Inleiding tot de jeugdhulp
DEEL 1:
- Als achtergrondinfo om de andere delen te begrijpen
o Kijken naar samenleving als welvaartstaat en basis van welvaartstaat is
sociale zekerheid
o Welke verschillende beleidsniveaus zijn er en wat is hun belang
A: DE WELVAARTSSTAAT EN SOCIALE ZEKERHEID
Korte historiek en definitie:
- Onze samenleving heeft evolutie ondergaan
o Van nachtwakersstaat
o Naar moderne welvaartstaat
o Nu actieve welvaartstaat
- Tot eind 19de eeuw: nachtwakersstaat
o Overheid moest zich niet mengen in maatschappelijke leven van burgers
▪ Was niet bezig met welvaart en welzijn
• Ze investeerde niet in welvaart
▪ Enkel bezig met veiligheid (politie) en justitie
o Armenzorg & gezondheidszorg door private initiatieven
▪ Wil dit zeggen dat er geen hulp was? NEE
▪ Er waren wel initiatieven maar deze waren private (vaak religieuze)
▪ Vb. religieuze gemeenschappen
- Vanaf begin 20ste eeuw: 1ste tekenen welvaartstaat
o Nachtwakerstaat langzaam geëvolueerd en 1ste tekenen van welvaartstaat
o Definitie welvaartstaat =
▪ Een samenlevingsvorm waarbij een aantal grondrechten va burger
gewaarborgd worden binnen een parlementaire democratie en met
behoud van de markteconomische productiewijze, met oog op
materiele welvaart en bevordering kansen tot ontplooiing burger.
o Overheid gaat instaan voor garanderen aantal grondrechten
▪ Grondrechten zijn basis voor wetten en decreten
▪ In grondwet ook belangrijke sociale wetten
• Vb. recht op onderwijs, vereniging, huisvestiging, …
▪ Grondwet kan gewijzigd worden
• Vb. recent in 2006: het verdrag van de rechten van personen
met handicap ondertekend
o Personen met handicap recht op inclusie, hetzelfde
behandelen als elke andere burger
Samenvatting Jeugdhulp Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 1
, - Vanaf 1945: moderne welvaartstaat/verzorgingsstaat
o Periode van economische bloei
o Overheid begon stillaan meer en meer te investeren in welzijn burgers
▪ Overheidsingrijpen in economie en maatschappelijk leven
▪ Overheid wil voor iedereen welvaart en welzijn garanderen
▪ Door bescherming te bieden tegen belangrijke sociale risico’s
• Vb. werkloosheid, hebben van kinderen
o In deze periode
▪ Stijging lonen
▪ Daling arbeidsduur
▪ Democratisering onderwijs
• Vandaag nog steeds sociale ongelijkheid in onderwijs
• Vb. kids laaggeschoolde ouders krijgen minder kans in
onderwijs
• Na WOII: onderwijs sterk gedemocratiseerd want aantal
kids naar onderwijs toegenomen
• Vb. over jaren heen steeds meer vrouwen naar school
▪ Vervangingsinkomens
▪ Welzijnssector wordt sterker ontwikkeld
o Maar vanaf jaren 70: economische crisis
▪ Overheid moest besparen, had andere prioriteiten dan welzijn
▪ Hierdoor lange wachtlijsten in welzijn
▪ Sommige uitkeringen worden afgeschaft of verminderd
- Vanaf jaren 90: ‘actieve’ welvaartstaat
o Idee: individu moet actief streven naar participatie en sociale integratie,
individu moet dus verantwoordelijkheid opnemen (plichten)
▪ Nadruk op participatie via arbeid
o Overheid moet daartoe kansen bieden (rechten)
▪ Overheid garandeert wel rechten maar burger moet wel iets in de
plaats doen → arbeid
▪ Vb. leefloon: dan moet je wel op zoek gaan naar job
o Evenwicht rechten & plichten
▪ Aan de rechten zijn dus plichten gekoppeld
o Blijft wel welvaartstaat
▪ 40% Belgische BNP gaat naar welzijn (sociale uitkeringen en
diensten)
Samenvatting Jeugdhulp Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 2
, - Welvaartstaat voorbij?
