VOLLEDIGE SAMENVATTING/LESNOTITIES: PERSOON, GEZIN EN
RECHT
Persoon, gezin en recht: ppt1
inleiding
1. Maatschappelijke ontwikkelingen
Veranderingen sinds 1945
(1) Toegenomen diversiteit aan relatie- en ouderschapsvormen
(2) Veranderingen t.a.v. genderrolpatronen in gezin
(3) Nieuwe technologische voortplantingsmogelijkheden
(4) Veranderde positie van kinderen
Achtergrond: secularisering, individualisering, toegenomen welvaart
• Waardenpatroon in Westerse samenleving veranderd
• Keuzevrijheid en zelfontplooiing
→ Individuen laten zich o.a. op gebied van relaties, gezin en ouderschap minder leiden door
voorgeschreven normen
Elk van die veranderingen hebben te maken met bredere maatschappelijke ontwikkelingen. Deze zijn
secuarlisering, individualisering en toegenomen welvaart. --> deze 3 bredere maatschappelijke ontwikkelingen
hebben voor een verschuiving gezorgd in het waardepatroon bij westerse samenlevingen. De druk vanuit
collectiviteiten is verminderd, maar waardes zoals keuzevrijheid/autonomie zijn meer naar de voorgrond
gekomen. Deze vormen de achtergrond voor de evolutie dat individuen zich minder door anderen (kerk,..) hoe
zij hun gezin vorm moeten geven.
SECULARISERING
= Invloed van godsdienst in de maatschappij is afgenomen.
Secularisering
• Tot jaren 1960: Christelijke gezinsideaal breed gedragen
• Huwelijk = onverbreekbare en monogame levensverbintenis
• Huwelijk = instituut waarbinnen kinderen verwekt en grootgebracht werden
• Verwekking van kinderen was Christelijke huwelijksplicht
• Intieme relaties buiten huwelijk moreel afgekeurd
Kinderen werden geboren binnen huwelijk: eerst huwelijk en dan pas gezin stichten. Dat was het ideaal!
Huwelijk was een monogame en levenslange verbintenis. Echtscheidingen kwamen nauwelijks voor. -->
1
,seksualiteit binnen of voor het huwelijk was een taboe. Je mocht daar maar aan beginnen als je getrouwd was,
maar daarna was het wel noodzakelijk om het te doen. Seksualiteit stond in het licht van voorplanting!
• Vanaf jaren 1970: seks, liefde, huwelijk, voortplanting meer van elkaar losgekoppeld
• Introductie anticonceptiepil
• Seks buiten huwelijk minder taboe
• Ongehuwd samenwonen meer geaccepteerd
Geen begrip voor gezinnen die buiten de lijntjes kleurden. Die werden niet maatschappelijk getolereerd. Dat
was een schandaal, een taboe.
Door deze secularisering (invloed kerk neemt af, minder mensen gaan actief naar kerk, minder mensen gaan
kinderen laten dopen). Band die er bestond binnen huwelijk-seksualiteit-ouderschap wordt losser. -->
introductie anticonceptie. Seks loskoppelen van voorplanting!
Ongehuwd samen wonen komt meer voor.
INDIVIDUALISERING
• Minder sterke band van individuen met gemeenschappen (Kerk, vakbond, buurt, familie) die
controlerende invloed uitoefenden
• Meer nadruk op zelfontplooiing en tolerantie op gebied van normen
• Groeiende tolerantie voor echtscheidingen
• … voor relatie- en gezinsvormen afwijkend van traditionele standaardgezin
• Neiging om minder vaste verbindingen aan te gaan:
• uitstel van huwelijk, ouderschap
• hogere (emotionele) eisen aan aangegane verbintenissen; sneller verbroken als die
niet aan verwachtingen voldoen
als het tegenvalt, dan worden de verbindingen sneller verbroken.
