STAATSRECHT
Deel 1: Staatsrecht of grondwettelijk recht
1. Basisbeginselen van de Belgische staatsstructuur
2. De hiërarchie van de rechtsnormen
3. Rechten en vrijheden
4. De federale overheid
5. De gemeenschappen en gewesten
Deel 2: Bestuursrecht of administratief recht
Examen:
- 12/20 punten op staatsrecht, 8/20 punten bestuursrecht
Verkiezingen:
- 9 juni 2024 op Federaal, Europees en Vlaams niveau (om de 5 jaar) = stemplicht maar
eerder opkomstplicht, (verplicht naar daar te gaan, maar niet verplicht om een stem uit te
brengen).
- 13 oktober 2024 Gemeente en Provincieraadsverkiezingen (niet-verplicht, lage opkomst)
(om de 6 jaar)
1. Inleiding: Het Belgisch recht
• Publiek recht privaat recht
2. Indelingen van het recht
Privaat recht Regelt de verhouding tussen burgers onderling.
Bv. echtscheiding, erfenis, auto-ongeluk met SV, recht om te huwen,
koop en verkoopcontracten
vb het burgerlijk recht : als ik erf van mijn oma, als ik een kot huur,
ondernemingsrecht …
Publiekrecht Regelt de verhouding tussen de burgers en de overheid
Bv. fiscaal recht: we betalen als burgers belastingen aan de overheid,
onderwijsrecht (bacheloropleiding 3 jaar, leerplicht), grondwet,
ruimtelijke ordening (administratief/bestuursrecht), mediarecht
(GDPR), straf-en strafprocesrecht: de overheid houdt zich bezig met
het berechten en vervolgen van daders
Vb staatsrecht / grondwettelijk recht : vb we zijn een federale staat
die bestaat uit gemeenschappen en gewesten en wij moeten dit als
burger respecteren + we moeten respecteren dat er Federale
verkiezingen zijn.
1
, Gemengde rechtstakken Stukje privaat, stukje publiek
Bv. Sociaal recht: arbeidsrecht (privaat): verhouding tuss WG en WN
→ privaat recht → Behalve als u WG de overheid is: dan ben je
ambtenaar (administratieve recht)
en het sociaal zekerheidsrecht (publiek) bv. groeipakket (overheid
betaald dit uit)
Bv. ondernemingingsrecht (privaat) tussen ondernemingen
onderling bv. start-ups, en het economisch recht (publiek) overheid
economische afspraken oplegt ten aanzien van ondernemingen bv.
sperperiode, solden etc. bv. Consumentenrecht = publiek recht
Burgerlijk procesrecht of gerechtelijk privaatrecht:
burgelijk recht = privaatrecht, procesrechtelijke is door de overheid
en dus publiek
HOOFDSTUK 1. Basisbeginselen van de Belgische staatsstructuur
1. Het beginsel van de scheiding der machten
2. België is een democratische rechtsstaat
3. België is een monarchie/ Koninkrijk
4. België is een federale staat
1. Het beginsel van de scheiding der machten
• Het begrip scheiding der machten
✓ Dictator aan de macht in België? #WetenSNAP
#scheidingdermachten - YouTube
• Toewijzing van macht
• Montesquieu (Franse Filosoof): ‘De l’esprit des lois’
‘iedereen die macht heeft, is geneigd om die te gaan
misbruiken’. → vandaar laten we de macht verdelen
• Wetgevende macht
• Uitvoerende macht
• Rechterlijke macht
• Federaal en regionaal niveau
1. Uitvoerende macht
→ Uitvoering vd wetsgedingen
2. Rechterlijke macht
→ Rechtbanken en hoven
→ Verschil ? Eerste aanleg (kunnen ook tweede aanleg zijn) en beroep !
→ Vonnis vs arrest
3. Wetgevende macht
→ Waar worden de wetgevende rechtsgedingen gemaakt
Grondlegger = Montesquieu
- Wrm is het belangrijk dat ze gescheiden zijn ? CONTROLE ! De machten moeten elkaar gaan
controleren : absolutisme vermijden !
2
, - Geen strikte scheiding ! De machten kunnen elkaar controleren vb de begroting moet
gecontroleerd en goedgekeurd worden door het parlement !
