Fiscaal recht
SAMENVATTING 2024-2025
KULEUVEN | Filip Debelva
Deze samenvatting vertrekt van en gebruikt informatie uit:
- het handboek N. Bammens en F. Debelva, Fiscaal recht, Wolters Kluwer, 2025
- de PPT in de les gebruikt (terug te vinden op Toledo)
, Fiscaal recht
Hoofdstuk 1: Begrippen & principes
!! (→ ..) betekent “door”
betekent “als en slechts als” verwijst dus meestal naar een voorwaarde
Het begrip belasting
De definitie staat niet in het wetboek, wel synoniemen: heffing, bijdrage, taks, recht,..
(→ rechtspraak van het Hof van Cassatie en het Grondwettelijk Hof) kom je tot een min of meer definitie (zie
hierboven)
Wat is de relevantie van de definitie? Van zodra je een betaling hebt die je doet aan de overheid & die betaling
voldoet aan deze voorwaarden → beschermingsmechanisme
waarom is er een beschermingsmechanisme? uw geld wordt afgenomen door de overheid & dit kan niet
zomaar!!
“in cash/overschrijving” MAAR niet altijd… zie historische voorbeelden, maar ook recentere voorbeelden:
• Tienden of “Opera Publica”
in de ML was u verplicht om 1/10 van uw inkomsten af te staan aan de kerkelijke overheid (1/10 van
uw oogst, graanopbrengsten,…)
zo betaalde de kerk dan haar priesters en deelde het uit aan de armen in de samenleving (dit is nu nog
altijd)
Dit is de functie van herverdeling
• bijdragen aan het bouwen van publieke infrastructuur → leveren van arbeid
= betaling van belasting in natura
• In Rwanda zijn alle burgers verplicht om 1 x per jaar samen te komen & ze moeten zorgen dat publieke
ruimte proper is
• Vlaamse erfbelasting
iemand sterft & erfgenamen moeten deeltje teruggeven aan de overheid
de tarieven variëren!
doel? Zorgen voor herverdeling zodat rijke families meer bijdragen dan arme
+ iets doen aan kunstpatrimonium → vanaf nu mag je de erfbelasting ook betalen met bepaalde
cultuurgoederen (schilderijen, standbeelden, …) die een bepaalde culturele waarde hebben
1
,Wezenskenmerken/voorwaarden (tot uitdrukking gebracht in de rechtspraak van het Hof van Cassatie en het
GwH):
• Door de overheid → privéburgers/ondernemingen kunnen nooit belastingen invoeren
(→ overheid de enige drager is van soevereiniteit)
wat is soevereiniteit? (geen consensus, maar wel over het basisidee) → de overheid heeft de hoogste
macht of gezag binnen een bepaald grondgebied
de overheid heeft als enige de bevoegdheid om op het eigen grondgebied een verplichte bijdrage op
te leggen om het eigen functioneren te financieren (= doel)
! de interne soevereiniteit is exclusief, logisch want anders wordt de macht van de overheid beknot
Overheid = overheid in ruime zin → federale overheid, gewest, gemeenschap, provincie en gemeente
wat als verschillende overheden tegelijk optreden? → regels komen met elkaar in conflict
of soms kan de ene overheid niet meer tussenkomen
creatieve overheden voor nieuwe belastingen in gemeente bijvoorbeeld belasting op honden, op het
houden van duiven, houden van bijen, houden van katten, …
er zijn veel verschillen tussen gemeentes onderling!
(→ bijzondere positie van de overheid) invloed op manier waarop belasting van die bijdrage
afgedwongen kan worden: de fiscale administratie creëert zelf een titel tot invordering
art. 298 WIB: ambtenaren van de fiscale administratie (FOD Financiën = fiscus) hebben de
mogelijkheid om kohieren op te maken en die uitvoerbaar te verklaren!
wat is een kohier? = document waarin een fiscale schuld ten laste van een bepaalde belastingplichtige
vastgesteld wordt = uitvoerbare titel op basis waarvan de overheid haar vordering tot betaling kan
uitvoeren!
