Pedagogie inleiding
Introductie:
Doelstellingen:
- Hoofddoelstelling: vanuit verschillende perspectieven/brillen kijken naar
eenvoudige opvoedingssituaties
- Subdoelstelling: je kan binnen een afgebakende context pedagogisch vakjargon
in eenvoudige opvoedingssituaties gebruiken
- Subdoelstelling: je kan bij het kijken naar eenvoudige opvoedingssituaties de
verschillende elementen in de aangeboden theoretische/opvoedingsmodellen
hanteren
- Subdoelstelling: je begrijpt hoe ‘kijken naar opvoedingssituaties’ evolueert
3 inhoudelijke lijnen:
- Micro – meso – macroniveaus
o Hebben wederzijdse invloeden op elkaar
o Micro: kind contact zelf met vb leerkracht
▪ De kleinste en meest directe omgeving waarin kinderen leven en
veel interacties mee hebben
▪ Gezin, vrijetijd, school → opleidingsmilieus
o Meso: schoolniveau, bredere context
▪ Kind maakt hier niet direct deel van uit of heeft geen direct contact
hiermee
▪ Vb. werk van ouders, de buurt, bredere schoolomgeving, …
o Macro: achtergrond, context
▪ De brede context van de samenleving
▪ Culturele factoren: vb. religie, waarden en normen, …
▪ Sociaal – economische factoren: vb. het economisch systeem
▪ Maatschappelijke factoren
- Pedagogische tendensen
o Kijken wat voor maatschappij wij in leven, welke achtergrond/context
heeft invloed op meso en micro?
- Kindbeelden
o Wat is een echt kind volgens jou?
o Hoe zou een kind moeten zijn?
o De ideeën die in de samenleving leven waar kinderen voor staan, wat ze
horen te doen, waar kinderen het meest gebaat bij zijn
o En dus ook waar opvoeding op moet inzetten
Samenvatting Pedagogie: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 1
,HOOFDSTUK 1: OPVOEDING
Cursus: p18 – 63 & Boek: Een verhaal v/e hoopvol perspectief in onzekere tijden
- Kinderen worden hulpeloos geboren → opvoedeling
o Niet in staat voor zichzelf te zorgen en hoe wereld werkt
o Kinderen die opgevoed worden
- Opvoeders nodig → volwassenen die opvoeden
o Opvoedeling verzorgen en begeleiden op weg naar zelfstandigheid en
verantwoordelijkheid (opvoeding)
- Overal waar volwassenen en kinderen samenleven is er opvoeding
o Lijkt zo een zeer bekend verschijnsel
Vakjargon in de pedagogie(k)
- Diverse concepten die pedagogen gebruiken om ons over opvoeding te vertellen
- Belangrijk deze te begrijpen, kennen en toepassen
- Ter Horst: citaat
o Elke opdeling in concepten blijft steeds kunstmatig
o Spreken in concepten geeft ons
▪ Taal om samen over opvoeding te spreken
▪ Stelt ons beter in staat om te begrijpen wat een rol speelt als we
naar opvoeding kijken
- Taal als noodzakelijk instrument
o Taal en concepten om naar dingen te kijken, erover te spreken en van
hieruit te handelen als jeugdprofessional
o Onze gereedschapskist
- Definitie: vakjargon
Vakjargon: een term die verwijst naar gespecialiseerde woorden en uitdrukkingen die
binnen een bepaald vakgebied of beroep worden gebruikt.
