Geneeskundige
ziekteleer grote
huisdieren
, Geneeskundige ziekteleer GHD – voormagen
Onderzoeken vd pens
KO: uitw inspectie, rectaal, mest, pensvochtonderzoek
Abdominale distensie - big five
Opzetting links dorsaal
1. Tympanie: dr sd-obstructie, pensacidose
2. L lebmaagverplaatsing (veel bij hoogproductief melkvee)
3. Seroma (opstapeling wondvocht)
4. Abces
5. Hematoom
Opzetting rechts dorsaal
1. Lebmaagdilatatie/torsie
2. Caecumdilatatie/torsie
3. Seroma/abces/hematoom
4. Ileus (darmverlamming)
Opzetting linker en rechter ventraal + links dorsaal = pappelbuik
1. Overvulling met RV (indroging-)
2. Voorste stenose: TRP
3. Achterste stenose: LDL
4. Tweeling/zware dracht + tympanie
5. Hooibuik (penspapilhypoplasie): gevolg van onvoldoende KV in
jeugd à sterke ontwikkeling spier pens, maar weinig papil
Opzetting linker en rechter ventrale kwadrant = paddenbuik
1. Uroperitoneum
2. Exsudatieve peritonitis
3. Transsudaat (eiwitarm): kan dr hypoproteinemie, hartfalen, portale
hypertensie
4. Hydroallantois
5. Hooibuik
Buiktonus is hierbij slap, want er zit vocht in (tonbuik = hard)
Pensstoornissen
Adult: digestie, overvulling, acidose, SARA, rotting, schuimige tympanie,
TRP, voorste/achterste stenose, tympanie, rumenitis
Kalf: pensdrinken, rumenitis, penspapilhypoplasie, -parakeratose, -plaque
1. Digestiestoornis / indigestie
E/ Plotse voederwijziging (adapteer 1-2w), hoev, aard, kwaliteit
S/ Lichte tympanie, voor de rest niet veel
D/ Pensvocht nemen, methyleenblauw reductietest, zeeftest
P/ Goed
B/ Niks, ev transfauneren (pH <5,5 = protozoa dood)
,2. Pensovervulling door RV
E/ Teveel normaal RV, slecht verteerbaar RV, indroging
S/ Pappelbuik, harde pensinhoud
D/ Rantsoenanalyse, KOZ, ruminotomie
P/ Afh van oorzaak: als het onoplosbaar is, dan slecht – afh van operatie
of niet (ruminotomie is 1 vd vieste operaties om te doen)
B/ Afh van graad overvulling en al dan niet tympanie
• Sondage of trocard = spoed
• Medicamenteus: drenchen met water en opmasseren
• Chirurgie: ruminotomie
• Transfaunatie
3. Acute pensacidose
E/ Te veel eten van iets wat snel fermenteerbaar is (brood, appels,
bietenkoppen) of normale rantsoen eten maar RV te laag
Substraat dat snel fermenteerbaar is à strepto bovis profiteert en
produceert D-lactaat à kan niet goed gemetaboliseerd worden à acidose,
dronkenmansschap à pH daalt tot <5,5: ciliaten dood en meeste gr- à
endotoxines à overgroei gr+ en clostridia à pensmotiliteit daalt à S
bovis à lactobacillen: veel D-lactaat productie à sterke acidose à syst
opname à in bleod metabole acidose
Uiteindelijk osmolariteitsstijging à vocht aangetrokken vanuit bloed en
weefsels à penswand beschadiging à inhoud pens door wand à
bacteriele ontsteking wand = ruminitis à uitdroging, kiemen
Je hebt acute fase en dan uitzaaiing: klassiek leverabcessen, ook
metastatische pneumonie, klauwbevangenheid, cerebrocorticale necrose
S/ Gradaties
à mild: diarree, koeien eten plots niet, zachtere pens, dehydratatie,
apathie, pijn (knarsetanden en kreunen)
à ernstig: ster/lat decubitus, shock, uitdroging, stuwing mucosa, sterfte
à complicatie: acuut tympanie, shock, acidose, klauwbevangenheid –
chronisch leverabces, metast pneumo, endocarditis, chron digestiestrn
D/ Anamnese, KO, pensvocht
• Sterk vloeibaar, bleekgrauwe kleur, pH<5,5
• Gn levende ciliaten, meer gr+, methyleenreductie en flotatie
B/
1. Spoed: tympanie aanpakken
2. Conservatief: sonderen (je kan rund reflexmatig doen braken),
inhoud verdunnen met water, AB peni-aminosidose, pijnstilling,
vloeistoftherapie, MgO om pensinhoud te alkaniseren
3. Chirurgie: ruminotomie of triage
4. Herstel flora: transfaunatie op d3, vit B1 bijgeven
, P/ Mild is gunstig, ernstig is fair als je ze kan doen braken, maar bij shock
