Materieel strafrecht
Algemene info:
- Zie overzicht Ufora wat verwacht wordt per HS!
- Lesopnames enkel van hoorcolleges
- Werkcolleges: dinsdag 21 okt, 4 nov, 25 nov à groep 2 (13u – 16u)
- Begeleide zelfstudies via filmpjes, handboek… à zelf inplannen volgens planning
- 15 december: schriftelijk examen materieel strafrecht over werkcolleges à schriftelijk beleidsadvies
schrijven (5ptn) à je hoeft niet op beide onderdelen geslaagd zijn
- Zelfevaluatie oefeningen op Ufora!
- Discussiecasus wordt doorheen de lessen besproken à lezen!
Les 1: D1 H1 + H2 (+ deel zelfstudie) + H3 (zelfstudie)
H1 – situering van het strafrecht (P. 27 – 39)
‘Wat is strafrecht?’
- Rechtsregels uitgevaardigd door de overheid
- Sancties gekoppeld aan het overtreden van deze regels
- Rechtsregels beschermen burgers (tegen overheidsoptreden)
- Niet iedereen is strafrechtelijk verantwoordelijk, bv. de overheid
- Onderscheid rechtspersonen en natuurlijke personen: andere sancties
Algemeen vs bijzonder strafrecht
Algemeen strafrecht Bijzonder strafrecht
Misdrijf Consitutieve elementen, Gedragsomschrijving van een
legaliteitsbeginsel, algemene specifiek misdrijf
regels, algemene voorwaarden… Bv. hij die …, pleegt …
Straf Oplijsting vd verschillende Strafmaat voor een specifiek
straftypes, … misdrijf
Bv. hij die …, wordt gestraft met
niveau …
Dader Onderscheid natuurlijke en Eventuele voorwaarden bij een
rechtspersonen, varianten van specfiek misdrijf à kwaliteits- of
daders, deelnemingsvormen… statusmisdrijven
Bv. parnetale ontvoering (dader
moet de ouder zijn)
Voorwaarden Mbt het opleggen van een /
specifiek straf
OPGELET: in nieuw strafwetboek gebruiken we misdrijven, niet meer de driedeling
Discussies strafrecht:
- Strafwaardig of niet?
à Strafrecht enkel gebruiken voor dingen die strafwaardig zijn (= subsidiariteitsbeginsel)
à Onwenselijk gedrag kan ook op een andere manier ‘bestraft’ worden
- Grenzen politieke / ethische / religieuze aard
à Vrijheid meningsuiting of toch stap te ver?
à bv. abortus, euthanasie (met voorwaarden)
- Klassenjustitie
à Sommigen bevoordeelt waardoor anderen benadeelt worden door strafrecht
à Maatschappelijk impact van strafrecht
- Regionale verschillen
à Prioriteit aan bepaalde fenomenen per gebied
Bv. in Antwerpen meer zero-tolernace beleid rond drugs, in Gent eerder focus op
gezondheidsproblematiek hierover
1
,‘Waar staat materieel strafrecht?’
Algemeen strafrecht Bijzonder strafrecht
Boek 1 - strafwetboek Boek 2 – strafwetboek
Voorafgaande titel van het wetboek van strafvordering
à Soms ook wetboek van strafvordering nodig (dat
normaal voor formeel strafrecht is)
Bv. toepassing strafrecht in de ruimte (zien we nog)
Complementaire wetten, bv. probatiewet, Bijzondere wetten over specifieke misdrijven
interneringswet, … = wetten naast strafwetboek waar ook strafrecht
= aparte wet die een algemeen principe regelt zonder instaat
aan het oud strafwetboek van 1867 aan te passen Bv. drugwet, milieuwet, sociaal strafrecht, …
Decreten en ordonnanties Decreten en ordonnanties
à Kan ook strafrecht instaan à Kan ook strafrecht instaan
à Bevoegdheden die naar de deelstaten gegaan zijn, à Bevoegdheden die naar de deelstaten gegaan zijn,
bv. Vlaanderen bevoegd voor persoonsgebonden bv. Vlaanderen bevoegd voor persoonsgebonden
aagelegenheden (bv. adoptie), dus ook misdrijven aagelegenheden (bv. adoptie), dus ook misdrijven
rond adoptie rond adoptie
Internationale bronnen Internationale bronnen
à Kan ook strafrecht instaan, bv. ‘Wat is terrorisme?’ à Kan ook strafrecht instaan, bv. ‘Wat is terrorisme?’
is besloten door europese instellingen is besloten door europese instellingen
à Belangrijk voor beleidsadvies à Belangrijk voor beleidsadvies
OPGELET: in nieuw strafwetboek gebruiken we misdrijven, niet meer de driedeling (nieuw: 8 niveaus)
Verhouding algemeen en bijzonder strafrecht
à In welke mate mogen we de regels van boek 1 toepassen op wetgeving buiten boek 2, bv. drugwetgeving
DUS: mogen we regels uit boek 1 (poging, herhaling, deelneming…) toepassen op drugwetgeving?
à Scharnierartikel:
à Oude versie
à Algemene regel: boek 1 is van toepassing, OOK misdrijven van bijzondere wetgeving
BEHALVE ‘bij gebreke van andersluidende bepaling’ (= boek 1 is niet van toepassing)
BEHALVE ‘hoofdstuk VII en van Artikel 85’ à boek 1 NOOIT van toepassing, tenzij anders gezegd w
à Nieuwe versie, meer vereenvoudigd
à Algemene regel: boek 1 is van toepassing, OOK misdrijven van bijzondere wetgeving
BEHALVE ‘bij gebreke van andersluidende bepaling’ (= boek 1 niet van toepassing)
Over deelneming en verzachtende omstandigh.
à Kritiek door vereenvoudiging
OPVALLEND: die twee regels (HS VII en art. 85) plots wel van toepassing
DUS we gaan alle bijzondere wetgeving terug moeten bekijken, want plots is boek 1 automatisch toepasbaar
2
,‘Publiekrecht of privaatrecht?’
à Publiekrecht WANT relatie burger en overheid (overtreding is een verstoring van de orde)
DUS slachtoffer heeft eigenlijk geen ‘plaats’ in strafrecht WANT puur publiekrecht
DAAROM: burgerlijk recht voor schadevergoedingen
MAAR: niet zo precies toegepast
Strafrecht is van openbare orde à burgers mogen onderling geen afspraken maken over afwijkingen strafrecht
MAAR niet steeds sluitend WANT een piercing zetten is eigenlijk slagen en verwondingen
OPGELET: nieuw Sw: klachtmisdrijf bestaat niet meer
= enkel vervolging wanneer slachtoffer klacht indiende
Bv. stalking, pestgedrag…
MAAR veel discussie over herintroduceren klachtmisdrijf
H2 – functies en achtergronden (P. 39 – 74)
Deel 1: begeleide zelfstudie over historisch overzicht (kennisclip van 33min)
Voor het archaisch stelsel:
1. Jagers verzamelaars
2. Landbouwers
Jagers en verzamelaars
- Leven in kleine groepen
- Sterke onderlinge banden
- Schaamte & schuld als rem
- Egaliteitn cohesie, stabiliteit
- Geen behoefte aan echt strafrecht
Landbouwers – heterogeniteit & onrust
- Leven in grotere groepen
- Complexe sociale structuren
- Geen remmen door relaties
- Groot risico op escalatie
- Tussenkomst van strafrecht
• Om geweld te beperken en te beheersen
• Om overheidsgweld toe te staan
Historisch kader strafrecht indelen in 4 tijdvakken:
1. Archaisch stelsel
2. Middeleeuwen
3. Verlichting
4. Vandaag
Archaische periode – start strafrecht
- Strafrecht bestaat nog niet
- Primitieve samenleving met talio recht (= oog om oog, tand om tand)
• Eigenrichting
• Uitvechten van vetes tss families
à Vetes gaan generaties mee waardoor de reden soms vergeten w
• Geen proportinaliteit
• Recht vd sterkste
• Privé aangelegenheid
MAAR: onderdrukt veiligheidsgevoel WANT steeds meer nieuwe conflicten
OPGELET: talio-principe vinden we ook vandaag nog terug! Bv. in Albanië geldt de bloedwraak
3
, Middeleeuwen
- Tussenkomst ve vorst à overheid als bemiddelaar
DUS private wordt publieke aangelegenheid à publiekrechtelijk
- Concepten verklaren wat de herkomst vd schadebergoeding is:
1. Compositio
= bloedgeld (som geld aan fam slachtoffer voor het leed)
à Voorloper schadevergoeding
2. Fredus
= vredegeld (som geld aan de vorst voor de vredeverstoring op zijn territorium) bv. bewijs,
tussenkomst…
à Voorloper geldboete
- Strafprocedures via principes Oud-Germaane strafproces
• Passieve rechter, godsbewijzen, ongelijke, wrede straffen (bv. handafhakking, vierendeling)
• Systeem van rondrijdende rechters
à Rechters reizen rond en informeren of er ergens een misdrijf gepleegd is (= enquête du pays)
à 2 procedures: infamia-procedures & irrationele procedures met godsbewijzen