o Deze taal vaak moeilijk te begrijpen voor mensen buiten dat vakgebied
o Helpt professionals efficiënt en precies te communiceren
o Vakjargon biedt een houvast, zorgt voor nuance en onderbouwing en
maakt een professionele dialoog mogelijk
o Het vertelt ook iets over de eigenheid van het ambacht
▪ Wat maakt pedagogiek tot pedagogie en niet een andere discipline
Samenvatting Pedagogie: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 2
,VERANTWOORDELIJKHEID: WE KUNNEN NIET NIET OPVOEDEN
- Mensenkind is meest hulpeloze jong in dierenrijk
o Maakt het dus onmogelijk voor ouders om zich niet verantwoordelijk te
voelen voor de opvoeding van hun kind
- Definitie: verantwoordelijkheid
Verantwoordelijkheid: je kan niet niet – reageren. Van het kind komt er een appèl
(hulpvraag) dat je niet anders kan dan op zoek te gaan naar antwoorden
- We kunnen niet niet opvoeden (Noens)
o De opvoeder kan niet om zijn verantwoordelijkheid heen (Levering)
o Als je met baby’s of peuters in contact komt kan je vaststellen dat onder
de juiste omstandigheden deze kindjes op de menselijke aandacht
reageren door vb. te lachen
o Dit doet dus iets met het kindje maar ook met de volwassenen
- ‘Gijzeling door het kind’ (Levinas)
o Er komt vanuit het kind een appèl op de volwassenen die hierop wel moet
reageren
▪ Appèl = een oproep of verzoek om actie, een hulpvraag
o Kinderen hebben volwassenen nodig om tot ontwikkeling te komen en
hen te initiëren in de wereld
- In pedagogiek over opvoeding
o We hebben het dan over ‘het kind dat wordt opgevoed’ en ook ‘de
opvoeder dat wordt opgevoed’
o Pedagogische relatie tussen beiden en de wereld waar zij altijd mee in
contact staan
PEDAGOGISCHE RELATIE EN OPVOEDINGSTRIADE
- Er is niet zoiets als een baby (Winniott)
o We kunnen een baby niet los zien van zijn omgeving, vooral niet van
de primaire verzorger
o Ontwikkeling kind begrijpen in de context van de relatie met de opvoeder
die essentieel is voor de emotionele en psychologische groei van het kind
- Vanuit pedagogie: opvoeding vanuit pedagogische relatie: voorbeelddefinities
Vb. Omdat het kind aangesproken wordt alsof het al een persoon is, wordt het jonge
kind in de relatie met andere(en) tot een persoon – in – wording. Dit ‘aanspreken’ is
wat we opvoeding noemen en begint dus meteen na de geboorte.
Vb. De pedagogische relatie is als een driehoeksrelatie: kind – opvoeder – wereld. De
relatie kind – opvoeder ontstaat doordat zij samen naar de wereld kijken.
o Gemeenschappelijk aspect
▪ De opvoedingsrelatie tussen opvoeder en kind staat centraal in
opvoeding
Samenvatting Pedagogie: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 3
, ▪ Opvoeder is slechts opvoeder tov kind dat opgevoed wordt
▪ Opvoedingsrelatie is noodzaak voor kind in het groot worden en
ook de wereld speelt een rol niet enkel opvoeder – kind – dyade
- Definitie: opvoedingstriade
Opvoedingstriade: het samenspel tussen opvoeder(s), opvoedeling en de wereld die
de opvoeding kenmerkt.
o In opvoeding dus niet enkel opvoeder en kind, maar ook de wereld waarin
ze samenleven en de wereld waartoe opvoeders het kind willen opvoeden
o De wereld
▪ Gaat over de buitenwereld die beïnvloedt wat opvoeders en
kinderen doen
• Datgene wat van waarde is en gedeeld kan worden met
volgende generatie
• Opvoeding gebeurt altijd met oog op de toekomst
▪ Opvoeding richt zich op het kind zich leren verhouden tot die
bredere wereld
• Eerst samen met de opvoeder, later alleen
▪ Kinderen leren hier over de wereld en hoe ze hieraan moeten
deelnemen
▪ Gaat dus om idee dat opvoeding nooit los gezien kan worden van
de wereld waarin deze plaatsvindt en de rol van opvoeders om die
