Dit deel wordt beschermd door botstructuren. → Bestaat uit:
→ Bestaat uit: ▪ Hersenzenuwen, die de hersenen verbinden met organen
▪ De hersenen, die in de schedel liggen. en spieren in het hoofd en de nek.
▪ Het ruggenmerg, dat beschermd wordt door → Zenuwen die bijvoorbeeld helpen bij het aanhouden
de wervelkolom. van ogen of gebruik van onze tong
▪ Ruggenmergzenuwen, die het ruggenmerg verbinden met
de rest van het lichaam.
▪ Perifere ganglia, kleine zenuwknoopjes (ganglion betekent
‘knoopje’ of ‘bultje’ in het Grieks) die signalen doorgeven
→ Buiten de ‘zenuwkabesl’ zitten erbinnen ons lichaam
ook bollen zenuwen
2
,2.2 HET BREIN
• Het brein weegt ongeveer 1,3 kg en vormt ongeveer 2% van het lichaamsgewicht.
• Het ontvangt continu ongeveer 20% van de bloedtoevoer, omdat:
→ Het weinig glucose kan opslaan. Het heeft dus en weinig energie opslag
→ Het nauwelijks in staat is tot anaerobe verbranding (het kan dus moeilijk zonder zuurstof
functioneren). Het heeft continu een bepaald aantal zuurstof nodig om te kunnen functioneren
anders heb je een bewustzijn verlies.
• Het volume van de hersenen is ongeveer 1200 cm³ (12 x 10 x 10 cm).
• Gemiddeld is het brein iets kleiner bij vrouwen dan bij mannen.
2.2.1 ANATOMISCHE INDELING VAN GET BREIN
• Het brein is onderverdeeld in drie grote delen:
1. Cerebrum (grote hersenen) – Verantwoordelijk voor bewuste gedachten, zintuiglijke
waarneming en motorische controle.
2. Cerebellum (kleine hersenen) – Helpt bij motorische coördinatie en evenwicht.
3. Hersenstam – Regelt vitale functies zoals ademhaling en hartslag.
• Daarnaast bestaat het brein uit twee hemisferen (hersenhelften), die elk verschillende functies
hebben.
2.3 HERSENVLIEZEN
• Het CZS (hersenen en ruggenmerg) wordt beschermd door drie hersenvliezen:
1. Dura mater ("harde moeder") – Sterk en dik buitenste vlies.
2. Arachnoïde mater ("spinnenwebvlies") – Middelste vlies, verbonden met delicaat
bindweefsel dat lijkt op een spinnenweb.
3. Pia mater ("vrome moeder") – Dun binnenste vlies, dat strak over de hersenen ligt en de
groeven (sulci) en windingen (gyri) volgt.
• Tussen de arachnoïde en de pia mater ligt de subarachnoïdale ruimte, die gevuld is met
cerebrospinaal vocht (CSV).
→ cerebrospinaal vocht (CSV).: we hebben een waterlaag rond het brien binnne de schedel dat de
hersenweefsel zal beschermen van schokken. Het is een vocht dat extra bescherming biedt aan
de hersenweefsel, wat voor minder beschadiging zogrt
• Het perifere zenuwstelsel heeft slechts twee lagen en bevat geen CSV.
• Extra structuren die het brein ondersteunen en beschermen naast de pia mater:
→ Falx cerebri – Scheidt de twee hersenhelften.
→ Tentorium cerebelli – Scheidt de kleine hersenen van de grote hersenen.
3
, 2.4 VENTRIKELS
• De hersenen bevatten een systeem van met vloeistof gevulde holtes, de ventrikels:
→ Ventrikels: zijn holle kamers (=grote gaten binnen hersenweefsel) die met elkaar verbonden zijn
Laterale ventrikels De grootste, met een anterieure (voorste) en inferieure (onderste) hoorn.
Derde ventrikel Gelegen in het midden van de hersenen.
Bevat een structuur genaamd massa intermedia, die bij sommige mensen
ontbreekt.
Cerebraal aquaduct Een nauwe doorgang die de derde en vierde ventrikel verbindt.
Vierde ventrikel Verbindt met de subarachnoïdale ruimte en loopt door naar het centrale kanaal in
het ruggenmerg.
• Het ventrikelsysteem vormt één continue ruimte met de subarachnoïdale ruimte, inclusief het gebied
rond het ruggenmerg.
2.4.1 FUNCTIES EN CIRCULATIE VAN HET CEREBROSPINAAL VOCHT (CSV)
• Het CSV wordt continu geproduceerd door een speciaal weefsel, de choroïde plexus.
→ In totaal bevat het lichaam ongeveer 150 ml CSV, dat drie keer per dag volledig wordt vernieuwd
en weer opgenomen in de bloedbaan.
• Het CSV circuleert op een pulserende wijze en heeft meerdere functies:
→ Het brein laten "drijven", waardoor het nettogewicht wordt verminderd tot ongeveer 50 gram.
o Het brein gaat drijven om de druk op de hersenstam te verminderen en zo de kansen
te verminderen dat het hersenstam door de breinweefsel platgedrukt zal worden bij
eventuele schokken
→ Schokabsorptie om hersenweefsel te beschermen.
→ Afvoer van afvalstoffen uit de hersenen.
→ Distributie van bepaalde nuttige stoffen
2.4.2 MEDISCHE TOEPASSING: RUGGENPRIK EN LUMBAALPUNCTIE
• Epidurale verdoving:
→ Bij een epidurale verdoving wordt een verdovingsmiddel (anestheticum) toegediend in de
epidurale ruimte, tussen de wervels en de dura mater (het buitenste hersenvlies).
→ Omdat de vliezen niet worden doorboord, blijft het ruggenmergvocht intact. Deze techniek
wordt vaak gebruikt bij bevallingen of operaties aan de onderbuik en benen.
• Lumbaalpunctie:
→ Een lumbaalpunctie is een procedure waarbij een arts ruggenmergvocht (CSV) afneemt om het
te onderzoeken, bijvoorbeeld bij verdenking op infecties of neurologische aandoeningen.
o Het ruggenmerg eindigt bij L2 (de tweede lendenwervel).
o Onder L2 bevindt zich de lumbale cisterne, een ruimte gevuld met cerebrospinaal
vocht en zenuwbundels (de cauda equina, wat "paardenstaart" betekent vanwege de
vorm).
o Een naald wordt ingebracht onder L3, L4 of L5, waar het ruggenmerg niet meer
aanwezig is, waardoor het risico op beschadiging klein is.
4
