Gastcollege – Kunstcriminaliteit
Culturele criminologie
• Kijkt nr Criminaliteit (en de controle ervan) als cultureel product
• Kritisch
o Postmodernisme en kapitalisme
o Carnival of crime (Mike Presdee, 2000)
o Context en betekenis
• Emoties
o Seductions of crime (Jack Katz, 1988)
o Edgework (Stephen Lyng, 1990)
o vs. “mainstream” criminologie
o “Zombie theories” (Keith Hayward): update
o Homo economicus
o Methodologie
1
,Wat is “kunstcriminaliteit”?
Einde 18e eeuw:
De panelen worden door de troepen van Napoleon geroofd. Later worden ze legaal
verkocht aan een Duitse galerie, waar ze blijven tot na de Eerste Wereldoorlog.
Na de Eerste Wereldoorlog:
In het Verdrag van Versailles wordt vastgelegd dat Duitsland herstelbetalingen moet
verrichten. De panelen moeten daarom worden teruggegeven aan de kathedraal.
1934:
Op 11 april 1934 worden de panelen opnieuw gestolen. Enkele maanden later ontvangt
de stad Gent een anonieme brief met de vraag om te onderhandelen over losgeld, maar
dit wordt geweigerd.
Het originele paneel is tot op vandaag spoorloos.
Uit liefde als plicht verrricht en om te wreken voor streken niet geweken
Jef Vanderveken - Oktober 1945
2
, Het gestolen paneel is geen origineel.
In 1939 maakte Jef Vanderveken een kopie van het werk. Hij leverde die volledig met
eigen vakmanschap af.
Op de achterkant van dit paneel is – zichtbaar via röntgenstraling – een gedicht
aangebracht:
“Uit liefde als plicht verricht
en om te wreken voor streken niet geweken.”
Mogelijke theorie
Een van de theorieën stelt dat Vanderveken zelf iets met de diefstal te maken kan
hebben gehad. Dat zou hem in staat hebben gesteld om zijn kopie tentoon te laten
stellen als vervangstuk voor het verdwenen paneel. Er lopen nog altijd onderzoeken,
maar slechts door één persoon, en dan nog enkel in zijn vrije tijd.
Bekendste theorie
De bekendste theorie draait rond Arsène Goedertier. Op zijn sterfbed verklaarde hij dat
hij als enige wist waar de panelen zich bevonden en dat er belangrijke informatie in zijn
huis te vinden was. In zijn woning werden inderdaad brieven en documenten
teruggevonden, maar die hebben tot op heden geen doorbraak opgeleverd.
Definitie?
Geen standaarddefinitie
• Conklin (1994):
o “Criminally punishable acts that involve works of art”
o Criminele handelingen met of tegen kunst
Works of art: cf. definitie van de International Foundation of Art Research (IFAR):
1. “Fine arts, including paintings, photographs, prints, drawings and sculptures
2. decorative arts,
3. antiquities,
4. ethnographic objects,
5. oriental and Islamic Art,
6. miscellaneous items, including armour, books, coins and medals.”
3
Culturele criminologie
• Kijkt nr Criminaliteit (en de controle ervan) als cultureel product
• Kritisch
o Postmodernisme en kapitalisme
o Carnival of crime (Mike Presdee, 2000)
o Context en betekenis
• Emoties
o Seductions of crime (Jack Katz, 1988)
o Edgework (Stephen Lyng, 1990)
o vs. “mainstream” criminologie
o “Zombie theories” (Keith Hayward): update
o Homo economicus
o Methodologie
1
,Wat is “kunstcriminaliteit”?
Einde 18e eeuw:
De panelen worden door de troepen van Napoleon geroofd. Later worden ze legaal
verkocht aan een Duitse galerie, waar ze blijven tot na de Eerste Wereldoorlog.
Na de Eerste Wereldoorlog:
In het Verdrag van Versailles wordt vastgelegd dat Duitsland herstelbetalingen moet
verrichten. De panelen moeten daarom worden teruggegeven aan de kathedraal.
1934:
Op 11 april 1934 worden de panelen opnieuw gestolen. Enkele maanden later ontvangt
de stad Gent een anonieme brief met de vraag om te onderhandelen over losgeld, maar
dit wordt geweigerd.
Het originele paneel is tot op vandaag spoorloos.
Uit liefde als plicht verrricht en om te wreken voor streken niet geweken
Jef Vanderveken - Oktober 1945
2
, Het gestolen paneel is geen origineel.
In 1939 maakte Jef Vanderveken een kopie van het werk. Hij leverde die volledig met
eigen vakmanschap af.
Op de achterkant van dit paneel is – zichtbaar via röntgenstraling – een gedicht
aangebracht:
“Uit liefde als plicht verricht
en om te wreken voor streken niet geweken.”
Mogelijke theorie
Een van de theorieën stelt dat Vanderveken zelf iets met de diefstal te maken kan
hebben gehad. Dat zou hem in staat hebben gesteld om zijn kopie tentoon te laten
stellen als vervangstuk voor het verdwenen paneel. Er lopen nog altijd onderzoeken,
maar slechts door één persoon, en dan nog enkel in zijn vrije tijd.
Bekendste theorie
De bekendste theorie draait rond Arsène Goedertier. Op zijn sterfbed verklaarde hij dat
hij als enige wist waar de panelen zich bevonden en dat er belangrijke informatie in zijn
huis te vinden was. In zijn woning werden inderdaad brieven en documenten
teruggevonden, maar die hebben tot op heden geen doorbraak opgeleverd.
Definitie?
Geen standaarddefinitie
• Conklin (1994):
o “Criminally punishable acts that involve works of art”
o Criminele handelingen met of tegen kunst
Works of art: cf. definitie van de International Foundation of Art Research (IFAR):
1. “Fine arts, including paintings, photographs, prints, drawings and sculptures
2. decorative arts,
3. antiquities,
4. ethnographic objects,
5. oriental and Islamic Art,
6. miscellaneous items, including armour, books, coins and medals.”
3