of ruminotomie gereserveerd
3. SARA (subklinische pensacidose)
• Metabole aandoening bij melkvee
• Vaak chronisch verhaal: pH<5,5 in periodes
E/ Disbalans KV-RV (weinig vezel, snel verteerbaar KHD, adaptatie)
Op termijn schade penswand à parakeratose à verminderde kwaliteit
epitheel van pens, ook mucosale schade, bacteremie
Typisch 2° lokalisatie in: leverabces, metast interstit pneumo, endocarditis
à associatie met laminitis is minder duidelijk
S/ Vaag: altijd op bedrijfsniveau vaststellen – verminderde melkproductie,
melkvetdaling, tijdelijk minder eetlust, minder HK, lagere conditie,
slappere mest, lagere pensvullingscore
à kan ook klauwbevangenheid en acute acidose geven (multifact)
D/ Groepsniveau, anamnese en symptomen: inspectie rantsoen,
eetgedrag, melkcontrole, leverabces, longbloedingen etc, ruminal collar
Diagnose uit melkcontrole
• Melk vet/eiwit v erhouding <1 = SARA verdacht
• Melkvet <3% = SARA
Bevestiging: pH meten in pens zelf
• Beste optie: ruminoscentese in high risk groepen
• Monstername best op nadir (laagste punt): 12 dieren
à als 3/12 vd koeien <5,5 = diagnose bevestigd
• Wanneer stalen nemen: ifv dieet dat gegeven wordt
à component fed: 2-4u na voeren
à TMR fed: 4-8u na voeren
Diagnose: precision lifestock farming
• Pensboli: geeft aan als >25% pH <5,5 heeft
à individueel: <5,6 gedurende >3u/d
• Ruminal collar: niet specifiek voor SARA
• Accelerometer: niet specifiek voor SARA
B/ MgO toedienen of transfauneren
à preventief: rantsoen, adaptatieproces, selectiegedra vermijden
4. Pensrotting
• Komt weinig voor, geeft vage klachten
E/ Fecaal verontreinigd voeder gekregen (clostridium, proteus)
S/ Vage klachten, variabele eetlust, ev tympanie, abortus etc
D/ Anamnese, inspectie voeder, pensvocht >7
P/ Gunstig – gereserveerd
B/ Correctie rantsoen, ruminotomie, transfauneren
ziekteleer grote
huisdieren
, Geneeskundige ziekteleer GHD – voormagen
Onderzoeken vd pens
KO: uitw inspectie, rectaal, mest, pensvochtonderzoek
Abdominale distensie - big five
Opzetting links dorsaal
1. Tympanie: dr sd-obstructie, pensacidose
2. L lebmaagverplaatsing (veel bij hoogproductief melkvee)
3. Seroma (opstapeling wondvocht)
4. Abces
5. Hematoom
Opzetting rechts dorsaal
1. Lebmaagdilatatie/torsie
2. Caecumdilatatie/torsie
3. Seroma/abces/hematoom
4. Ileus (darmverlamming)
Opzetting linker en rechter ventraal + links dorsaal = pappelbuik
1. Overvulling met RV (indroging-)
2. Voorste stenose: TRP
3. Achterste stenose: LDL
4. Tweeling/zware dracht + tympanie
5. Hooibuik (penspapilhypoplasie): gevolg van onvoldoende KV in
jeugd à sterke ontwikkeling spier pens, maar weinig papil
Opzetting linker en rechter ventrale kwadrant = paddenbuik
1. Uroperitoneum
2. Exsudatieve peritonitis
3. Transsudaat (eiwitarm): kan dr hypoproteinemie, hartfalen, portale
hypertensie
4. Hydroallantois
5. Hooibuik
Buiktonus is hierbij slap, want er zit vocht in (tonbuik = hard)
Pensstoornissen
Adult: digestie, overvulling, acidose, SARA, rotting, schuimige tympanie,
TRP, voorste/achterste stenose, tympanie, rumenitis
Kalf: pensdrinken, rumenitis, penspapilhypoplasie, -parakeratose, -plaque
1. Digestiestoornis / indigestie
E/ Plotse voederwijziging (adapteer 1-2w), hoev, aard, kwaliteit
S/ Lichte tympanie, voor de rest niet veel
D/ Pensvocht nemen, methyleenblauw reductietest, zeeftest
P/ Goed
B/ Niks, ev transfauneren (pH <5,5 = protozoa dood)
,2. Pensovervulling door RV
E/ Teveel normaal RV, slecht verteerbaar RV, indroging
S/ Pappelbuik, harde pensinhoud
D/ Rantsoenanalyse, KOZ, ruminotomie
P/ Afh van oorzaak: als het onoplosbaar is, dan slecht – afh van operatie
of niet (ruminotomie is 1 vd vieste operaties om te doen)
