RECHT VOOR WELZIJNSWERKERS
HOOFDSTUK 1: RECHTSBEGINSELEN
1. ONTSTAAN EN ONTWIKKELING VAN HET RECHT
Het recht is ontstaan sinds de mensen samenleven
- Recht is zo oud als de mensheid
- Mensen maken afspraken over het samenleven & willen dat deze voor iedereen bekend zijn + worden
nageleefd
o Afspraken over van iemand zijn of haar bezit: eigendom materiaal, dieren, …
o Afspraken omtrent relaties: huwelijk, partnerschap, monogamie, …
- Als de afspraak niet wordt nageleefd volgt er een sanctie
- Oorspronkelijk: afspraken tussen individuen
o In het begin maakte men afspraken in groep
o MAAR naargelang het democratisch gehalte van een samenleving hebben reële vertegenwoordigers
een sterkere of minder sterke invloed
▪ Vb. Romeinse rijk: enkele patriciërs zetelden in de senaat & het gewone volk had geen
inspraak
- In complexere samenlevingen wordt ‘wetgevende bevoegdheid’ overgedragen aan vertegenwoordigend
orgaan
o Nu zijn er instellingen die dit voor ons doen die wij als burgers verkiezen als wetgevende macht
o Vb. provincieraad maakt regels en dit is dan het recht
Het afdwingen van afspraken (straffen)
- Vroeger: door primaire dwang
o Straffen uit fysiek geweld (doodstraf, lijfstraffen, …)
o Dat werd bepaald door leden van een groep
ste
- 1 evolutie: meer humane straffen
o Guillotine werd beschouwd als een humane manier om doodstraf uit te voeren
o Opsluiting moet op een menswaardige manier gebeuren
o Lijfstraffen afgeschaft net zoals doodstraf
de
- 2 evolutie: straffen uitgedeeld door rechtbanken instellingen
o Dus niet meer door het volk zelf
de
- 3 evolutie: naar meer geciviliseerde dwang
o Alternatieve straffen die worden beoordeeld door de rechtbanken
o Vb. taakstraffen, enkelband, …
➔ Mensenrechten spelen hierbij ook een grote rol
➔ Dit alles is zeer maatschappelijk bepaald
o In sommige landen bestaat doodstraf nog altijd, op andere plaatsen bestaan lijfstraffen nog
Samenvatting Recht: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 1
,Belgisch recht
- Gebaseerd op code Napoleon = geboorte van ons rechtssysteem
o In Frankrijk waren nog overblijfselen van het romeinse rijk/recht en ook bij ons tot op de dag van
vandaag van groot belang
- Samensmelting van:
Romeins recht: Heel wat principes sijpelen door in ons recht wat zich vertaalt in de vele Latijnse
rechtsspreuken (nu ook nog van groot belang)
Kerkelijk recht (canoniek): rol van Romeinse recht overgenomen na val van Romeinse rijk + kerk nam
groot deel van de staatsorganisatie over
Gewoonterecht: ontstaan van plaatselijke gewoonten die van streek tot streek verschilden
- Modernisering onder invloed van
O Mensenrechtenverdragen
O Toenemende internationale wetgeving (o.a. vd Europese unie)
O Gewijzigde inzichten op vlak van economie, ethiek, religie, maatschappijvisie, …
➔ Steeds in evolutie door nieuwe wetten door maatschappelijke evoluties en toenemend belang van internationale
wetgeving
2. WAT IS RECHT
Definitie:
Recht = is een geheel van afdwingbare regels die door de samenleving tot stand komen met als doel de samenleving
te ordenen.