= status (naam en faam) ve persoon is doorslaggevend (bv. dokter wint van iemand van lagere
status)
= irrationele experimenten w uitgevoerd, ‘Het lot van God zal beslissen’
- Veranderingen dringen zich op (= opkomst verlichting)
• Humanere & eerlijkere procedure
• Geen gelijktijdige veranderingen:
Minder ernstige misdrijven Ernstigere misdrijven
à irrationele blijft langer bestaan (civiel strafproces) à stap voor stap naar inquisitir proces
à Passieve rechter blijft à Actieve rechter (zoekt zelf naar de waarheid)
à Verdachte en OM op gelijke voet RISICO: 1 figuur bezit alle macht
à Bewijzen van schuld en onschuld GEVOLG: overeiverige rechters gingen folteren
à Verbod godsbewijzen
à Focus waarheidsvinding ipv infamia
à Te veel focus op bekentenis
à Aan de straffen veranderde niets
Verlichting
- FR zet verlichtingsdenken op de kaart
- Reactie tegen Middeleeuwen:
• Willekeur vd rechters
• Wrede onderzoeksmethoden
• Wrede en ongelijke straffen
- Bekende verlichtingsdenkers:
• Montesquieu à trias politica (= scheiding der machten):
o Wetgevend (hoe zien regels eruit)
o Uitvoerend (vervolging uitvoering regels)
o Rechterlijk (individuele beslissing in individuele dossiers)
à Nog steeds een belangrijk principe in de huidige samenleving
MAAR: soms wazige taakverdeling
• Locke & Rousseau à sociaal contract tss burgers en overheid
= vrijheid burgers in ruil voor veiligheid door overheid (= positieve beschermingsverplichting)
= overheid zal zich niet onnodig mengen in leven vd burgers (= negatieve
onthoudingsverplichting)
- Totstandkoming Magna Charta
• Legaliteit
o Juridische basis
o Duidelijkheid over misdrijven en straffen
o Zekerheid over aanwezigheid vervolging (parket), straftoemeting, strafuitvoering
4
Algemene info:
- Zie overzicht Ufora wat verwacht wordt per HS!
- Lesopnames enkel van hoorcolleges
- Werkcolleges: dinsdag 21 okt, 4 nov, 25 nov à groep 2 (13u – 16u)
- Begeleide zelfstudies via filmpjes, handboek… à zelf inplannen volgens planning
- 15 december: schriftelijk examen materieel strafrecht over werkcolleges à schriftelijk beleidsadvies
schrijven (5ptn) à je hoeft niet op beide onderdelen geslaagd zijn
- Zelfevaluatie oefeningen op Ufora!
- Discussiecasus wordt doorheen de lessen besproken à lezen!
Les 1: D1 H1 + H2 (+ deel zelfstudie) + H3 (zelfstudie)
H1 – situering van het strafrecht (P. 27 – 39)
‘Wat is strafrecht?’
- Rechtsregels uitgevaardigd door de overheid
- Sancties gekoppeld aan het overtreden van deze regels
- Rechtsregels beschermen burgers (tegen overheidsoptreden)
- Niet iedereen is strafrechtelijk verantwoordelijk, bv. de overheid
- Onderscheid rechtspersonen en natuurlijke personen: andere sancties
Algemeen vs bijzonder strafrecht
Algemeen strafrecht Bijzonder strafrecht
Misdrijf Consitutieve elementen, Gedragsomschrijving van een
legaliteitsbeginsel, algemene specifiek misdrijf
regels, algemene voorwaarden… Bv. hij die …, pleegt …
Straf Oplijsting vd verschillende Strafmaat voor een specifiek
straftypes, … misdrijf
Bv. hij die …, wordt gestraft met
niveau …
Dader Onderscheid natuurlijke en Eventuele voorwaarden bij een
rechtspersonen, varianten van specfiek misdrijf à kwaliteits- of
daders, deelnemingsvormen… statusmisdrijven
Bv. parnetale ontvoering (dader
moet de ouder zijn)
Voorwaarden Mbt het opleggen van een /
specifiek straf
OPGELET: in nieuw strafwetboek gebruiken we misdrijven, niet meer de driedeling
Discussies strafrecht:
- Strafwaardig of niet?