TOEGENOMEN WELVAART
• Ontwikkeling welvaartsstaat na WO II
• Gezinnen kunnen zich geleidelijk losmaken van inbedding in Kerk, buurt, familie
→ ruimte om individuele keuzes te maken op relatie- en gezinsvlak
Gezinnen worden minder afhankelijk van de instituten zoals de kerk, je familie,…
ONTWIKKELINGEN:
Toegenomen diversiteit aan relatie- en ouderschapsvormen
• Uitstel of afstel huwelijk
2
, • Percentage kinderen geboren binnen huwelijk afgenomen
• Stijging percentage echtscheidingen sinds jaren ’70.
• Toename van (ouder)paren van gelijk geslacht
Een groeiende groep van mensen wil de relatie niet via een huwelijk bekrachtigen.
Men krijgt kinderen, en trouwt dan niet, dat kan ook. --> percentage kinderen geboren buiten het huwelijk
neemt toe.
Toegenomen diversiteit aan relatie- en ouderschapsvormen
2000 2020
Bij gehuwd paar 76% 57%
Bij ongehuwd paar 5% 20%
Bij alleenstaande ouder 11% 16%
Eigen huishouden 5,6% 4%
Overige 2,4% 3%
In 2019: 34.000 kinderen en jongeren (0-24 jaar in Vlaanderen) maakten een verandering mee van kind bij een
paar naar kind bij een alleenstaande ouder.
- Bij 29.143 kinderen: doordat het paar uit elkaar ging
- Gemiddelde leeftijd kinderen: 10,6 jaar
--> gezinnen zijn meer dynamisch geworden. Vroeger was de samenstellingen van een gezin statisch, nu zijn er
meer veranderingen. Ongeveer 30k kinderen in Vlaanderen maken jaarlijks een scheiding mee van hun ouders
of eventueel een scheiding van een nieuw samengesteld gezin. Kinderen zijn ongeveer 10 jaar gemiddeld
wanneer ze die verandering meemaken.
In 2019: 21.000 kinderen en jongeren (0-24 jaar in Vlaanderen) maakten een verandering mee van kind bij een
alleenstaande ouder naar kind bij een paar
- Bij 3/4: doordat de alleenstaande ouder ongehuwd ging samenwonen met een partner
- Bij 1/4: doordat de alleenstaande ouder gehuwd ging samenwonen met een partner
- Gemiddelde leeftijd kinderen: 10,5 jaar
--> single ouder had een nieuwe partner gevonden met wie men een gezin is gaan vormen.
3
, • 64,8 % is een intact gezin (geen scheiding meegemaakt)
• 22,2 % alleenstaande ouder
• 13 % is samengesteld gezin
• 53,8% van de samengestelde gezinnen is een ‘eenvoudig’ samengesteld gezin (zie figuur 7)
• De overige zijn ‘complex’ (zie figuur 7)
Er zijn meer samengestelde gezinnen dan vroeger. Er is hier veel variatie --> eenvoudige; alleen maar kinderen
van 1 van de 2 partners. Maar alle andere zijn complexere samengestelde gezinnen: elk van de partners
hebben kinderen uit een relatie en nieuwe die mee naar de nieuwe relatie of kinderen van deze relatie.
2) Veranderingen t.a.v. genderrolpatronen in gezin
• Verschil in tijdsinvestering van vrouwen en mannen in betaald werk vs zorg voor kinderen en
huishouden is geleidelijk kleiner geworden
Het aantal vrouwen dat hoger onderwijs mag volgen is toegenomen! Meer opgeleide vrouwen, meer vrouwen
die deelnemen aan betaalde arbeid. Dat zorgt ervoor dat geleidelijk aan mannen meer zorg en huishoudelijke
taken op zich nemen.
Dit heeft ook te maken met het familierecht (maar niet de focus). Maar het heeft invloed gehad wat betreft
ouderschap na scheiding. Gelijke rechten ook voor vaders na een scheiding. Gevolg dat de vaders ook meer
betrokken zijn geworden in de opvoeding van de kinderen.
(3) Nieuwe technologische voortplantingsmogelijkheden
• Wereldwijd: ongeveer één op de zes mensen infertiliteit (verminderde vruchtbaarheid)
(https://www.who.int/news/item/04-04-2023-1-in-6-people-globally-affected-by-
infertility#:~:text=Large%20numbers%20of%20people%20are,care%20for%20those%20in
%20need)
• Europa : 1997-2019: bijna 13 miljoen vruchtbaarheidsbehandelingen
4
RECHT
Persoon, gezin en recht: ppt1
inleiding
1. Maatschappelijke ontwikkelingen
Veranderingen sinds 1945
(1) Toegenomen diversiteit aan relatie- en ouderschapsvormen
(2) Veranderingen t.a.v. genderrolpatronen in gezin
(3) Nieuwe technologische voortplantingsmogelijkheden
(4) Veranderde positie van kinderen
Achtergrond: secularisering, individualisering, toegenomen welvaart
• Waardenpatroon in Westerse samenleving veranderd
• Keuzevrijheid en zelfontplooiing
→ Individuen laten zich o.a. op gebied van relaties, gezin en ouderschap minder leiden door
voorgeschreven normen
Elk van die veranderingen hebben te maken met bredere maatschappelijke ontwikkelingen. Deze zijn
secuarlisering, individualisering en toegenomen welvaart. --> deze 3 bredere maatschappelijke ontwikkelingen
hebben voor een verschuiving gezorgd in het waardepatroon bij westerse samenlevingen. De druk vanuit
collectiviteiten is verminderd, maar waardes zoals keuzevrijheid/autonomie zijn meer naar de voorgrond
gekomen. Deze vormen de achtergrond voor de evolutie dat individuen zich minder door anderen (kerk,..) hoe
zij hun gezin vorm moeten geven.
SECULARISERING
= Invloed van godsdienst in de maatschappij is afgenomen.
Secularisering
• Tot jaren 1960: Christelijke gezinsideaal breed gedragen
• Huwelijk = onverbreekbare en monogame levensverbintenis
• Huwelijk = instituut waarbinnen kinderen verwekt en grootgebracht werden
• Verwekking van kinderen was Christelijke huwelijksplicht
• Intieme relaties buiten huwelijk moreel afgekeurd
Kinderen werden geboren binnen huwelijk: eerst huwelijk en dan pas gezin stichten. Dat was het ideaal!
Huwelijk was een monogame en levenslange verbintenis. Echtscheidingen kwamen nauwelijks voor. -->
1
,seksualiteit binnen of voor het huwelijk was een taboe. Je mocht daar maar aan beginnen als je getrouwd was,
maar daarna was het wel noodzakelijk om het te doen. Seksualiteit stond in het licht van voorplanting!
• Vanaf jaren 1970: seks, liefde, huwelijk, voortplanting meer van elkaar losgekoppeld
• Introductie anticonceptiepil
• Seks buiten huwelijk minder taboe
• Ongehuwd samenwonen meer geaccepteerd
Geen begrip voor gezinnen die buiten de lijntjes kleurden. Die werden niet maatschappelijk getolereerd. Dat
was een schandaal, een taboe.
Door deze secularisering (invloed kerk neemt af, minder mensen gaan actief naar kerk, minder mensen gaan
kinderen laten dopen). Band die er bestond binnen huwelijk-seksualiteit-ouderschap wordt losser. -->
introductie anticonceptie. Seks loskoppelen van voorplanting!
Ongehuwd samen wonen komt meer voor.
INDIVIDUALISERING
• Minder sterke band van individuen met gemeenschappen (Kerk, vakbond, buurt, familie) die
controlerende invloed uitoefenden
• Meer nadruk op zelfontplooiing en tolerantie op gebied van normen
• Groeiende tolerantie voor echtscheidingen
• … voor relatie- en gezinsvormen afwijkend van traditionele standaardgezin
• Neiging om minder vaste verbindingen aan te gaan:
• uitstel van huwelijk, ouderschap
• hogere (emotionele) eisen aan aangegane verbintenissen; sneller verbroken als die
niet aan verwachtingen voldoen
als het tegenvalt, dan worden de verbindingen sneller verbroken.
TOEGENOMEN WELVAART
• Ontwikkeling welvaartsstaat na WO II
• Gezinnen kunnen zich geleidelijk losmaken van inbedding in Kerk, buurt, familie
→ ruimte om individuele keuzes te maken op relatie- en gezinsvlak
Gezinnen worden minder afhankelijk van de instituten zoals de kerk, je familie,…
ONTWIKKELINGEN:
Toegenomen diversiteit aan relatie- en ouderschapsvormen
• Uitstel of afstel huwelijk
2
, • Percentage kinderen geboren binnen huwelijk afgenomen
• Stijging percentage echtscheidingen sinds jaren ’70.
• Toename van (ouder)paren van gelijk geslacht
Een groeiende groep van mensen wil de relatie niet via een huwelijk bekrachtigen.
Men krijgt kinderen, en trouwt dan niet, dat kan ook. --> percentage kinderen geboren buiten het huwelijk
neemt toe.
Toegenomen diversiteit aan relatie- en ouderschapsvormen
2000 2020
Bij gehuwd paar 76% 57%
Bij ongehuwd paar 5% 20%
Bij alleenstaande ouder 11% 16%
Eigen huishouden 5,6% 4%
Overige 2,4% 3%
In 2019: 34.000 kinderen en jongeren (0-24 jaar in Vlaanderen) maakten een verandering mee van kind bij een
paar naar kind bij een alleenstaande ouder.
- Bij 29.143 kinderen: doordat het paar uit elkaar ging
- Gemiddelde leeftijd kinderen: 10,6 jaar
--> gezinnen zijn meer dynamisch geworden. Vroeger was de samenstellingen van een gezin statisch, nu zijn er
meer veranderingen. Ongeveer 30k kinderen in Vlaanderen maken jaarlijks een scheiding mee van hun ouders
of eventueel een scheiding van een nieuw samengesteld gezin. Kinderen zijn ongeveer 10 jaar gemiddeld
wanneer ze die verandering meemaken.
In 2019: 21.000 kinderen en jongeren (0-24 jaar in Vlaanderen) maakten een verandering mee van kind bij een
alleenstaande ouder naar kind bij een paar
- Bij 3/4: doordat de alleenstaande ouder ongehuwd ging samenwonen met een partner
- Bij 1/4: doordat de alleenstaande ouder gehuwd ging samenwonen met een partner
- Gemiddelde leeftijd kinderen: 10,5 jaar
--> single ouder had een nieuwe partner gevonden met wie men een gezin is gaan vormen.
3
, • 64,8 % is een intact gezin (geen scheiding meegemaakt)
• 22,2 % alleenstaande ouder
• 13 % is samengesteld gezin
• 53,8% van de samengestelde gezinnen is een ‘eenvoudig’ samengesteld gezin (zie figuur 7)
• De overige zijn ‘complex’ (zie figuur 7)
Er zijn meer samengestelde gezinnen dan vroeger. Er is hier veel variatie --> eenvoudige; alleen maar kinderen
van 1 van de 2 partners. Maar alle andere zijn complexere samengestelde gezinnen: elk van de partners
hebben kinderen uit een relatie en nieuwe die mee naar de nieuwe relatie of kinderen van deze relatie.
2) Veranderingen t.a.v. genderrolpatronen in gezin
• Verschil in tijdsinvestering van vrouwen en mannen in betaald werk vs zorg voor kinderen en
huishouden is geleidelijk kleiner geworden
Het aantal vrouwen dat hoger onderwijs mag volgen is toegenomen! Meer opgeleide vrouwen, meer vrouwen
die deelnemen aan betaalde arbeid. Dat zorgt ervoor dat geleidelijk aan mannen meer zorg en huishoudelijke
taken op zich nemen.
Dit heeft ook te maken met het familierecht (maar niet de focus). Maar het heeft invloed gehad wat betreft
ouderschap na scheiding. Gelijke rechten ook voor vaders na een scheiding. Gevolg dat de vaders ook meer
betrokken zijn geworden in de opvoeding van de kinderen.
(3) Nieuwe technologische voortplantingsmogelijkheden
• Wereldwijd: ongeveer één op de zes mensen infertiliteit (verminderde vruchtbaarheid)
(https://www.who.int/news/item/04-04-2023-1-in-6-people-globally-affected-by-
infertility#:~:text=Large%20numbers%20of%20people%20are,care%20for%20those%20in
%20need)
• Europa : 1997-2019: bijna 13 miljoen vruchtbaarheidsbehandelingen
4