- Er zijn heel veel definities van het recht
o Vb. het recht is een geheel van regels en normen door de staat afgedwongen met oog op ordening
van de maatschappij
- Een veelheid van bronnen van recht (wetten, rechtspraak, gewoonte, …)
o Overal vind je de bronnen en dit geheel maakt samen het recht
Geheel van afdwingbare regels
- Het afdwingen gebeurt via rechtbank door:
o Straffen bij misdrijven (boete, gevangenisstraf)
o Dwingen iets te betalen (schadevergoeding)
o Dwingen iets te doen (herstel van geleden schade)
o Verbieden iets te doen (rijverbod)
- Het is op iedereen van toepassing, ongeacht geloof, politieke overtuiging, …
- Men kan altijd beroep doen op de rechter om zijn recht af te dwingen
- Afdwingbaar karakter tegenover alle leden van de samenleving onderscheid rechtsregels van andere
normeringsstelsels
o Normeringsstelsels zijn niet afdwingbaar voor iedereen van de samenleving
▪ Vb. statuten van voetbalclub
Samenvatting Recht: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 2
,Door de samenleving tot stand komt
- Oorspronkelijk onderlinge afspraken
- Nu via vertegenwoordiging (parlementaire democratie)
o Bevoegdheid aan wetgevend orgaan die wij verkiezen door de verkiezingen
o Onrechtstreeks is het volk dus wel betrokken
Met als doel “samen-leven” te ordenen
- Zonder recht is er veel chaos & geldt het recht van de sterkste
- Dat veronderstelt
o Objectiviteit
o Algemeenheid
o Rechtszekerheid
- Recht is een instrument om beleid te maken
o Recht wordt gemaakt door mensen, het vertaalt een bepaald idee over hoe de zaken
moeten zijn
▪ Hierdoor is het niet hetzelfde in andere landen, want andere ideeën
▪ Vb. doodsstraf
o Kan zijn dat de wetgeving/recht later verandert want onze ideeën kunnen veranderen
o Als jeugdprofessional
▪ Alert zijn waar eventuele onrechtvaardigheden zitten in recht en deze aankaarten om zo te
proberen wetgeving te veranderen van organisatie die ten voordele kunnen zijn voor kids
- Vrouwe Justitia
Blinddoek: rechtspraak zonder aanzien des persoons
o Niet de personen worden gehoord en veroordeeld MAAR wel de feiten en daden
Weegschaal: afweging van de bewijzen & getuigenissen voor die in het voordeel of nadeel van de
verdachten spreken
Zwaard: vonnis dat wordt uitgesproken
3. BRONNEN VAN HET RECHT
Bronnen
- Waar vind je het recht? Waar staat het?
o Ontstaan van regels en we vinden ze in bronnen
- Worden besproken in hiërarchische volgorde, bij tegenstrijd heeft de hoogste bron voorrang
o Van hoogste naar laagste → al deze bronnen samen vormen het recht
1. Wetgeving
2. Gewoonte Bindend
3. Algemene rechtsbeginselen
4. Rechtspraak
5. Rechtsleer Niet-bindend
Samenvatting Recht: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 3
, 3.1 WETGEVING
4 onderscheiden
- Internationale verdragen
- Grondwet Internationale verdragen
- Wetten, decreten, ordonnanties en besluiten
- Provinciale & gemeentelijke verordeningen of reglementen Grondwet
o Bespreken we niet
Wet Decreet - ordonnanties
Wetgeving in volgorde van belangrijkheid
Koninklijk besluit
1. Internationale verdragen Besluit gemeenschap/
2. Grondwet
Ministerieel besluit gewest regering
3. Wetten, decreten en ordonnanties
4. Koninklijke besluiten
5. Ministeriële besluiten Provinciaal reglement
6. Provinciale verordeningen of reglementen
7. Gemeentelijke verordeningen of regelementen Gemeentelijk reglement
INTERNATIONALE VERDRAGEN
Pas van kracht na ratificatie -> dan van kracht in interne rechtsorde
Ratificatie = de formele goedkeuring die een eerdere handtekening of akkoord officieel maakt en bindend
- Niet alleen verdrag ondertekend, ook goedkeuring, bekrachtiging en publicatie en dan pas in werking
o Onderhandeling
o Ondertekenen
o Goedkeuring door parlement
o Bekrachtiging door uitvoerende macht
o Publicatie in staatsblad
o Inwerkingtreding
- Je kan een verdrag ondertekenen maar als parlement niet wil ondertekenen dan geen ratificatie