B/ Afh van graad overvulling en al dan niet tympanie
• Sondage of trocard = spoed
• Medicamenteus: drenchen met water en opmasseren
• Chirurgie: ruminotomie
• Transfaunatie
3. Acute pensacidose
E/ Te veel eten van iets wat snel fermenteerbaar is (brood, appels,
bietenkoppen) of normale rantsoen eten maar RV te laag
Substraat dat snel fermenteerbaar is à strepto bovis profiteert en
produceert D-lactaat à kan niet goed gemetaboliseerd worden à acidose,
dronkenmansschap à pH daalt tot <5,5: ciliaten dood en meeste gr- à
endotoxines à overgroei gr+ en clostridia à pensmotiliteit daalt à S
bovis à lactobacillen: veel D-lactaat productie à sterke acidose à syst
opname à in bleod metabole acidose
Uiteindelijk osmolariteitsstijging à vocht aangetrokken vanuit bloed en
weefsels à penswand beschadiging à inhoud pens door wand à
bacteriele ontsteking wand = ruminitis à uitdroging, kiemen
Je hebt acute fase en dan uitzaaiing: klassiek leverabcessen, ook
metastatische pneumonie, klauwbevangenheid, cerebrocorticale necrose
S/ Gradaties
à mild: diarree, koeien eten plots niet, zachtere pens, dehydratatie,
apathie, pijn (knarsetanden en kreunen)
à ernstig: ster/lat decubitus, shock, uitdroging, stuwing mucosa, sterfte
à complicatie: acuut tympanie, shock, acidose, klauwbevangenheid –
chronisch leverabces, metast pneumo, endocarditis, chron digestiestrn
D/ Anamnese, KO, pensvocht
• Sterk vloeibaar, bleekgrauwe kleur, pH<5,5
• Gn levende ciliaten, meer gr+, methyleenreductie en flotatie
B/
1. Spoed: tympanie aanpakken
2. Conservatief: sonderen (je kan rund reflexmatig doen braken),
inhoud verdunnen met water, AB peni-aminosidose, pijnstilling,
vloeistoftherapie, MgO om pensinhoud te alkaniseren
3. Chirurgie: ruminotomie of triage
4. Herstel flora: transfaunatie op d3, vit B1 bijgeven
, P/ Mild is gunstig, ernstig is fair als je ze kan doen braken, maar bij shock
of ruminotomie gereserveerd
3. SARA (subklinische pensacidose)
• Metabole aandoening bij melkvee
• Vaak chronisch verhaal: pH<5,5 in periodes
E/ Disbalans KV-RV (weinig vezel, snel verteerbaar KHD, adaptatie)
Op termijn schade penswand à parakeratose à verminderde kwaliteit
epitheel van pens, ook mucosale schade, bacteremie
Typisch 2° lokalisatie in: leverabces, metast interstit pneumo, endocarditis
à associatie met laminitis is minder duidelijk
S/ Vaag: altijd op bedrijfsniveau vaststellen – verminderde melkproductie,
melkvetdaling, tijdelijk minder eetlust, minder HK, lagere conditie,
slappere mest, lagere pensvullingscore
à kan ook klauwbevangenheid en acute acidose geven (multifact)
D/ Groepsniveau, anamnese en symptomen: inspectie rantsoen,
eetgedrag, melkcontrole, leverabces, longbloedingen etc, ruminal collar
Diagnose uit melkcontrole
• Melk vet/eiwit v erhouding <1 = SARA verdacht
• Melkvet <3% = SARA
Bevestiging: pH meten in pens zelf
• Beste optie: ruminoscentese in high risk groepen
• Monstername best op nadir (laagste punt): 12 dieren
à als 3/12 vd koeien <5,5 = diagnose bevestigd
• Wanneer stalen nemen: ifv dieet dat gegeven wordt
à component fed: 2-4u na voeren
à TMR fed: 4-8u na voeren
Diagnose: precision lifestock farming
• Pensboli: geeft aan als >25% pH <5,5 heeft
à individueel: <5,6 gedurende >3u/d
• Ruminal collar: niet specifiek voor SARA
• Accelerometer: niet specifiek voor SARA
B/ MgO toedienen of transfauneren
à preventief: rantsoen, adaptatieproces, selectiegedra vermijden
4. Pensrotting
• Komt weinig voor, geeft vage klachten
E/ Fecaal verontreinigd voeder gekregen (clostridium, proteus)
S/ Vage klachten, variabele eetlust, ev tympanie, abortus etc
D/ Anamnese, inspectie voeder, pensvocht >7
P/ Gunstig – gereserveerd
B/ Correctie rantsoen, ruminotomie, transfauneren
