Methoden van wetenschappelijk onderzoek: kwalitatieve
Hoofdstuk 1: What is qualitative research in psychology and was it really hidden:
Les 1:
Wat maakt wetenschappelijk onderzoek anders van andere kennis claim? →transparantie, peer
review, open science, empirische cyclus
De methode voldoet aan wetenschappelijke Kwaliteitscriteria → nagaan hoe je precies aan kennis
komy →zijn conclusies legitiem getrokken
Iedere psycholoog moet kennis claims kunnen beoordelen:
Wetenschappelijke kennisclaims
o Steunen op wetenschappelijk empirisch onderzoek (zie Howitt: figuur 1.1 in box 1.1, p36/9)
o Onderscheiden zich van:
➢ persoonlijke ervaringen of meningen (“zelf meegemaakt”)
➢ sociale normen (“gezond verstand”; “iedereen ziet toch dat”)
➢ informatie van ‘experts’
o Niet: door god gegeven (= theologie)
o Niet: abstract beredeneerd (= metafysica)
Als psycholoog moet je vertrouwd zijn met wetenschappelijke methoden om (nieuwe) psychologische
kennis kritisch te beoordelen en verantwoord te gebruiken
1. INLEIDING TOT DE KWALITATIEVE METHODEN
Waarom (belang) en wanneer (functies) gebruiken psychologen kwalitatieve methoden van
onderzoek?
2. METHODEN VAN DATAVERZAMELING
Wat zijn veel gebruikte methoden van dataverzameling in psychologisch onderzoek – behalve
experimenten?
- Zelfrapportage: interviews en narratieven (2 colleges)
- Focusgroepen
- Observatie onderzoek
3. DATA ANALYSE
Wat doe je met kwalitatieve data – zonder tellen en rekenen?
- verwerken van data →transcriptiemethoden
Wat zijn veel gebruikte methoden van data- analyse in psychologisch onderzoek – behalve
kwantitatieve metingen en analyses?
- Inhoudsanalyse (= thematische analyse)
, - Vertooganalyse (=discoursanalyse)
4. ONDERZOEKSOPZET, KWALITEIT & ETHIEK
Hoe kies je de beste onderzoeksopzet om je vraag te beantwoorden? →Bijv. wie in het onderzoek
betrekken?
Wanneer en hoe combineren psychologen kwalitatieve en kwantitatieve methoden van onderzoek?
Hoe beoordeel je kwalitatief onderzoek op wetenschappelijke kwaliteit en ethiek?
Moeten kunnen:
- Begrijpen en toepassen van meest gebruikte kwalitatieve methoden van dataverzameling en
data-analyse
- Motiveren van keuzen tussen kwalitatieve, kwantitatieve, of gecombineerde
onderzoeksmethoden
- Kritisch beoordelen van (kwalitatief) onderzoek op wetenschappelijke
kwaliteit en ethische vereisten
ZIE SLIDE 31
Kennistheoretische benadering - data-collectie en analyse - onderzoeksproces
→ander doek van onderzoek →andere gereedschapskist →andere accenten in empirische cyclus
METHODEN VAN DATA- VERZAMELING & -ANALYSE:
1. ‘Rijke’ data: weinig vaste structuur of selectie vooraf (zie p.8 (1) & p. 10 →rijk & diep, relatief
ongestructureerd)
2. Perspectief van het individu: betekenis van de ervaring (zie p.8 (2) & p. 10-11 →close-up, as
individuals)
3. Natuurlijke settings: kenmerken van het dagelijkse leven (zie p.8-9 (5) →constraints of
everyday life)
1.KENNISTHEORETISCHE BENADERING IN KWALITATIEF ONDERZOEK
Wanneer spreken we over kwalitatief (vs kwantitatief) onderzoek?
1. kennistheoretische benadering
→ander doel van onderzoek
2. Methode(n) van dataverzameling en -analyse
→andere gereedschapskist
3.Onderzoeksproces
→andere accenten in de empirische cyclus
KENNISTHEORIE
= EPISTEMOLOGIE = WETENSCHAP
Kennistheorie (zie Howitt p.11-12 ‘Science as normal practice…’)
o Hoe wordt kennis vergaard?
o Wat is de waarde van wat we weten?