à Strafrecht enkel gebruiken voor dingen die strafwaardig zijn (= subsidiariteitsbeginsel)
à Onwenselijk gedrag kan ook op een andere manier ‘bestraft’ worden
- Grenzen politieke / ethische / religieuze aard
à Vrijheid meningsuiting of toch stap te ver?
à bv. abortus, euthanasie (met voorwaarden)
- Klassenjustitie
à Sommigen bevoordeelt waardoor anderen benadeelt worden door strafrecht
à Maatschappelijk impact van strafrecht
- Regionale verschillen
à Prioriteit aan bepaalde fenomenen per gebied
Bv. in Antwerpen meer zero-tolernace beleid rond drugs, in Gent eerder focus op
gezondheidsproblematiek hierover
1
,‘Waar staat materieel strafrecht?’
Algemeen strafrecht Bijzonder strafrecht
Boek 1 - strafwetboek Boek 2 – strafwetboek
Voorafgaande titel van het wetboek van strafvordering
à Soms ook wetboek van strafvordering nodig (dat
normaal voor formeel strafrecht is)
Bv. toepassing strafrecht in de ruimte (zien we nog)
Complementaire wetten, bv. probatiewet, Bijzondere wetten over specifieke misdrijven
interneringswet, … = wetten naast strafwetboek waar ook strafrecht
= aparte wet die een algemeen principe regelt zonder instaat
aan het oud strafwetboek van 1867 aan te passen Bv. drugwet, milieuwet, sociaal strafrecht, …
Decreten en ordonnanties Decreten en ordonnanties
à Kan ook strafrecht instaan à Kan ook strafrecht instaan
à Bevoegdheden die naar de deelstaten gegaan zijn, à Bevoegdheden die naar de deelstaten gegaan zijn,
bv. Vlaanderen bevoegd voor persoonsgebonden bv. Vlaanderen bevoegd voor persoonsgebonden
aagelegenheden (bv. adoptie), dus ook misdrijven aagelegenheden (bv. adoptie), dus ook misdrijven
rond adoptie rond adoptie
Internationale bronnen Internationale bronnen
à Kan ook strafrecht instaan, bv. ‘Wat is terrorisme?’ à Kan ook strafrecht instaan, bv. ‘Wat is terrorisme?’
is besloten door europese instellingen is besloten door europese instellingen
à Belangrijk voor beleidsadvies à Belangrijk voor beleidsadvies
OPGELET: in nieuw strafwetboek gebruiken we misdrijven, niet meer de driedeling (nieuw: 8 niveaus)
Verhouding algemeen en bijzonder strafrecht
à In welke mate mogen we de regels van boek 1 toepassen op wetgeving buiten boek 2, bv. drugwetgeving
DUS: mogen we regels uit boek 1 (poging, herhaling, deelneming…) toepassen op drugwetgeving?
à Scharnierartikel:
à Oude versie
à Algemene regel: boek 1 is van toepassing, OOK misdrijven van bijzondere wetgeving
BEHALVE ‘bij gebreke van andersluidende bepaling’ (= boek 1 is niet van toepassing)
BEHALVE ‘hoofdstuk VII en van Artikel 85’ à boek 1 NOOIT van toepassing, tenzij anders gezegd w
à Nieuwe versie, meer vereenvoudigd
à Algemene regel: boek 1 is van toepassing, OOK misdrijven van bijzondere wetgeving
BEHALVE ‘bij gebreke van andersluidende bepaling’ (= boek 1 niet van toepassing)
Over deelneming en verzachtende omstandigh.
à Kritiek door vereenvoudiging
OPVALLEND: die twee regels (HS VII en art. 85) plots wel van toepassing
DUS we gaan alle bijzondere wetgeving terug moeten bekijken, want plots is boek 1 automatisch toepasbaar
2
,‘Publiekrecht of privaatrecht?’