o In Nederland: spreken hier meer en meer van participatiesamenleving
▪ Met snel terugtredende overheid
• Overheid trekt zich terug op vlak van welzijn
▪ Nadruk op eigen verantwoordelijkheid, eigen kracht, …
• Burgers staan zelf in voor hun welzijn, elkaar helpen
▪ Vb. ouderparticipatiecrèches: onderling met gezinnen elkaars
kinderen opvangen
▪ MAAR: als je ziet dat welvaartstaat onder druk staat ontstaat er
wantrouwen tov burger die zorg ontvangt (profiteurs)
• Vb. werkloos persoon
o In België ook al een beetje deze visie
De sociale zekerheid (SZ):
- Basis van onze welvaartstaat
o We kunnen niet zonder SZ
o Stel geen SZ dan zou 42% in armoede leven (nu in BE rond 13%)
- Definitie
o Het geheel van voorzieningen met als doel de financiële
bestaanszekerheid van burgers door bepaalde sociale risico’s te dekken
o Ervoor zorgen dat als burgers om eender welke rede hun job verliezen
zorgen dat er een vervangingsinkomen komt
o Vb. bij werkongeval gaat SZ uitkering geven, werkloosheid, ziekte,
pensioenen, …
- 2 functies
o Vervangingsinkomen voorzien bij verlies arbeidsinkomen
▪ Vb. werkloosheid, pensioen, ziekte, …
o Aanvulling op inkomen voorzijn bij bepaalde sociale lasten
▪ Vb. groeipakket (kindergeld), vakantiegeld, …
- 3 stelsels
o Werknemers
▪ Mensen die of in privé werken of contractuele ambtenaren zijn
▪ Hebben arbeidscontract met werkgever
▪ Gedekt tegen alle sociale risico’s die SZ biedt
o Zelfstandigen
▪ Hebben geen arbeidscontract of statuut
▪ Zijn hun eigen baas
▪ Zijn niet verzekerd voor alle sociale risico’s
• Vb. geen vakantiegeld, werkloosheidsuitkering
• Vb. wel pensioen, ziekte en invalide uitkering, groeipakket
Samenvatting Jeugdhulp Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 3
, o Ambtenaren
▪ Statutaire ambtenaren
▪ Zijn verzekerd voor alle sociale risico’s van SZ
- SZ bekeken vanuit werknemersstelsel
o Bestaat uit 6 pakketten met als doel de sociale risico’s tegemoet te
komen
Gele blokjes (bovenste): alle sociale risico’s waartegen je verzekerd bent als werknemer
Rode blokjes (2de bovenste): wie de bijdragen betaald
Blauwe blok (3de bovenste): het geld wordt verdeeld door de rijksdiensten voor sociale
zekerheid en wordt verdeeld over 6 delen van organisaties + zij verdelen het geld van die
sociale zekerheid onder de mensen die een sociaal risico ervaren
- Financiering sociale zekerheid
o Sociale bijdrage berekend op inkomen uit arbeid die in België geleverd
wordt
o SZ wordt grotendeels door werkgevers en werknemers bijgedragen
▪ Werkgever betaald jou het brutoloon en betaald ook nog aan SZ
Samenvatting Jeugdhulp Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 4
DEEL 1:
- Als achtergrondinfo om de andere delen te begrijpen
o Kijken naar samenleving als welvaartstaat en basis van welvaartstaat is
sociale zekerheid
o Welke verschillende beleidsniveaus zijn er en wat is hun belang
A: DE WELVAARTSSTAAT EN SOCIALE ZEKERHEID
Korte historiek en definitie:
- Onze samenleving heeft evolutie ondergaan
o Van nachtwakersstaat
o Naar moderne welvaartstaat
o Nu actieve welvaartstaat
- Tot eind 19de eeuw: nachtwakersstaat
o Overheid moest zich niet mengen in maatschappelijke leven van burgers
▪ Was niet bezig met welvaart en welzijn
• Ze investeerde niet in welvaart
▪ Enkel bezig met veiligheid (politie) en justitie
o Armenzorg & gezondheidszorg door private initiatieven
▪ Wil dit zeggen dat er geen hulp was? NEE
▪ Er waren wel initiatieven maar deze waren private (vaak religieuze)
▪ Vb. religieuze gemeenschappen
- Vanaf begin 20ste eeuw: 1ste tekenen welvaartstaat
o Nachtwakerstaat langzaam geëvolueerd en 1ste tekenen van welvaartstaat
o Definitie welvaartstaat =
▪ Een samenlevingsvorm waarbij een aantal grondrechten va burger
gewaarborgd worden binnen een parlementaire democratie en met
behoud van de markteconomische productiewijze, met oog op
materiele welvaart en bevordering kansen tot ontplooiing burger.