1830 ontstaan België, dan onafhankelijk geworden
1831 grondwet ontstaan
Men sprak nog niet over het parlement maar over het nationale congres (voorloper
parlement) : moest een aantal beslissingen maken: de organisatie, hoe gaan we onze staat
gaan organiseren? Zoals de scheiding der machten (toewijzing vd macht), democratie
rechtstaat, … vb gaan we voor een koning of een president : de belangrijkste keuzes die ze
hebben gemaakt en veranderd zijn ondertussen zijn de vier op de vorige slide !
Federale staat (met gemeenschappen en gewesten) bestaat sinds 1993.
Federaal Parlement, Vlaams, Frans-Gemeenschaps, Duits, Waals-Gewest, Brussels-Hoofdstedelijk
Parlement, Gemeenschappen en de gewesten, Provincies (provincieraad) en de gemeenten
(gemeenteraad).
WM: Het 2de regeerakkoord beslist om de Senaat af te schaffen tegen 2029.
Koning moet nieuwe wet ondertekenen (meestal formaliteit en geen probleem). Ooit 1x geweigerd bij
de abortuswet v 1990 door Koning Boudewijn gestorven 1993 en kon zelf geen kinderen krijgen, hij
vond dat ethisch onverantwoord waardoor iemand anders deze zou moeten ondertekenen.
Koning lid WM en hoofd UM.
Op niveau gemeenschappen en gewesten enkel WM en UM. Ze maken geen wetten maar decreten,
en BRU ordonnanties. Nooit Vlaams gewest heeft wetten gemaakt, EU ook niet. EU maken richtlijnen,
verordeningen en besluiten.
De provincieraad: maken besluiten/provinciale reglementen. Gemeenten: gemeentelijk reglement.
• Het begrip scheiding der machten
✓ Art. 33. Alle machten gaan uit van de Natie.
Zij worden uitgeoefend op de wijze bij de Grondwet bepaald.
3
, Wetgevend instrument = wat maken zij.
• Het begrip scheiding der machten (federaal niveau)
✓ Art. 36. De federale wetgevende macht wordt gezamenlijk
uitgeoefend door de Koning, de Kamer van volksvertegenwoordigers
en de Senaat.
✓ Art. 37. De federale uitvoerende macht, zoals zij door de Grondwet is
geregeld, berust bij de Koning. (+ federale regering)
✓ Art. 40. De rechterlijke macht wordt uitgeoefend door de hoven en
rechtbanken. De arresten en vonnissen worden in naam des Konings
ten uitvoer gelegd.
✓ Art. 105. De Koning heeft geen andere macht dan die welke de
Grondwet en de bijzondere wetten, krachtens de Grondwet zelf
uitgevaardigd, hem uitdrukkelijk toekennen
✓ Art. 146. Geen rechtbank, geen met eigenlijke rechtspraak belast
orgaan kan worden ingesteld dan krachtens een wet. Geen
buitengewone rechtbanken of commissies kunnen, onder welke
benaming ook, in het leven worden geroepen.
• Het begrip scheiding der machten (regionaal niveau) = gemeenschappen en
gewesten
✓ Art. 115.§ 1. Er is een (Parlement) van de Vlaamse Gemeenschap,
(Vlaams (Parlement) genoemd, en een (Parlement) van de Franse
Gemeenschap, waarvan de samenstelling en de werking worden
bepaald door de wet, aangenomen met de in artikel 4, laatste lid,
bepaalde meerderheid. Er is een (Parlement) van de Duitstalige
Gemeenschap, waarvan de samenstelling en de werking door de wet
worden bepaald.
✓ Art. 121. § 1. Er is een Regering van de Vlaamse Gemeenschap en een
Regering van de Franse Gemeenschap, waarvan de samenstelling en
de werking worden bepaald door de wet, aangenomen met de in
artikel 4, laatste lid, bepaalde meerderheid.
Er is een Regering van de Duitstalige Gemeenschap, waarvan de
samenstelling en de werking door de wet worden bepaald.
§ 2. Onverminderd artikel 137, omvatten de gewestelijke organen
bedoeld in artikel 39, voor elk gewest, een Regering.