- Verdragen staan bovenaan in hiërarchie als ze directe werking hebben
o Voldoende duidelijk en volledig en dan direct oproepen in Belgische rechtbank
▪ Direct: zonder nadere concretisering in uitvoeringsmaatregelen
- Heel veel bepalingen zijn te vaag & moeten nog geconcretiseerd worden
o Dit heeft geen directe werking
o Vb. in belang van het kind
Supranationale wetgeving
- Instrumenten EU
o Verordeningen: bindend besluit dat in de hele EU van toepassing is
o Richtlijnen: wettelijk besluit dat een bepaald doel vastlegt dat alle EU-landen moet bereiken
▪ + Lidstaten bepalen zelf hoe DAN moet het omgezet worden in nationale regelgeving
▪ Europese Unie geeft richting/doel aan
▪ Vb. je moet iedereen gelijk behandelen (racisme) → in België geconcretiseerd in 3 wetten
Samenvatting Recht: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 4
HOOFDSTUK 1: RECHTSBEGINSELEN
1. ONTSTAAN EN ONTWIKKELING VAN HET RECHT
Het recht is ontstaan sinds de mensen samenleven
- Recht is zo oud als de mensheid
- Mensen maken afspraken over het samenleven & willen dat deze voor iedereen bekend zijn + worden
nageleefd
o Afspraken over van iemand zijn of haar bezit: eigendom materiaal, dieren, …
o Afspraken omtrent relaties: huwelijk, partnerschap, monogamie, …
- Als de afspraak niet wordt nageleefd volgt er een sanctie
- Oorspronkelijk: afspraken tussen individuen
o In het begin maakte men afspraken in groep
o MAAR naargelang het democratisch gehalte van een samenleving hebben reële vertegenwoordigers
een sterkere of minder sterke invloed
▪ Vb. Romeinse rijk: enkele patriciërs zetelden in de senaat & het gewone volk had geen
inspraak
- In complexere samenlevingen wordt ‘wetgevende bevoegdheid’ overgedragen aan vertegenwoordigend
orgaan
o Nu zijn er instellingen die dit voor ons doen die wij als burgers verkiezen als wetgevende macht
o Vb. provincieraad maakt regels en dit is dan het recht
Het afdwingen van afspraken (straffen)
- Vroeger: door primaire dwang
o Straffen uit fysiek geweld (doodstraf, lijfstraffen, …)
o Dat werd bepaald door leden van een groep
ste
- 1 evolutie: meer humane straffen
o Guillotine werd beschouwd als een humane manier om doodstraf uit te voeren
o Opsluiting moet op een menswaardige manier gebeuren
o Lijfstraffen afgeschaft net zoals doodstraf
de
- 2 evolutie: straffen uitgedeeld door rechtbanken instellingen
o Dus niet meer door het volk zelf
de
- 3 evolutie: naar meer geciviliseerde dwang
o Alternatieve straffen die worden beoordeeld door de rechtbanken
o Vb. taakstraffen, enkelband, …
➔ Mensenrechten spelen hierbij ook een grote rol
➔ Dit alles is zeer maatschappelijk bepaald
o In sommige landen bestaat doodstraf nog altijd, op andere plaatsen bestaan lijfstraffen nog
Samenvatting Recht: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 1
,Belgisch recht
- Gebaseerd op code Napoleon = geboorte van ons rechtssysteem
o In Frankrijk waren nog overblijfselen van het romeinse rijk/recht en ook bij ons tot op de dag van
vandaag van groot belang
- Samensmelting van:
Romeins recht: Heel wat principes sijpelen door in ons recht wat zich vertaalt in de vele Latijnse
rechtsspreuken (nu ook nog van groot belang)
Kerkelijk recht (canoniek): rol van Romeinse recht overgenomen na val van Romeinse rijk + kerk nam
groot deel van de staatsorganisatie over
Gewoonterecht: ontstaan van plaatselijke gewoonten die van streek tot streek verschilden
- Modernisering onder invloed van
O Mensenrechtenverdragen
O Toenemende internationale wetgeving (o.a. vd Europese unie)
O Gewijzigde inzichten op vlak van economie, ethiek, religie, maatschappijvisie, …
➔ Steeds in evolutie door nieuwe wetten door maatschappelijke evoluties en toenemend belang van internationale
wetgeving
2. WAT IS RECHT
Definitie:
Recht = is een geheel van afdwingbare regels die door de samenleving tot stand komen met als doel de samenleving
te ordenen.