o Overheid gaat instaan voor garanderen aantal grondrechten
▪ Grondrechten zijn basis voor wetten en decreten
▪ In grondwet ook belangrijke sociale wetten
• Vb. recht op onderwijs, vereniging, huisvestiging, …
▪ Grondwet kan gewijzigd worden
• Vb. recent in 2006: het verdrag van de rechten van personen
met handicap ondertekend
o Personen met handicap recht op inclusie, hetzelfde
behandelen als elke andere burger
Samenvatting Jeugdhulp Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 1
, - Vanaf 1945: moderne welvaartstaat/verzorgingsstaat
o Periode van economische bloei
o Overheid begon stillaan meer en meer te investeren in welzijn burgers
▪ Overheidsingrijpen in economie en maatschappelijk leven
▪ Overheid wil voor iedereen welvaart en welzijn garanderen
▪ Door bescherming te bieden tegen belangrijke sociale risico’s
• Vb. werkloosheid, hebben van kinderen
o In deze periode
▪ Stijging lonen
▪ Daling arbeidsduur
▪ Democratisering onderwijs
• Vandaag nog steeds sociale ongelijkheid in onderwijs
• Vb. kids laaggeschoolde ouders krijgen minder kans in
onderwijs
• Na WOII: onderwijs sterk gedemocratiseerd want aantal
kids naar onderwijs toegenomen
• Vb. over jaren heen steeds meer vrouwen naar school
▪ Vervangingsinkomens
▪ Welzijnssector wordt sterker ontwikkeld
o Maar vanaf jaren 70: economische crisis
▪ Overheid moest besparen, had andere prioriteiten dan welzijn
▪ Hierdoor lange wachtlijsten in welzijn
▪ Sommige uitkeringen worden afgeschaft of verminderd
- Vanaf jaren 90: ‘actieve’ welvaartstaat
o Idee: individu moet actief streven naar participatie en sociale integratie,
individu moet dus verantwoordelijkheid opnemen (plichten)
▪ Nadruk op participatie via arbeid
o Overheid moet daartoe kansen bieden (rechten)
▪ Overheid garandeert wel rechten maar burger moet wel iets in de
plaats doen → arbeid
▪ Vb. leefloon: dan moet je wel op zoek gaan naar job
o Evenwicht rechten & plichten
▪ Aan de rechten zijn dus plichten gekoppeld
o Blijft wel welvaartstaat
▪ 40% Belgische BNP gaat naar welzijn (sociale uitkeringen en
diensten)
Samenvatting Jeugdhulp Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 2
, - Welvaartstaat voorbij?
o In Nederland: spreken hier meer en meer van participatiesamenleving
▪ Met snel terugtredende overheid
• Overheid trekt zich terug op vlak van welzijn
▪ Nadruk op eigen verantwoordelijkheid, eigen kracht, …
• Burgers staan zelf in voor hun welzijn, elkaar helpen
▪ Vb. ouderparticipatiecrèches: onderling met gezinnen elkaars
kinderen opvangen
▪ MAAR: als je ziet dat welvaartstaat onder druk staat ontstaat er
wantrouwen tov burger die zorg ontvangt (profiteurs)
• Vb. werkloos persoon
o In België ook al een beetje deze visie
De sociale zekerheid (SZ):
- Basis van onze welvaartstaat
o We kunnen niet zonder SZ
o Stel geen SZ dan zou 42% in armoede leven (nu in BE rond 13%)
- Definitie
o Het geheel van voorzieningen met als doel de financiële
bestaanszekerheid van burgers door bepaalde sociale risico’s te dekken
o Ervoor zorgen dat als burgers om eender welke rede hun job verliezen
zorgen dat er een vervangingsinkomen komt
o Vb. bij werkongeval gaat SZ uitkering geven, werkloosheid, ziekte,
pensioenen, …
- 2 functies
o Vervangingsinkomen voorzien bij verlies arbeidsinkomen
▪ Vb. werkloosheid, pensioen, ziekte, …
o Aanvulling op inkomen voorzijn bij bepaalde sociale lasten
▪ Vb. groeipakket (kindergeld), vakantiegeld, …
- 3 stelsels
o Werknemers
▪ Mensen die of in privé werken of contractuele ambtenaren zijn
▪ Hebben arbeidscontract met werkgever
▪ Gedekt tegen alle sociale risico’s die SZ biedt
o Zelfstandigen
▪ Hebben geen arbeidscontract of statuut
▪ Zijn hun eigen baas
▪ Zijn niet verzekerd voor alle sociale risico’s
• Vb. geen vakantiegeld, werkloosheidsuitkering
• Vb. wel pensioen, ziekte en invalide uitkering, groeipakket
Samenvatting Jeugdhulp Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 3
, o Ambtenaren
▪ Statutaire ambtenaren
▪ Zijn verzekerd voor alle sociale risico’s van SZ
- SZ bekeken vanuit werknemersstelsel
o Bestaat uit 6 pakketten met als doel de sociale risico’s tegemoet te
komen
Gele blokjes (bovenste): alle sociale risico’s waartegen je verzekerd bent als werknemer
Rode blokjes (2de bovenste): wie de bijdragen betaald
Blauwe blok (3de bovenste): het geld wordt verdeeld door de rijksdiensten voor sociale
zekerheid en wordt verdeeld over 6 delen van organisaties + zij verdelen het geld van die
sociale zekerheid onder de mensen die een sociaal risico ervaren
- Financiering sociale zekerheid
o Sociale bijdrage berekend op inkomen uit arbeid die in België geleverd
wordt
o SZ wordt grotendeels door werkgevers en werknemers bijgedragen
▪ Werkgever betaald jou het brutoloon en betaald ook nog aan SZ
Samenvatting Jeugdhulp Sterre Vansteenkiste 2025 – 2026 4