,Houdt een visie in op:
o De staat van de wereld
o Het doel van de wetenschap
o De rol van de onderzoeker
Kwalitatieve en kwantitative psychologie hebben deels gemeenschappelijke kennistheorie
Kennis is gebaseerd op empirisch onderzoek (zie Howitt: figuur 1.1 in box 1.1)
o Niet: door god gegeven (= theologie)
o Niet: abstract beredeneerd (= metafysica)
o Wel: gebaseerd op empirie (= moderne wetenschap)
MAAR OOK VERSCHILLEN TUSSEN ”KWANTITATIEVE” EN “KWALITATIEVE” KENNISTHEORIEËN
- Het is mogelijk om objectieve kennis te vergaren: De externe wereld bepaalt immers wat
waar is en wat niet waar is → akkoord of niet?
- Onderzoek brengt ons steeds dichter bij “de waarheid”: wetenschap leidt tot de ontdekking
van de objectieve werkelijkheid → akkoord of niet?
- De onderzoeker moet neutraal zijn: de productie van wetenschappelijke kennis is (zou
moeten) onafhankelijk zijn van de karakteristieken of overtuigingen van de onderzoeker →
akkoord of niet?
KWANTITATIEVE KENNISTHEORIE (GEBASEERD OP LOGISCH POSITIVISME) (Howitt p. 17-19)
o Er bestaat objectieve kennis: De externe wereld bepaalt wat waar is
o Onderzoek brengt ons steeds dichter bij de “waarheid”: Wetenschap is cumulatief en leidt
tot het ontdekken van de objectieve realiteit (onderzoek als ontdekkingsreis)
o Neutrale onderzoeker: Kennisproductie is onafhankelijk van de onderzoeker; onderzoeker
moet ‘neutraal blijven.’
KWALITATIEVE KENNISTHEORIE (GEBASEERD OP SOCIAAL CONSTRUCTIVISME) (Howitt kader 1.2)
o Er bestaat geen objectieve kennis: Hooguit bestaan er meerdere manieren om de wereld te
kennen
o Onderzoek leidt tot een waardevolle interpretatie van de werkelijkheid: Meerdere
interpretaties vullen elkaar aan (onderzoek als bouwproject)
o Perspectief van onderzoeker telt: Niet alleen het theoretisch perspectief maar ook sociale en
culturele achtergrond onderzoeker is van belang
VERGELIJKING KENNISTHEORIEËN: DOEL?
positivisme Post-modernisme
Doel: de waarheid kennen (‘realisme’) Doel: een perspectief laten zien (‘relativisme’)
Doel:
Meerdere perspectieven combineren in dialoog
(‘sociaal constructivisme’)
Kritiek kwalitatieve onderzoekers: vragen die Sociaal engagement! Vaak: laat zien hoe
gesteld worden komen van dominante positie mensen samen de werkelijkheid kunnen
onderzoeker (witte rijke mensen, welvaardige veranderen
landen)
, Sociaal engagement! Vaak: aandacht voor het
perspectief van minder machtigen
VERGELIJKING KENNISTHEORIEËN: OBJECTIEVE KENNIS?
Je kan vanaf je de koe ziet dit niet meer ontzien en als je geen koe kent dan zou je dit nooit kunnen
zien →dus je moet interpretatie hebben
VERGELIJKING KENNISTHEORIEËN: NEUTRALE ONDERZOEKER?
Kwalitatief perspectief: Onderzoeker kán nooit neutraal zijn want iedere persoon (= onderzoeker) is
áltijd vormgegeven door, en functioneert in, een bepaald sociaal / cultureel / wetenschappelijk
systeem dat richting geeft aan:
1. De interesse in en formulering van de onderzoeksvraag
2. Keuze van de methode van data-collectie
3. Interpretatie van de data
→neutraliteit is onmogelijk, wat cruciaal is, is transparantie!
2. KWALITATIEF ONDERZOEK IN DE EMPIRISCHE CYCLUS
Wanneer spreken we over kwalitatief (vs kwantitatief) onderzoek?
1.Kennistheoretische benadering
→ander doel van onderzoek
2. Methode(n) van dataverzameling en -analyse
→andere gereedschapskist
3. onderzoeksproces
→andere accenten in de empirische cyclus
Inductie en deductie:
Onderzoek beweegt zich voortdurend heen en weer van theorie naar data en van data terug naar
theorie.
Wat is deductie?
