Thema 6: Curatieve rechtsbescherming
‘Curatieve rechtsbescherming’?
= rechtsbescherming van burger nadien
preventieve rechtsbescherming (bv. via algemene
rechtsbeginselen, zoals de BBB in het bestuursrecht)
Curatieve: Wat kunnen we doen als we het niet eens zijn met een beslissing van de overheid?
- We zitten in de fase nadien
Soms ook wel ‘rechtshandhaving’ genoemd
→ Zie boek ‘Kennismaking met recht en rechtspraktijk’, thema 6
→ Zie ook de eerder besproken, ruime definitie van ‘handhaving’: omvat alle fases, ook de
fases nadien (bv. rechtsbescherming)
→ Maar verwarrend met begrip ‘bestuurlijke handhaving’:
omvat meer dan enkel de fase nadien
→ Focus hier: enkel de curatieve fase
Curatieve rechtsbescherming
1. Begrip ‘De rechterlijke macht’
2. Algemene rechtsbescherming - Controle op de naleving van het recht: de hoven en
rechtbanken
→ Zie later
------------------------------------------------------------------------------
3. Bijzondere rechtsbescherming – Controle op het bestuur
4. Bijzondere rechtsbescherming – Controle op de wetgever
5. Bijzondere rechtsbescherming – (Externe) controle op de
rechter
1. ‘De rechterlijke macht’
Begrip rechterlijke macht
Betekenis en rechtsmachtverdeling van de rechterlijke macht
1
,1. Twee betekenissen van ‘rechterlijke macht’
Het begrip rechterlijke macht kan op twee manieren worden opgevat: organiek en
functioneel.
A. Organieke betekenis
In organieke zin verwijst de rechterlijke macht naar de hoven en rechtbanken van de gewone
rechterlijke orde (ook wel de justitiële rechter genoemd).
Het gaat hier om de organen zelf, zoals:
• Vredegerecht
• Rechtbank van eerste aanleg
• Arbeidsrechtbank
• Hof van beroep
• Hof van Cassatie
Zij behoren tot de gewone rechterlijke organisatie en vormen een van de drie
staatsmachten.
B. Functionele betekenis
In functionele zin omvat de rechterlijke macht alle organen die recht spreken, dus iedere
instantie die bevoegd is om bindende beslissingen over geschillen te nemen.
Hieronder vallen ook de:
• Bestuursrechters (zoals de Raad van State), en
• Het Grondwettelijk Hof.
Zij behoren niet tot de gewone hoven en rechtbanken, maar hebben wél een
rechtsprekende functie binnen hun specifieke domein.
Art. 40, lid 1 Gw.
“De rechterlijke macht wordt uitgeoefend door de hoven en rechtbanken
2. Rechtsmachtverdeling: wie mag waarover oordelen?
De rechtsmachtverdeling bepaalt welke rechter bevoegd is om een bepaald geschil te
beslechten.
Het onderscheid wordt gemaakt op basis van het soort geschil:
subjectief of objectief contentieux.
A. Subjectief contentieux
Wat?
2
, • Gaat over subjectieve rechten, zoals burgerlijke of politieke rechten.
• Er is sprake van een geschil tussen burgers, of tussen een burger en de overheid, over
individuele aanspraken.
• De burger beroept zich op een bestaand recht dat door de wet wordt gegarandeerd.
Bevoegd orgaan
De gewone rechter (hoven en rechtbanken).
Voorbeelden
• Je huurt een kot, maar de huisbaas schendt het huurcontract → geschil tussen burgers.
• Een werknemer eist zijn loon dat wettelijk is vastgelegd.
Link met bestuursbevoegdheden
• Wanneer de regelgeving bepaalt welke beslissing het bestuur moet nemen, is er
sprake van een gebonden bevoegdheid.
→ Het bestuur heeft geen beoordelingsruimte: het moet beslissen volgens de wet.
→ De burger heeft dus een subjectief recht (bv. recht op loon, pensioen).
Samengevat:
Gebonden bevoegdheid van het bestuur = subjectief recht = bevoegdheid gewone rechter
Voorbeeld:
Een burger voldoet aan alle wettelijke voorwaarden voor pensioen → het bestuur mag dat niet
weigeren op basis van persoonlijke voorkeur.
B. Objectief contentieux
Wat?
• Gaat niet over individuele rechten, maar over de wettigheid van normen of het
bestuursoptreden.
• Er komt een overheid aan te pas.
• De burger stelt niet zijn eigen recht centraal, maar vraagt zich af of de overheid
rechtmatig heeft gehandeld.
Bevoegd orgaan
Bijzondere rechtscolleges, die niet tot de gewone rechterlijke orde behoren, zoals:
• Raad van State (toezicht op bestuurshandelingen)
• Grondwettelijk Hof (toezicht op wetten en hun grondwettigheid)
Beslissing van een bestuur: objectief of subjectief?
• Als de burger een persoonlijk recht inroept (bv. recht op loon): → gewone rechter
(subjectief geschil).