à Publiekrecht WANT relatie burger en overheid (overtreding is een verstoring van de orde)
DUS slachtoffer heeft eigenlijk geen ‘plaats’ in strafrecht WANT puur publiekrecht
DAAROM: burgerlijk recht voor schadevergoedingen
MAAR: niet zo precies toegepast
Strafrecht is van openbare orde à burgers mogen onderling geen afspraken maken over afwijkingen strafrecht
MAAR niet steeds sluitend WANT een piercing zetten is eigenlijk slagen en verwondingen
OPGELET: nieuw Sw: klachtmisdrijf bestaat niet meer
= enkel vervolging wanneer slachtoffer klacht indiende
Bv. stalking, pestgedrag…
MAAR veel discussie over herintroduceren klachtmisdrijf
H2 – functies en achtergronden (P. 39 – 74)
Deel 1: begeleide zelfstudie over historisch overzicht (kennisclip van 33min)
Voor het archaisch stelsel:
1. Jagers verzamelaars
2. Landbouwers
Jagers en verzamelaars
- Leven in kleine groepen
- Sterke onderlinge banden
- Schaamte & schuld als rem
- Egaliteitn cohesie, stabiliteit
- Geen behoefte aan echt strafrecht
Landbouwers – heterogeniteit & onrust
- Leven in grotere groepen
- Complexe sociale structuren
- Geen remmen door relaties
- Groot risico op escalatie
- Tussenkomst van strafrecht
• Om geweld te beperken en te beheersen
• Om overheidsgweld toe te staan
Historisch kader strafrecht indelen in 4 tijdvakken:
1. Archaisch stelsel
2. Middeleeuwen
3. Verlichting
4. Vandaag
Archaische periode – start strafrecht
- Strafrecht bestaat nog niet
- Primitieve samenleving met talio recht (= oog om oog, tand om tand)
• Eigenrichting
• Uitvechten van vetes tss families
à Vetes gaan generaties mee waardoor de reden soms vergeten w
• Geen proportinaliteit
• Recht vd sterkste
• Privé aangelegenheid
MAAR: onderdrukt veiligheidsgevoel WANT steeds meer nieuwe conflicten
OPGELET: talio-principe vinden we ook vandaag nog terug! Bv. in Albanië geldt de bloedwraak
3
, Middeleeuwen
- Tussenkomst ve vorst à overheid als bemiddelaar
DUS private wordt publieke aangelegenheid à publiekrechtelijk
- Concepten verklaren wat de herkomst vd schadebergoeding is:
1. Compositio
= bloedgeld (som geld aan fam slachtoffer voor het leed)
à Voorloper schadevergoeding
2. Fredus
= vredegeld (som geld aan de vorst voor de vredeverstoring op zijn territorium) bv. bewijs,
tussenkomst…
à Voorloper geldboete
- Strafprocedures via principes Oud-Germaane strafproces
• Passieve rechter, godsbewijzen, ongelijke, wrede straffen (bv. handafhakking, vierendeling)
• Systeem van rondrijdende rechters
à Rechters reizen rond en informeren of er ergens een misdrijf gepleegd is (= enquête du pays)
à 2 procedures: infamia-procedures & irrationele procedures met godsbewijzen
= status (naam en faam) ve persoon is doorslaggevend (bv. dokter wint van iemand van lagere
status)
= irrationele experimenten w uitgevoerd, ‘Het lot van God zal beslissen’
- Veranderingen dringen zich op (= opkomst verlichting)
• Humanere & eerlijkere procedure
• Geen gelijktijdige veranderingen:
Minder ernstige misdrijven Ernstigere misdrijven
à irrationele blijft langer bestaan (civiel strafproces) à stap voor stap naar inquisitir proces
à Passieve rechter blijft à Actieve rechter (zoekt zelf naar de waarheid)
à Verdachte en OM op gelijke voet RISICO: 1 figuur bezit alle macht
à Bewijzen van schuld en onschuld GEVOLG: overeiverige rechters gingen folteren
à Verbod godsbewijzen
à Focus waarheidsvinding ipv infamia
à Te veel focus op bekentenis
à Aan de straffen veranderde niets
Verlichting
- FR zet verlichtingsdenken op de kaart
- Reactie tegen Middeleeuwen:
• Willekeur vd rechters
• Wrede onderzoeksmethoden
• Wrede en ongelijke straffen
- Bekende verlichtingsdenkers:
• Montesquieu à trias politica (= scheiding der machten):
o Wetgevend (hoe zien regels eruit)
o Uitvoerend (vervolging uitvoering regels)
o Rechterlijk (individuele beslissing in individuele dossiers)
à Nog steeds een belangrijk principe in de huidige samenleving
MAAR: soms wazige taakverdeling
• Locke & Rousseau à sociaal contract tss burgers en overheid
= vrijheid burgers in ruil voor veiligheid door overheid (= positieve beschermingsverplichting)
= overheid zal zich niet onnodig mengen in leven vd burgers (= negatieve
onthoudingsverplichting)
- Totstandkoming Magna Charta
• Legaliteit
o Juridische basis
o Duidelijkheid over misdrijven en straffen
o Zekerheid over aanwezigheid vervolging (parket), straftoemeting, strafuitvoering
4