Je vertrekt van een algemene theorie waaruit je toetsbare uitspraken afleidt (‘hypothesen’)
Bijv. ‘Meisjes zijn minder goed dan jongens in wis- en natuurkunde’
Toetsbare hypothesen:
Meisjes zullen een lagere score halen op een natuurkunde test dan jongens
Meisjes moeten harder werken om hetzelfde punt te halen
Hoofdstuk 1: What is qualitative research in psychology and was it really hidden:
Les 1:
Wat maakt wetenschappelijk onderzoek anders van andere kennis claim? →transparantie, peer
review, open science, empirische cyclus
De methode voldoet aan wetenschappelijke Kwaliteitscriteria → nagaan hoe je precies aan kennis
komy →zijn conclusies legitiem getrokken
Iedere psycholoog moet kennis claims kunnen beoordelen:
Wetenschappelijke kennisclaims
o Steunen op wetenschappelijk empirisch onderzoek (zie Howitt: figuur 1.1 in box 1.1, p36/9)
o Onderscheiden zich van:
➢ persoonlijke ervaringen of meningen (“zelf meegemaakt”)
➢ sociale normen (“gezond verstand”; “iedereen ziet toch dat”)
➢ informatie van ‘experts’
o Niet: door god gegeven (= theologie)
o Niet: abstract beredeneerd (= metafysica)
Als psycholoog moet je vertrouwd zijn met wetenschappelijke methoden om (nieuwe) psychologische
kennis kritisch te beoordelen en verantwoord te gebruiken
1. INLEIDING TOT DE KWALITATIEVE METHODEN
Waarom (belang) en wanneer (functies) gebruiken psychologen kwalitatieve methoden van
onderzoek?
2. METHODEN VAN DATAVERZAMELING
Wat zijn veel gebruikte methoden van dataverzameling in psychologisch onderzoek – behalve
experimenten?
- Zelfrapportage: interviews en narratieven (2 colleges)
- Focusgroepen
- Observatie onderzoek
3. DATA ANALYSE
Wat doe je met kwalitatieve data – zonder tellen en rekenen?
- verwerken van data →transcriptiemethoden
Wat zijn veel gebruikte methoden van data- analyse in psychologisch onderzoek – behalve
kwantitatieve metingen en analyses?
- Inhoudsanalyse (= thematische analyse)
, - Vertooganalyse (=discoursanalyse)
4. ONDERZOEKSOPZET, KWALITEIT & ETHIEK
Hoe kies je de beste onderzoeksopzet om je vraag te beantwoorden? →Bijv. wie in het onderzoek
betrekken?
Wanneer en hoe combineren psychologen kwalitatieve en kwantitatieve methoden van onderzoek?
Hoe beoordeel je kwalitatief onderzoek op wetenschappelijke kwaliteit en ethiek?
Moeten kunnen:
- Begrijpen en toepassen van meest gebruikte kwalitatieve methoden van dataverzameling en
data-analyse
- Motiveren van keuzen tussen kwalitatieve, kwantitatieve, of gecombineerde
onderzoeksmethoden
- Kritisch beoordelen van (kwalitatief) onderzoek op wetenschappelijke
kwaliteit en ethische vereisten
ZIE SLIDE 31
Kennistheoretische benadering - data-collectie en analyse - onderzoeksproces
→ander doek van onderzoek →andere gereedschapskist →andere accenten in empirische cyclus
METHODEN VAN DATA- VERZAMELING & -ANALYSE:
1. ‘Rijke’ data: weinig vaste structuur of selectie vooraf (zie p.8 (1) & p. 10 →rijk & diep, relatief
ongestructureerd)
2. Perspectief van het individu: betekenis van de ervaring (zie p.8 (2) & p. 10-11 →close-up, as
individuals)
3. Natuurlijke settings: kenmerken van het dagelijkse leven (zie p.8-9 (5) →constraints of
everyday life)
1.KENNISTHEORETISCHE BENADERING IN KWALITATIEF ONDERZOEK
Wanneer spreken we over kwalitatief (vs kwantitatief) onderzoek?
1. kennistheoretische benadering
→ander doel van onderzoek
2. Methode(n) van dataverzameling en -analyse
→andere gereedschapskist
3.Onderzoeksproces
→andere accenten in de empirische cyclus
KENNISTHEORIE
= EPISTEMOLOGIE = WETENSCHAP
Kennistheorie (zie Howitt p.11-12 ‘Science as normal practice…’)
o Hoe wordt kennis vergaard?
o Wat is de waarde van wat we weten?