uitnodiging tot de wereld uit te voeren
o Voorbeelden:
▪ Ouder leidt peuter in tot wereld van dingen met ‘kijk daar is een
rode auto’
▪ Leerkracht leidt leerling in tot wereld andere talen door Franse en
Engelse lessen
SOCIALISATIE
- Definitie: socialisatie
Socialisatie: een proces waarbij een kind de waarden, normen, gedragingen en
cultuur van de samenleving aanleert
o Gebeurt via opvoeding, onderwijs, media, interactie (ook digitaal) met
anderen zoals leeftijdsgenoten, ouders, leraren
- Gebruik van opvoeder of volwassene ipv ouders
o Opvoeden is niet uitsluitend een taak van de ouders
o Vb. ook grootouders, buren, vrienden, leraren, buurtwerkers, …
Samenvatting Pedagogie: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 4
Introductie:
Doelstellingen:
- Hoofddoelstelling: vanuit verschillende perspectieven/brillen kijken naar
eenvoudige opvoedingssituaties
- Subdoelstelling: je kan binnen een afgebakende context pedagogisch vakjargon
in eenvoudige opvoedingssituaties gebruiken
- Subdoelstelling: je kan bij het kijken naar eenvoudige opvoedingssituaties de
verschillende elementen in de aangeboden theoretische/opvoedingsmodellen
hanteren
- Subdoelstelling: je begrijpt hoe ‘kijken naar opvoedingssituaties’ evolueert
3 inhoudelijke lijnen:
- Micro – meso – macroniveaus
o Hebben wederzijdse invloeden op elkaar
o Micro: kind contact zelf met vb leerkracht
▪ De kleinste en meest directe omgeving waarin kinderen leven en
veel interacties mee hebben
▪ Gezin, vrijetijd, school → opleidingsmilieus
o Meso: schoolniveau, bredere context
▪ Kind maakt hier niet direct deel van uit of heeft geen direct contact
hiermee
▪ Vb. werk van ouders, de buurt, bredere schoolomgeving, …
o Macro: achtergrond, context
▪ De brede context van de samenleving
▪ Culturele factoren: vb. religie, waarden en normen, …
▪ Sociaal – economische factoren: vb. het economisch systeem
▪ Maatschappelijke factoren
- Pedagogische tendensen
o Kijken wat voor maatschappij wij in leven, welke achtergrond/context
heeft invloed op meso en micro?
- Kindbeelden
o Wat is een echt kind volgens jou?
o Hoe zou een kind moeten zijn?
o De ideeën die in de samenleving leven waar kinderen voor staan, wat ze
horen te doen, waar kinderen het meest gebaat bij zijn
o En dus ook waar opvoeding op moet inzetten
Samenvatting Pedagogie: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 1
,HOOFDSTUK 1: OPVOEDING
Cursus: p18 – 63 & Boek: Een verhaal v/e hoopvol perspectief in onzekere tijden
- Kinderen worden hulpeloos geboren → opvoedeling
o Niet in staat voor zichzelf te zorgen en hoe wereld werkt
o Kinderen die opgevoed worden
- Opvoeders nodig → volwassenen die opvoeden
o Opvoedeling verzorgen en begeleiden op weg naar zelfstandigheid en
verantwoordelijkheid (opvoeding)
- Overal waar volwassenen en kinderen samenleven is er opvoeding
o Lijkt zo een zeer bekend verschijnsel
Vakjargon in de pedagogie(k)
- Diverse concepten die pedagogen gebruiken om ons over opvoeding te vertellen
- Belangrijk deze te begrijpen, kennen en toepassen
- Ter Horst: citaat
o Elke opdeling in concepten blijft steeds kunstmatig
o Spreken in concepten geeft ons
▪ Taal om samen over opvoeding te spreken
▪ Stelt ons beter in staat om te begrijpen wat een rol speelt als we
naar opvoeding kijken
- Taal als noodzakelijk instrument
o Taal en concepten om naar dingen te kijken, erover te spreken en van
hieruit te handelen als jeugdprofessional
o Onze gereedschapskist
- Definitie: vakjargon
Vakjargon: een term die verwijst naar gespecialiseerde woorden en uitdrukkingen die
binnen een bepaald vakgebied of beroep worden gebruikt.