- Er zijn heel veel definities van het recht
o Vb. het recht is een geheel van regels en normen door de staat afgedwongen met oog op ordening
van de maatschappij
- Een veelheid van bronnen van recht (wetten, rechtspraak, gewoonte, …)
o Overal vind je de bronnen en dit geheel maakt samen het recht
Geheel van afdwingbare regels
- Het afdwingen gebeurt via rechtbank door:
o Straffen bij misdrijven (boete, gevangenisstraf)
o Dwingen iets te betalen (schadevergoeding)
o Dwingen iets te doen (herstel van geleden schade)
o Verbieden iets te doen (rijverbod)
- Het is op iedereen van toepassing, ongeacht geloof, politieke overtuiging, …
- Men kan altijd beroep doen op de rechter om zijn recht af te dwingen
- Afdwingbaar karakter tegenover alle leden van de samenleving onderscheid rechtsregels van andere
normeringsstelsels
o Normeringsstelsels zijn niet afdwingbaar voor iedereen van de samenleving
▪ Vb. statuten van voetbalclub
Samenvatting Recht: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 2
,Door de samenleving tot stand komt
- Oorspronkelijk onderlinge afspraken
- Nu via vertegenwoordiging (parlementaire democratie)
o Bevoegdheid aan wetgevend orgaan die wij verkiezen door de verkiezingen
o Onrechtstreeks is het volk dus wel betrokken
Met als doel “samen-leven” te ordenen
- Zonder recht is er veel chaos & geldt het recht van de sterkste
- Dat veronderstelt
o Objectiviteit
o Algemeenheid
o Rechtszekerheid
- Recht is een instrument om beleid te maken
o Recht wordt gemaakt door mensen, het vertaalt een bepaald idee over hoe de zaken
moeten zijn
▪ Hierdoor is het niet hetzelfde in andere landen, want andere ideeën
▪ Vb. doodsstraf
o Kan zijn dat de wetgeving/recht later verandert want onze ideeën kunnen veranderen
o Als jeugdprofessional
▪ Alert zijn waar eventuele onrechtvaardigheden zitten in recht en deze aankaarten om zo te
proberen wetgeving te veranderen van organisatie die ten voordele kunnen zijn voor kids
- Vrouwe Justitia
Blinddoek: rechtspraak zonder aanzien des persoons
o Niet de personen worden gehoord en veroordeeld MAAR wel de feiten en daden
Weegschaal: afweging van de bewijzen & getuigenissen voor die in het voordeel of nadeel van de
verdachten spreken
Zwaard: vonnis dat wordt uitgesproken
3. BRONNEN VAN HET RECHT
Bronnen
- Waar vind je het recht? Waar staat het?
o Ontstaan van regels en we vinden ze in bronnen
- Worden besproken in hiërarchische volgorde, bij tegenstrijd heeft de hoogste bron voorrang
o Van hoogste naar laagste → al deze bronnen samen vormen het recht
1. Wetgeving
2. Gewoonte Bindend
3. Algemene rechtsbeginselen
4. Rechtspraak
5. Rechtsleer Niet-bindend
Samenvatting Recht: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 3
, 3.1 WETGEVING
4 onderscheiden
- Internationale verdragen
- Grondwet Internationale verdragen
- Wetten, decreten, ordonnanties en besluiten
- Provinciale & gemeentelijke verordeningen of reglementen Grondwet
o Bespreken we niet
Wet Decreet - ordonnanties
Wetgeving in volgorde van belangrijkheid
Koninklijk besluit
1. Internationale verdragen Besluit gemeenschap/
2. Grondwet
Ministerieel besluit gewest regering
3. Wetten, decreten en ordonnanties
4. Koninklijke besluiten
5. Ministeriële besluiten Provinciaal reglement
6. Provinciale verordeningen of reglementen
7. Gemeentelijke verordeningen of regelementen Gemeentelijk reglement
INTERNATIONALE VERDRAGEN
Pas van kracht na ratificatie -> dan van kracht in interne rechtsorde
Ratificatie = de formele goedkeuring die een eerdere handtekening of akkoord officieel maakt en bindend
- Niet alleen verdrag ondertekend, ook goedkeuring, bekrachtiging en publicatie en dan pas in werking
o Onderhandeling
o Ondertekenen
o Goedkeuring door parlement
o Bekrachtiging door uitvoerende macht
o Publicatie in staatsblad
o Inwerkingtreding
- Je kan een verdrag ondertekenen maar als parlement niet wil ondertekenen dan geen ratificatie
- Verdragen staan bovenaan in hiërarchie als ze directe werking hebben
o Voldoende duidelijk en volledig en dan direct oproepen in Belgische rechtbank
▪ Direct: zonder nadere concretisering in uitvoeringsmaatregelen
- Heel veel bepalingen zijn te vaag & moeten nog geconcretiseerd worden
o Dit heeft geen directe werking
o Vb. in belang van het kind
Supranationale wetgeving
- Instrumenten EU
o Verordeningen: bindend besluit dat in de hele EU van toepassing is
o Richtlijnen: wettelijk besluit dat een bepaald doel vastlegt dat alle EU-landen moet bereiken
▪ + Lidstaten bepalen zelf hoe DAN moet het omgezet worden in nationale regelgeving
▪ Europese Unie geeft richting/doel aan
▪ Vb. je moet iedereen gelijk behandelen (racisme) → in België geconcretiseerd in 3 wetten
Samenvatting Recht: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 4