,Houdt een visie in op:
o De staat van de wereld
o Het doel van de wetenschap
o De rol van de onderzoeker
Kwalitatieve en kwantitative psychologie hebben deels gemeenschappelijke kennistheorie
Kennis is gebaseerd op empirisch onderzoek (zie Howitt: figuur 1.1 in box 1.1)
o Niet: door god gegeven (= theologie)
o Niet: abstract beredeneerd (= metafysica)
o Wel: gebaseerd op empirie (= moderne wetenschap)
MAAR OOK VERSCHILLEN TUSSEN ”KWANTITATIEVE” EN “KWALITATIEVE” KENNISTHEORIEËN
- Het is mogelijk om objectieve kennis te vergaren: De externe wereld bepaalt immers wat
waar is en wat niet waar is → akkoord of niet?
- Onderzoek brengt ons steeds dichter bij “de waarheid”: wetenschap leidt tot de ontdekking
van de objectieve werkelijkheid → akkoord of niet?
- De onderzoeker moet neutraal zijn: de productie van wetenschappelijke kennis is (zou
moeten) onafhankelijk zijn van de karakteristieken of overtuigingen van de onderzoeker →
akkoord of niet?
KWANTITATIEVE KENNISTHEORIE (GEBASEERD OP LOGISCH POSITIVISME) (Howitt p. 17-19)
o Er bestaat objectieve kennis: De externe wereld bepaalt wat waar is
o Onderzoek brengt ons steeds dichter bij de “waarheid”: Wetenschap is cumulatief en leidt
tot het ontdekken van de objectieve realiteit (onderzoek als ontdekkingsreis)
o Neutrale onderzoeker: Kennisproductie is onafhankelijk van de onderzoeker; onderzoeker
moet ‘neutraal blijven.’
KWALITATIEVE KENNISTHEORIE (GEBASEERD OP SOCIAAL CONSTRUCTIVISME) (Howitt kader 1.2)
o Er bestaat geen objectieve kennis: Hooguit bestaan er meerdere manieren om de wereld te
kennen
o Onderzoek leidt tot een waardevolle interpretatie van de werkelijkheid: Meerdere
interpretaties vullen elkaar aan (onderzoek als bouwproject)
o Perspectief van onderzoeker telt: Niet alleen het theoretisch perspectief maar ook sociale en
culturele achtergrond onderzoeker is van belang
VERGELIJKING KENNISTHEORIEËN: DOEL?
positivisme Post-modernisme
Doel: de waarheid kennen (‘realisme’) Doel: een perspectief laten zien (‘relativisme’)
Doel:
Meerdere perspectieven combineren in dialoog
(‘sociaal constructivisme’)
Kritiek kwalitatieve onderzoekers: vragen die Sociaal engagement! Vaak: laat zien hoe
gesteld worden komen van dominante positie mensen samen de werkelijkheid kunnen
onderzoeker (witte rijke mensen, welvaardige veranderen
landen)
, Sociaal engagement! Vaak: aandacht voor het
perspectief van minder machtigen
VERGELIJKING KENNISTHEORIEËN: OBJECTIEVE KENNIS?
Je kan vanaf je de koe ziet dit niet meer ontzien en als je geen koe kent dan zou je dit nooit kunnen
zien →dus je moet interpretatie hebben
VERGELIJKING KENNISTHEORIEËN: NEUTRALE ONDERZOEKER?
Kwalitatief perspectief: Onderzoeker kán nooit neutraal zijn want iedere persoon (= onderzoeker) is
áltijd vormgegeven door, en functioneert in, een bepaald sociaal / cultureel / wetenschappelijk
systeem dat richting geeft aan:
1. De interesse in en formulering van de onderzoeksvraag
2. Keuze van de methode van data-collectie
3. Interpretatie van de data
→neutraliteit is onmogelijk, wat cruciaal is, is transparantie!
2. KWALITATIEF ONDERZOEK IN DE EMPIRISCHE CYCLUS
Wanneer spreken we over kwalitatief (vs kwantitatief) onderzoek?
1.Kennistheoretische benadering
→ander doel van onderzoek
2. Methode(n) van dataverzameling en -analyse
→andere gereedschapskist
3. onderzoeksproces
→andere accenten in de empirische cyclus
Inductie en deductie:
Onderzoek beweegt zich voortdurend heen en weer van theorie naar data en van data terug naar
theorie.
Wat is deductie?
Je vertrekt van een algemene theorie waaruit je toetsbare uitspraken afleidt (‘hypothesen’)
Bijv. ‘Meisjes zijn minder goed dan jongens in wis- en natuurkunde’
Toetsbare hypothesen:
Meisjes zullen een lagere score halen op een natuurkunde test dan jongens
Meisjes moeten harder werken om hetzelfde punt te halen