o Deze taal vaak moeilijk te begrijpen voor mensen buiten dat vakgebied
o Helpt professionals efficiënt en precies te communiceren
o Vakjargon biedt een houvast, zorgt voor nuance en onderbouwing en
maakt een professionele dialoog mogelijk
o Het vertelt ook iets over de eigenheid van het ambacht
▪ Wat maakt pedagogiek tot pedagogie en niet een andere discipline
Samenvatting Pedagogie: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 2
,VERANTWOORDELIJKHEID: WE KUNNEN NIET NIET OPVOEDEN
- Mensenkind is meest hulpeloze jong in dierenrijk
o Maakt het dus onmogelijk voor ouders om zich niet verantwoordelijk te
voelen voor de opvoeding van hun kind
- Definitie: verantwoordelijkheid
Verantwoordelijkheid: je kan niet niet – reageren. Van het kind komt er een appèl
(hulpvraag) dat je niet anders kan dan op zoek te gaan naar antwoorden
- We kunnen niet niet opvoeden (Noens)
o De opvoeder kan niet om zijn verantwoordelijkheid heen (Levering)
o Als je met baby’s of peuters in contact komt kan je vaststellen dat onder
de juiste omstandigheden deze kindjes op de menselijke aandacht
reageren door vb. te lachen
o Dit doet dus iets met het kindje maar ook met de volwassenen
- ‘Gijzeling door het kind’ (Levinas)
o Er komt vanuit het kind een appèl op de volwassenen die hierop wel moet
reageren
▪ Appèl = een oproep of verzoek om actie, een hulpvraag
o Kinderen hebben volwassenen nodig om tot ontwikkeling te komen en
hen te initiëren in de wereld
- In pedagogiek over opvoeding
o We hebben het dan over ‘het kind dat wordt opgevoed’ en ook ‘de
opvoeder dat wordt opgevoed’
o Pedagogische relatie tussen beiden en de wereld waar zij altijd mee in
contact staan
PEDAGOGISCHE RELATIE EN OPVOEDINGSTRIADE
- Er is niet zoiets als een baby (Winniott)
o We kunnen een baby niet los zien van zijn omgeving, vooral niet van
de primaire verzorger
o Ontwikkeling kind begrijpen in de context van de relatie met de opvoeder
die essentieel is voor de emotionele en psychologische groei van het kind
- Vanuit pedagogie: opvoeding vanuit pedagogische relatie: voorbeelddefinities
Vb. Omdat het kind aangesproken wordt alsof het al een persoon is, wordt het jonge
kind in de relatie met andere(en) tot een persoon – in – wording. Dit ‘aanspreken’ is
wat we opvoeding noemen en begint dus meteen na de geboorte.
Vb. De pedagogische relatie is als een driehoeksrelatie: kind – opvoeder – wereld. De
relatie kind – opvoeder ontstaat doordat zij samen naar de wereld kijken.
o Gemeenschappelijk aspect
▪ De opvoedingsrelatie tussen opvoeder en kind staat centraal in
opvoeding
Samenvatting Pedagogie: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 3
, ▪ Opvoeder is slechts opvoeder tov kind dat opgevoed wordt
▪ Opvoedingsrelatie is noodzaak voor kind in het groot worden en
ook de wereld speelt een rol niet enkel opvoeder – kind – dyade
- Definitie: opvoedingstriade
Opvoedingstriade: het samenspel tussen opvoeder(s), opvoedeling en de wereld die
de opvoeding kenmerkt.
o In opvoeding dus niet enkel opvoeder en kind, maar ook de wereld waarin
ze samenleven en de wereld waartoe opvoeders het kind willen opvoeden
o De wereld
▪ Gaat over de buitenwereld die beïnvloedt wat opvoeders en
kinderen doen
• Datgene wat van waarde is en gedeeld kan worden met
volgende generatie
• Opvoeding gebeurt altijd met oog op de toekomst
▪ Opvoeding richt zich op het kind zich leren verhouden tot die
bredere wereld
• Eerst samen met de opvoeder, later alleen
▪ Kinderen leren hier over de wereld en hoe ze hieraan moeten
deelnemen
▪ Gaat dus om idee dat opvoeding nooit los gezien kan worden van
de wereld waarin deze plaatsvindt en de rol van opvoeders om die
uitnodiging tot de wereld uit te voeren
o Voorbeelden:
▪ Ouder leidt peuter in tot wereld van dingen met ‘kijk daar is een
rode auto’
▪ Leerkracht leidt leerling in tot wereld andere talen door Franse en
Engelse lessen
SOCIALISATIE
- Definitie: socialisatie
Socialisatie: een proces waarbij een kind de waarden, normen, gedragingen en
cultuur van de samenleving aanleert
o Gebeurt via opvoeding, onderwijs, media, interactie (ook digitaal) met
anderen zoals leeftijdsgenoten, ouders, leraren
- Gebruik van opvoeder of volwassene ipv ouders
o Opvoeden is niet uitsluitend een taak van de ouders
o Vb. ook grootouders, buren, vrienden, leraren, buurtwerkers, …
Samenvatting Pedagogie: Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 4
