Wat is psychologie?
Wat is Psychologie?
Psyche = geest
logos (gedachte, rede) = gebied van studie
Wat is het NIET?
Lekenpsychologie
= Geen echte psychologie
= In het dagelijks leven psychologische kennis met elkaar delen: komt van mensen die
geen expertise hebben over de psychologie
o Volkspsychologie “iedereen weet toch dat…”
o Speculeren over de menselijke aard
o Bv. een vriend psychologische hulp geven, zonder dat je zelf bent opgeleid in
de psychologie
Pseudopsychologie
= Niet-onderbouwde psychologische aannames die zich als wetenschappelijke
waarheid voordoen
o Bv. grafologie: o.b.v. jouw schrijven (handschrift, handtekening,...) kan men iets
zeggen over jouw karakter -> we gaan ervan uit dat dit gebaseerd is op
wetenschappelijk onderzoek maar dat is niet het geval
o Bv. kleurenprofielen: test niet wetenschappelijk onderbouwd. Beweert dat
persoonlijkheid gereduceerd kan worden door 4 kleuren:
Bv. blauw persoon: perfectionistisch
,Wat is het WEL?
Psychologie: de wetenschap van het gedrag en de mentale processen
- Het externe gedrag wordt bestudeerd waar we mentale processen van af leiden.
- De gedragsevidentie wordt gebruikt om de mentale of interne processen te begrijpen
die aan dat gedrag ten grondslag liggen
Bv: intelligentie kunnen we niet meten, maar wel een aanname doen adhv het
intelligent gedrag van een persoon
- We gebruiken iets meetbaars – extern (het gedrag) om een uitspraak te kunnen doen
over het onmeetbare – intern (geest)
Bv. Intelligentie: testen laten invullen, persoon observeren; intelligent gedrag?
Meetbaar: extern Onmeetbaar: intern
Gedrag -> Hersenen
Waarom is psychologie een wetenschap?
Het is een benadering en met wetenschap wordt een activiteit bedoeld die gericht is op het
begrijpen van de wereld om ons heen, het zoeken van verklaringen voor verschijnselen die
wij waarnemen.
Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben
Geschiedenis
“Psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis” – Ebbinghaus (19de eeuw)
Lang verleden Wortels in de filosofie en evolutietheorie
Nadenken over menselijke geest
Korte Officiele start 1879 met de oprichting van het 1e
geschiedenis psychologisch laboratorium Wundt
Eerste onderzoeksexperimenten
Waarom zo laat?
Het vergde verandering in mensbeeld
→ VAN immateriële ziel NAAR studieobject
→ VAN filosofisch nadenken over de werking van de geest NAAR onderzoek van de
geest in traditie van de natuurwetenschappen
o Metingen doen om na te gaan of dat filosofisch denken wel klopt; deze klik had
tijd nodig
Ontwikkelingen in de filosofie
Oud-Griekse filosofen 500 - 400vC
Dualisme - Plato
Onderscheid tussen geest en lichaam: 2 aparte identiteiten (los van elkaar)
Geest belangrijker dan lichaam want het kan het beïnvloeden/sturen, omgekeerd niet
Geest is ontastbaar, het hoogste, het laat ons toe na te denken
,Geocentrisme - Ptolemaeus
Aarde staat centraal en is het middelpunt van het heelal want de zon en andere
hemellichamen draaien rond de aarde
Het vormt het centrum van het heelal dus wij zijn hier heerser van; wij zijn speciaal
Mens = enig wezen dat het universum en de rol van de mens in het universum kan
begrijpen via rede
Kennis = product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie; door na te denken komen
we tot inzicht
T.e.m. 15e eeuw
Vertaling van Griekse geschriften voor theologen: hoe ziet de bijbel eruit
Wetenschap en geloof staat tegenover elkaar
“Kerk produceert de wetenschap”
“Bijbel geeft de nodige info en kennis is de waarheid”
o God staat garant voor de waarheid
Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
Ideeën van oude wijsheden bleken niet correct te zijn:
Van Geocentrisme naar Heliocentrisme – Copernicus (katalysator)
Zon is middelpunt van het heelal: afstappen van geocentrisme
Nieuwe kennis (reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met Islamitische en
Chinese geleerden,…)
Klassieke, religieuze ideeën maken plaats voor modern wetenschappelijk denken
Kennis = product van wetenschappelijke studie = observatie en experimenten
Rationalisme 17e eeuw
René Descartes:
Rationalisme
Waarheid kan enkel achterhaald worden d.m.v. rede
Je kan aan alles twijfelen, behalve aan dat je twijfelt “cogito ergo sum” → “Ik denk dus
ik ben”
Nativisme
Kennis is ‘deels’ aangeboren (= bepaalde dingen kunnen we al), we zijn dus geen
tabula rasa (onbeschreven blad)
Dualisme - Plato
Lichaam: machine dat wetenschappelijk onderzocht kon worden: beperkt, stoffelijk en
tijdelijk
Geest: centrum van de vrije wil en rede die niet wetenschappelijk onderzocht kon
worden: vrij, onstoffelijk en eeuwig
o De mens kan leven zonder lichaam, maar niet zonder geest
Bv. The mind-body problem: het immateriële kan het materiele beïnvloeden en
omgekeerd (Geest: Get up. Lichaam: no.)