3
‘Curatieve rechtsbescherming’?
= rechtsbescherming van burger nadien
preventieve rechtsbescherming (bv. via algemene
rechtsbeginselen, zoals de BBB in het bestuursrecht)
Curatieve: Wat kunnen we doen als we het niet eens zijn met een beslissing van de overheid?
- We zitten in de fase nadien
Soms ook wel ‘rechtshandhaving’ genoemd
→ Zie boek ‘Kennismaking met recht en rechtspraktijk’, thema 6
→ Zie ook de eerder besproken, ruime definitie van ‘handhaving’: omvat alle fases, ook de
fases nadien (bv. rechtsbescherming)
→ Maar verwarrend met begrip ‘bestuurlijke handhaving’:
omvat meer dan enkel de fase nadien
→ Focus hier: enkel de curatieve fase
Curatieve rechtsbescherming
1. Begrip ‘De rechterlijke macht’
2. Algemene rechtsbescherming - Controle op de naleving van het recht: de hoven en
rechtbanken
→ Zie later
------------------------------------------------------------------------------
3. Bijzondere rechtsbescherming – Controle op het bestuur
4. Bijzondere rechtsbescherming – Controle op de wetgever
5. Bijzondere rechtsbescherming – (Externe) controle op de
rechter
1. ‘De rechterlijke macht’
Begrip rechterlijke macht
Betekenis en rechtsmachtverdeling van de rechterlijke macht
1
,1. Twee betekenissen van ‘rechterlijke macht’
Het begrip rechterlijke macht kan op twee manieren worden opgevat: organiek en
functioneel.
A. Organieke betekenis
In organieke zin verwijst de rechterlijke macht naar de hoven en rechtbanken van de gewone
rechterlijke orde (ook wel de justitiële rechter genoemd).
Het gaat hier om de organen zelf, zoals:
• Vredegerecht
• Rechtbank van eerste aanleg
• Arbeidsrechtbank
• Hof van beroep
• Hof van Cassatie
Zij behoren tot de gewone rechterlijke organisatie en vormen een van de drie
staatsmachten.
B. Functionele betekenis
In functionele zin omvat de rechterlijke macht alle organen die recht spreken, dus iedere
instantie die bevoegd is om bindende beslissingen over geschillen te nemen.
Hieronder vallen ook de:
• Bestuursrechters (zoals de Raad van State), en
• Het Grondwettelijk Hof.
Zij behoren niet tot de gewone hoven en rechtbanken, maar hebben wél een
rechtsprekende functie binnen hun specifieke domein.
Art. 40, lid 1 Gw.
“De rechterlijke macht wordt uitgeoefend door de hoven en rechtbanken
2. Rechtsmachtverdeling: wie mag waarover oordelen?
De rechtsmachtverdeling bepaalt welke rechter bevoegd is om een bepaald geschil te
beslechten.
Het onderscheid wordt gemaakt op basis van het soort geschil:
subjectief of objectief contentieux.
A. Subjectief contentieux
Wat?
2
, • Gaat over subjectieve rechten, zoals burgerlijke of politieke rechten.
• Er is sprake van een geschil tussen burgers, of tussen een burger en de overheid, over
individuele aanspraken.
• De burger beroept zich op een bestaand recht dat door de wet wordt gegarandeerd.
Bevoegd orgaan
De gewone rechter (hoven en rechtbanken).
Voorbeelden
• Je huurt een kot, maar de huisbaas schendt het huurcontract → geschil tussen burgers.
• Een werknemer eist zijn loon dat wettelijk is vastgelegd.
Link met bestuursbevoegdheden
• Wanneer de regelgeving bepaalt welke beslissing het bestuur moet nemen, is er
sprake van een gebonden bevoegdheid.
→ Het bestuur heeft geen beoordelingsruimte: het moet beslissen volgens de wet.
→ De burger heeft dus een subjectief recht (bv. recht op loon, pensioen).
Samengevat:
Gebonden bevoegdheid van het bestuur = subjectief recht = bevoegdheid gewone rechter
Voorbeeld:
Een burger voldoet aan alle wettelijke voorwaarden voor pensioen → het bestuur mag dat niet
weigeren op basis van persoonlijke voorkeur.
B. Objectief contentieux
Wat?
• Gaat niet over individuele rechten, maar over de wettigheid van normen of het
bestuursoptreden.
• Er komt een overheid aan te pas.
• De burger stelt niet zijn eigen recht centraal, maar vraagt zich af of de overheid
rechtmatig heeft gehandeld.
Bevoegd orgaan
Bijzondere rechtscolleges, die niet tot de gewone rechterlijke orde behoren, zoals:
• Raad van State (toezicht op bestuurshandelingen)
• Grondwettelijk Hof (toezicht op wetten en hun grondwettigheid)
Beslissing van een bestuur: objectief of subjectief?
• Als de burger een persoonlijk recht inroept (bv. recht op loon): → gewone rechter
(subjectief geschil).
3