• Een samenwerking der machten
✓ Geen strikte scheiding
WM maakt wetten, UM voert de wetten uit, RM gaat die gaan
controleren bv. begroting moet worden goedgegekeurd
✓ Controle en samenhang tussen de machten
4
Deel 1: Staatsrecht of grondwettelijk recht
1. Basisbeginselen van de Belgische staatsstructuur
2. De hiërarchie van de rechtsnormen
3. Rechten en vrijheden
4. De federale overheid
5. De gemeenschappen en gewesten
Deel 2: Bestuursrecht of administratief recht
Examen:
- 12/20 punten op staatsrecht, 8/20 punten bestuursrecht
Verkiezingen:
- 9 juni 2024 op Federaal, Europees en Vlaams niveau (om de 5 jaar) = stemplicht maar
eerder opkomstplicht, (verplicht naar daar te gaan, maar niet verplicht om een stem uit te
brengen).
- 13 oktober 2024 Gemeente en Provincieraadsverkiezingen (niet-verplicht, lage opkomst)
(om de 6 jaar)
1. Inleiding: Het Belgisch recht
• Publiek recht privaat recht
2. Indelingen van het recht
Privaat recht Regelt de verhouding tussen burgers onderling.
Bv. echtscheiding, erfenis, auto-ongeluk met SV, recht om te huwen,
koop en verkoopcontracten
vb het burgerlijk recht : als ik erf van mijn oma, als ik een kot huur,
ondernemingsrecht …
Publiekrecht Regelt de verhouding tussen de burgers en de overheid
Bv. fiscaal recht: we betalen als burgers belastingen aan de overheid,
onderwijsrecht (bacheloropleiding 3 jaar, leerplicht), grondwet,
ruimtelijke ordening (administratief/bestuursrecht), mediarecht
(GDPR), straf-en strafprocesrecht: de overheid houdt zich bezig met
het berechten en vervolgen van daders
Vb staatsrecht / grondwettelijk recht : vb we zijn een federale staat
die bestaat uit gemeenschappen en gewesten en wij moeten dit als
burger respecteren + we moeten respecteren dat er Federale
verkiezingen zijn.
1
, Gemengde rechtstakken Stukje privaat, stukje publiek
Bv. Sociaal recht: arbeidsrecht (privaat): verhouding tuss WG en WN
→ privaat recht → Behalve als u WG de overheid is: dan ben je
ambtenaar (administratieve recht)
en het sociaal zekerheidsrecht (publiek) bv. groeipakket (overheid
betaald dit uit)
Bv. ondernemingingsrecht (privaat) tussen ondernemingen
onderling bv. start-ups, en het economisch recht (publiek) overheid
economische afspraken oplegt ten aanzien van ondernemingen bv.
sperperiode, solden etc. bv. Consumentenrecht = publiek recht
Burgerlijk procesrecht of gerechtelijk privaatrecht:
burgelijk recht = privaatrecht, procesrechtelijke is door de overheid
en dus publiek
HOOFDSTUK 1. Basisbeginselen van de Belgische staatsstructuur
1. Het beginsel van de scheiding der machten
2. België is een democratische rechtsstaat
3. België is een monarchie/ Koninkrijk
4. België is een federale staat
1. Het beginsel van de scheiding der machten
• Het begrip scheiding der machten
✓ Dictator aan de macht in België? #WetenSNAP
#scheidingdermachten - YouTube
• Toewijzing van macht
• Montesquieu (Franse Filosoof): ‘De l’esprit des lois’
‘iedereen die macht heeft, is geneigd om die te gaan
misbruiken’. → vandaar laten we de macht verdelen
• Wetgevende macht
• Uitvoerende macht
• Rechterlijke macht
• Federaal en regionaal niveau
1. Uitvoerende macht
→ Uitvoering vd wetsgedingen
2. Rechterlijke macht
→ Rechtbanken en hoven
→ Verschil ? Eerste aanleg (kunnen ook tweede aanleg zijn) en beroep !
→ Vonnis vs arrest
3. Wetgevende macht
→ Waar worden de wetgevende rechtsgedingen gemaakt
Grondlegger = Montesquieu
- Wrm is het belangrijk dat ze gescheiden zijn ? CONTROLE ! De machten moeten elkaar gaan
controleren : absolutisme vermijden !
2
, - Geen strikte scheiding ! De machten kunnen elkaar controleren vb de begroting moet
gecontroleerd en goedgekeurd worden door het parlement !
1830 ontstaan België, dan onafhankelijk geworden
1831 grondwet ontstaan
Men sprak nog niet over het parlement maar over het nationale congres (voorloper
parlement) : moest een aantal beslissingen maken: de organisatie, hoe gaan we onze staat
gaan organiseren? Zoals de scheiding der machten (toewijzing vd macht), democratie
rechtstaat, … vb gaan we voor een koning of een president : de belangrijkste keuzes die ze
hebben gemaakt en veranderd zijn ondertussen zijn de vier op de vorige slide !
Federale staat (met gemeenschappen en gewesten) bestaat sinds 1993.
Federaal Parlement, Vlaams, Frans-Gemeenschaps, Duits, Waals-Gewest, Brussels-Hoofdstedelijk
Parlement, Gemeenschappen en de gewesten, Provincies (provincieraad) en de gemeenten
(gemeenteraad).
WM: Het 2de regeerakkoord beslist om de Senaat af te schaffen tegen 2029.
Koning moet nieuwe wet ondertekenen (meestal formaliteit en geen probleem). Ooit 1x geweigerd bij
de abortuswet v 1990 door Koning Boudewijn gestorven 1993 en kon zelf geen kinderen krijgen, hij
vond dat ethisch onverantwoord waardoor iemand anders deze zou moeten ondertekenen.
Koning lid WM en hoofd UM.
Op niveau gemeenschappen en gewesten enkel WM en UM. Ze maken geen wetten maar decreten,
en BRU ordonnanties. Nooit Vlaams gewest heeft wetten gemaakt, EU ook niet. EU maken richtlijnen,
verordeningen en besluiten.
De provincieraad: maken besluiten/provinciale reglementen. Gemeenten: gemeentelijk reglement.
• Het begrip scheiding der machten
✓ Art. 33. Alle machten gaan uit van de Natie.
Zij worden uitgeoefend op de wijze bij de Grondwet bepaald.
3
, Wetgevend instrument = wat maken zij.
• Het begrip scheiding der machten (federaal niveau)
✓ Art. 36. De federale wetgevende macht wordt gezamenlijk
uitgeoefend door de Koning, de Kamer van volksvertegenwoordigers
en de Senaat.
✓ Art. 37. De federale uitvoerende macht, zoals zij door de Grondwet is
geregeld, berust bij de Koning. (+ federale regering)
✓ Art. 40. De rechterlijke macht wordt uitgeoefend door de hoven en
rechtbanken. De arresten en vonnissen worden in naam des Konings
ten uitvoer gelegd.
✓ Art. 105. De Koning heeft geen andere macht dan die welke de
Grondwet en de bijzondere wetten, krachtens de Grondwet zelf
uitgevaardigd, hem uitdrukkelijk toekennen
✓ Art. 146. Geen rechtbank, geen met eigenlijke rechtspraak belast
orgaan kan worden ingesteld dan krachtens een wet. Geen
buitengewone rechtbanken of commissies kunnen, onder welke
benaming ook, in het leven worden geroepen.
• Het begrip scheiding der machten (regionaal niveau) = gemeenschappen en
gewesten
✓ Art. 115.§ 1. Er is een (Parlement) van de Vlaamse Gemeenschap,
(Vlaams (Parlement) genoemd, en een (Parlement) van de Franse
Gemeenschap, waarvan de samenstelling en de werking worden
bepaald door de wet, aangenomen met de in artikel 4, laatste lid,
bepaalde meerderheid. Er is een (Parlement) van de Duitstalige
Gemeenschap, waarvan de samenstelling en de werking door de wet
worden bepaald.
✓ Art. 121. § 1. Er is een Regering van de Vlaamse Gemeenschap en een
Regering van de Franse Gemeenschap, waarvan de samenstelling en
de werking worden bepaald door de wet, aangenomen met de in
artikel 4, laatste lid, bepaalde meerderheid.
Er is een Regering van de Duitstalige Gemeenschap, waarvan de
samenstelling en de werking door de wet worden bepaald.
§ 2. Onverminderd artikel 137, omvatten de gewestelijke organen
bedoeld in artikel 39, voor elk gewest, een Regering.
• Een samenwerking der machten
✓ Geen strikte scheiding
WM maakt wetten, UM voert de wetten uit, RM gaat die gaan
controleren bv. begroting moet worden goedgegekeurd
✓ Controle en samenhang tussen de machten
4