o Begin toepassing wetenschappelijk onderzoek op mens; nog enkel op lichaam
Kennis = product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten.
, Empirisme 17e – 18e eeuw
Hobbes, Locke, Hume
Tegengestelde van rationalisme: kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen
Ook geest kan wetenschappelijk onderzocht worden
→ Geest = tabula rasa
→ Kennis door observatie: associaties, verbanden leggen
Bv. eerste keer bliksem zien na donder; volgende keer dat het dondert ga je ervan uit
dat het ook zal bliksemen
Kennis = product van ervaringen.
Rationalisme (nature) vs empirisme (nurture)
→ Rationalisme: we zijn wie we zijn van aanleg
→ Empirisme: we zijn wie we zijn door ervaringen, opvoeding
Bv. homoseksualiteit: aangeboren of aangeleerd?
Debat: eigenschappen bepaald door aanleg of omgevingsfactoren?
19e eeuw
Maatschappij in de 19e eeuw
Maatschappij is eindelijk klaar om de menselijke geest te beschouwen als studieobject dat op
wetenschappelijke wijze bestudeerd kan worden.
Evolutietheorie 19e eeuw
Darwin:
‘Survival of the fittest’: enkel de best aangepasten aan de omgeving overleven: zorgt voor
succesvolle voortplanting
Als mensen product zijn van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op
wetenschappelijke manier, net zoals dieren
De beginjaren van de psychologie
Psychologische scholen
Kijk extra ‘Psychologische Scholen’
Verschillende stromingen met verschillende visies over met wat psychologie zich bezig moest
houden:
Wat is Psychologie?
Psyche = geest
logos (gedachte, rede) = gebied van studie
Wat is het NIET?
Lekenpsychologie
= Geen echte psychologie
= In het dagelijks leven psychologische kennis met elkaar delen: komt van mensen die
geen expertise hebben over de psychologie
o Volkspsychologie “iedereen weet toch dat…”
o Speculeren over de menselijke aard
o Bv. een vriend psychologische hulp geven, zonder dat je zelf bent opgeleid in
de psychologie
Pseudopsychologie
= Niet-onderbouwde psychologische aannames die zich als wetenschappelijke
waarheid voordoen
o Bv. grafologie: o.b.v. jouw schrijven (handschrift, handtekening,...) kan men iets
zeggen over jouw karakter -> we gaan ervan uit dat dit gebaseerd is op
wetenschappelijk onderzoek maar dat is niet het geval
o Bv. kleurenprofielen: test niet wetenschappelijk onderbouwd. Beweert dat
persoonlijkheid gereduceerd kan worden door 4 kleuren:
Bv. blauw persoon: perfectionistisch
,Wat is het WEL?
Psychologie: de wetenschap van het gedrag en de mentale processen
- Het externe gedrag wordt bestudeerd waar we mentale processen van af leiden.
- De gedragsevidentie wordt gebruikt om de mentale of interne processen te begrijpen
die aan dat gedrag ten grondslag liggen
Bv: intelligentie kunnen we niet meten, maar wel een aanname doen adhv het
intelligent gedrag van een persoon
- We gebruiken iets meetbaars – extern (het gedrag) om een uitspraak te kunnen doen
over het onmeetbare – intern (geest)
Bv. Intelligentie: testen laten invullen, persoon observeren; intelligent gedrag?
Meetbaar: extern Onmeetbaar: intern
Gedrag -> Hersenen
Waarom is psychologie een wetenschap?
Het is een benadering en met wetenschap wordt een activiteit bedoeld die gericht is op het
begrijpen van de wereld om ons heen, het zoeken van verklaringen voor verschijnselen die
wij waarnemen.
Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben
Geschiedenis
“Psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis” – Ebbinghaus (19de eeuw)
Lang verleden Wortels in de filosofie en evolutietheorie
Nadenken over menselijke geest
Korte Officiele start 1879 met de oprichting van het 1e
geschiedenis psychologisch laboratorium Wundt
Eerste onderzoeksexperimenten
Waarom zo laat?