• Eenzijdig opgelegd en verplicht (is van openbare orde)
Verplicht → belastingplichtige heeft geen keuzemogelijkheid (betalen of niet betalen)
DUS ookal is de persoon het niet eens → verplichting blijft bestaan
Zaak 2010 HvB BXL: meneer zei ik ben pacifist in hart en ziel & ben tegen alle vormen van geweld &
een groot aandeel van de belasting die ik betaal wordt gebruikt voor gewelddadige doeleinden → ik
heb een moreel bezwaar
ik wil wel bijdragen, maar ik stort het liever aan een pacifiste organisatie
gaat uiteindelijk naar de rechtbank → HvB BXL: geen keuzemogelijkheid & u moet het betalen ookal
bent u het niet eens met de manier waarop de overheid uw geld spendeert
Indien belastingplichtige toch weigert → fiscale administratie (overheid) kan sancties opleggen en
eventuele dwangmaatregelen nemen om de betaling af te dwingen!
Waarom betalen wij belastingen & is het verplicht?
o De overheid heeft het nodig: zonder belastingen kan de overheid niet functioneren
o Economische redenen
goederen & diensten die overheid aan ons aanbiedt zijn publieke goederen → risico op
marktfalen wanneer niet iedereen bijdraagt!
leger beschermt het hele grondgebied van België & stel je zou zeggen ik draag niet bij tot het
leger → onmogelijk voor het Belgisch leger om heel het grondgebied te beschermen buiten
het ene huisje van die ene man (→ kan niet uitsluiten van publieke goederen)
2
, o Realiseert schaalvoordelen
het komt goedkoper uit als overheid taken overneemt → economisch efficiëntere manier
genieten van infrastructuur
doet dat natuurlijk niet zomaar! → belasting
Niet alle betalingen aan de overheid zijn belastingen!!!
andere betalingen worden niet beschermd door algemene beginselen van fiscaal recht! → van belang
om een onderscheid te kunnen maken
voorbeelden: u huurt appartement dat in handen is van overheid & u betaalt huurgeld → is geen
belasting; u koopt leeg stuk grond van de overheid & betaalt daarvoor → vloeit voort uit
koopovereenkomst → u krijgt iets in de plaats → geen belasting; u veroorzaakt schade aan publiek
domein; verkeersboetes zijn geen belastingen want hebben repressief karakter.
• Territorialiteit: overheid kan u maar belasten als ze u kan grijpen door een link met het grondgebied
van de staat
(→ soevereiniteit)
elke overheid heeft soevereiniteit met betrekking tot dat vakje/grondgebied
Belgische overheid kan geen belasting opleggen aan mensen die hier niets te zoeken hebben
Belgische overheid kan ons ook belasten op onze buitenlandse inkomsten (huisje in Spanje en ik
verhuur het) (→ link heeft met mij als Belgische belastingplichtige)
Overheid kan slechts belasten voldoende band (nexus) is met het territorium!
Bart de Wever stelt vast dat er giga gat is in de begroting → Nederlanders in Nederland belasten KAN
NIET!! (→ geen nexus)
nexusvereiste (voldoende band) komt onder druk door opkomst van digitale economie
online retailers, alles wat je uit het buitenland bestelt = problematisch want overheid kan inkomsten
niet belasten aangezien het geld terecht komt in het buitenland
• Voor algemeen nut
Belasting moet financieel doel hebben! → betaling die opgelegd wordt om de uitgaven van de
overheid te dekken!
komt in 1 grote koffer, maar er zijn wel grenzen natuurlijk → politiek discretionair: overheid doet wat
ze wil met het geld, maar toch gebonden aan bepaalde regels + wij hebben dankzij verkiezingen ook
inspraak!
het is wel onmogelijk om te zeggen wat met mijn euro belasting is gebeurd + het kan ook zijn dat ik
geen voordeel haal uit de overheidsuitgave
! Kenmerk belasting: afwezigheid van een aanwijsbare en individuele tegenprestatie!
Andere heffingen en bijzondere categorieën
Voorwaarden van de definitie (belasting) voldaan → beschermingsmechanisme schiet in actie
Opgelet! Formele benaming is niet relevant → je moet echt kijken naar de voorwaarden van de “definitie”
3
SAMENVATTING 2024-2025
KULEUVEN | Filip Debelva
Deze samenvatting vertrekt van en gebruikt informatie uit:
- het handboek N. Bammens en F. Debelva, Fiscaal recht, Wolters Kluwer, 2025
- de PPT in de les gebruikt (terug te vinden op Toledo)
, Fiscaal recht
Hoofdstuk 1: Begrippen & principes
!! (→ ..) betekent “door”
betekent “als en slechts als” verwijst dus meestal naar een voorwaarde
Het begrip belasting
De definitie staat niet in het wetboek, wel synoniemen: heffing, bijdrage, taks, recht,..
(→ rechtspraak van het Hof van Cassatie en het Grondwettelijk Hof) kom je tot een min of meer definitie (zie
hierboven)
Wat is de relevantie van de definitie? Van zodra je een betaling hebt die je doet aan de overheid & die betaling
voldoet aan deze voorwaarden → beschermingsmechanisme
waarom is er een beschermingsmechanisme? uw geld wordt afgenomen door de overheid & dit kan niet
zomaar!!
“in cash/overschrijving” MAAR niet altijd… zie historische voorbeelden, maar ook recentere voorbeelden:
• Tienden of “Opera Publica”
in de ML was u verplicht om 1/10 van uw inkomsten af te staan aan de kerkelijke overheid (1/10 van
uw oogst, graanopbrengsten,…)
zo betaalde de kerk dan haar priesters en deelde het uit aan de armen in de samenleving (dit is nu nog
altijd)
Dit is de functie van herverdeling
• bijdragen aan het bouwen van publieke infrastructuur → leveren van arbeid
= betaling van belasting in natura
• In Rwanda zijn alle burgers verplicht om 1 x per jaar samen te komen & ze moeten zorgen dat publieke
ruimte proper is
• Vlaamse erfbelasting
iemand sterft & erfgenamen moeten deeltje teruggeven aan de overheid
de tarieven variëren!
doel? Zorgen voor herverdeling zodat rijke families meer bijdragen dan arme
+ iets doen aan kunstpatrimonium → vanaf nu mag je de erfbelasting ook betalen met bepaalde
cultuurgoederen (schilderijen, standbeelden, …) die een bepaalde culturele waarde hebben
1
,Wezenskenmerken/voorwaarden (tot uitdrukking gebracht in de rechtspraak van het Hof van Cassatie en het
GwH):
• Door de overheid → privéburgers/ondernemingen kunnen nooit belastingen invoeren
(→ overheid de enige drager is van soevereiniteit)
wat is soevereiniteit? (geen consensus, maar wel over het basisidee) → de overheid heeft de hoogste
macht of gezag binnen een bepaald grondgebied
de overheid heeft als enige de bevoegdheid om op het eigen grondgebied een verplichte bijdrage op
te leggen om het eigen functioneren te financieren (= doel)
! de interne soevereiniteit is exclusief, logisch want anders wordt de macht van de overheid beknot
Overheid = overheid in ruime zin → federale overheid, gewest, gemeenschap, provincie en gemeente
wat als verschillende overheden tegelijk optreden? → regels komen met elkaar in conflict
of soms kan de ene overheid niet meer tussenkomen
creatieve overheden voor nieuwe belastingen in gemeente bijvoorbeeld belasting op honden, op het
houden van duiven, houden van bijen, houden van katten, …
er zijn veel verschillen tussen gemeentes onderling!
(→ bijzondere positie van de overheid) invloed op manier waarop belasting van die bijdrage
afgedwongen kan worden: de fiscale administratie creëert zelf een titel tot invordering
art. 298 WIB: ambtenaren van de fiscale administratie (FOD Financiën = fiscus) hebben de
mogelijkheid om kohieren op te maken en die uitvoerbaar te verklaren!
wat is een kohier? = document waarin een fiscale schuld ten laste van een bepaalde belastingplichtige
vastgesteld wordt = uitvoerbare titel op basis waarvan de overheid haar vordering tot betaling kan
uitvoeren!
• Eenzijdig opgelegd en verplicht (is van openbare orde)
Verplicht → belastingplichtige heeft geen keuzemogelijkheid (betalen of niet betalen)
DUS ookal is de persoon het niet eens → verplichting blijft bestaan
Zaak 2010 HvB BXL: meneer zei ik ben pacifist in hart en ziel & ben tegen alle vormen van geweld &
een groot aandeel van de belasting die ik betaal wordt gebruikt voor gewelddadige doeleinden → ik
heb een moreel bezwaar
ik wil wel bijdragen, maar ik stort het liever aan een pacifiste organisatie
gaat uiteindelijk naar de rechtbank → HvB BXL: geen keuzemogelijkheid & u moet het betalen ookal
bent u het niet eens met de manier waarop de overheid uw geld spendeert
Indien belastingplichtige toch weigert → fiscale administratie (overheid) kan sancties opleggen en
eventuele dwangmaatregelen nemen om de betaling af te dwingen!
Waarom betalen wij belastingen & is het verplicht?
o De overheid heeft het nodig: zonder belastingen kan de overheid niet functioneren
o Economische redenen
goederen & diensten die overheid aan ons aanbiedt zijn publieke goederen → risico op
marktfalen wanneer niet iedereen bijdraagt!
leger beschermt het hele grondgebied van België & stel je zou zeggen ik draag niet bij tot het
leger → onmogelijk voor het Belgisch leger om heel het grondgebied te beschermen buiten
het ene huisje van die ene man (→ kan niet uitsluiten van publieke goederen)
2
, o Realiseert schaalvoordelen
het komt goedkoper uit als overheid taken overneemt → economisch efficiëntere manier
genieten van infrastructuur
doet dat natuurlijk niet zomaar! → belasting
Niet alle betalingen aan de overheid zijn belastingen!!!
andere betalingen worden niet beschermd door algemene beginselen van fiscaal recht! → van belang
om een onderscheid te kunnen maken
voorbeelden: u huurt appartement dat in handen is van overheid & u betaalt huurgeld → is geen
belasting; u koopt leeg stuk grond van de overheid & betaalt daarvoor → vloeit voort uit
koopovereenkomst → u krijgt iets in de plaats → geen belasting; u veroorzaakt schade aan publiek
domein; verkeersboetes zijn geen belastingen want hebben repressief karakter.
• Territorialiteit: overheid kan u maar belasten als ze u kan grijpen door een link met het grondgebied
van de staat
(→ soevereiniteit)
elke overheid heeft soevereiniteit met betrekking tot dat vakje/grondgebied
Belgische overheid kan geen belasting opleggen aan mensen die hier niets te zoeken hebben
Belgische overheid kan ons ook belasten op onze buitenlandse inkomsten (huisje in Spanje en ik
verhuur het) (→ link heeft met mij als Belgische belastingplichtige)
Overheid kan slechts belasten voldoende band (nexus) is met het territorium!
Bart de Wever stelt vast dat er giga gat is in de begroting → Nederlanders in Nederland belasten KAN
NIET!! (→ geen nexus)
nexusvereiste (voldoende band) komt onder druk door opkomst van digitale economie
online retailers, alles wat je uit het buitenland bestelt = problematisch want overheid kan inkomsten
niet belasten aangezien het geld terecht komt in het buitenland
• Voor algemeen nut
Belasting moet financieel doel hebben! → betaling die opgelegd wordt om de uitgaven van de
overheid te dekken!
komt in 1 grote koffer, maar er zijn wel grenzen natuurlijk → politiek discretionair: overheid doet wat
ze wil met het geld, maar toch gebonden aan bepaalde regels + wij hebben dankzij verkiezingen ook
inspraak!
het is wel onmogelijk om te zeggen wat met mijn euro belasting is gebeurd + het kan ook zijn dat ik
geen voordeel haal uit de overheidsuitgave
! Kenmerk belasting: afwezigheid van een aanwijsbare en individuele tegenprestatie!
Andere heffingen en bijzondere categorieën
Voorwaarden van de definitie (belasting) voldaan → beschermingsmechanisme schiet in actie
Opgelet! Formele benaming is niet relevant → je moet echt kijken naar de voorwaarden van de “definitie”
3