Het vergde verandering in mensbeeld
→ VAN immateriële ziel NAAR studieobject
→ VAN filosofisch nadenken over de werking van de geest NAAR onderzoek van de
geest in traditie van de natuurwetenschappen
o Metingen doen om na te gaan of dat filosofisch denken wel klopt; deze klik had
tijd nodig
Ontwikkelingen in de filosofie
Oud-Griekse filosofen 500 - 400vC
Dualisme - Plato
Onderscheid tussen geest en lichaam: 2 aparte identiteiten (los van elkaar)
Geest belangrijker dan lichaam want het kan het beïnvloeden/sturen, omgekeerd niet
Geest is ontastbaar, het hoogste, het laat ons toe na te denken
,Geocentrisme - Ptolemaeus
Aarde staat centraal en is het middelpunt van het heelal want de zon en andere
hemellichamen draaien rond de aarde
Het vormt het centrum van het heelal dus wij zijn hier heerser van; wij zijn speciaal
Mens = enig wezen dat het universum en de rol van de mens in het universum kan
begrijpen via rede
Kennis = product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie; door na te denken komen
we tot inzicht
T.e.m. 15e eeuw
Vertaling van Griekse geschriften voor theologen: hoe ziet de bijbel eruit
Wetenschap en geloof staat tegenover elkaar
“Kerk produceert de wetenschap”
“Bijbel geeft de nodige info en kennis is de waarheid”
o God staat garant voor de waarheid
Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
Ideeën van oude wijsheden bleken niet correct te zijn:
Van Geocentrisme naar Heliocentrisme – Copernicus (katalysator)
Zon is middelpunt van het heelal: afstappen van geocentrisme
Nieuwe kennis (reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met Islamitische en
Chinese geleerden,…)
Klassieke, religieuze ideeën maken plaats voor modern wetenschappelijk denken
Kennis = product van wetenschappelijke studie = observatie en experimenten
Rationalisme 17e eeuw
René Descartes:
Rationalisme
Waarheid kan enkel achterhaald worden d.m.v. rede
Je kan aan alles twijfelen, behalve aan dat je twijfelt “cogito ergo sum” → “Ik denk dus
ik ben”
Nativisme
Kennis is ‘deels’ aangeboren (= bepaalde dingen kunnen we al), we zijn dus geen
tabula rasa (onbeschreven blad)
Dualisme - Plato
Lichaam: machine dat wetenschappelijk onderzocht kon worden: beperkt, stoffelijk en
tijdelijk
Geest: centrum van de vrije wil en rede die niet wetenschappelijk onderzocht kon
worden: vrij, onstoffelijk en eeuwig
o De mens kan leven zonder lichaam, maar niet zonder geest
Bv. The mind-body problem: het immateriële kan het materiele beïnvloeden en
omgekeerd (Geest: Get up. Lichaam: no.)
o Begin toepassing wetenschappelijk onderzoek op mens; nog enkel op lichaam
Kennis = product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten.
, Empirisme 17e – 18e eeuw
Hobbes, Locke, Hume
Tegengestelde van rationalisme: kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen
Ook geest kan wetenschappelijk onderzocht worden
→ Geest = tabula rasa
→ Kennis door observatie: associaties, verbanden leggen
Bv. eerste keer bliksem zien na donder; volgende keer dat het dondert ga je ervan uit
dat het ook zal bliksemen
Kennis = product van ervaringen.
Rationalisme (nature) vs empirisme (nurture)
→ Rationalisme: we zijn wie we zijn van aanleg
→ Empirisme: we zijn wie we zijn door ervaringen, opvoeding
Bv. homoseksualiteit: aangeboren of aangeleerd?
Debat: eigenschappen bepaald door aanleg of omgevingsfactoren?
19e eeuw
Maatschappij in de 19e eeuw
Maatschappij is eindelijk klaar om de menselijke geest te beschouwen als studieobject dat op
wetenschappelijke wijze bestudeerd kan worden.
Evolutietheorie 19e eeuw
Darwin:
‘Survival of the fittest’: enkel de best aangepasten aan de omgeving overleven: zorgt voor
succesvolle voortplanting
Als mensen product zijn van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op
wetenschappelijke manier, net zoals dieren
De beginjaren van de psychologie
Psychologische scholen
Kijk extra ‘Psychologische Scholen’
Verschillende stromingen met verschillende visies over met wat psychologie zich bezig moest
houden:
