Inleiding is wijsbegeerte
Hoofdstuk I: Wat is filosofie?
- Filosofen houden zich bezig met vragen waarop geen sluitend
antwoord kan worden gegeven vb:” wat is filosofie?”
Lijst van kenmerken die voor ALLE filosofen van toepassing zijn
bestaat niet. M.a.w. er bestaat geen essentie van de filosofie
a) Drie kenmerken: attitude, methodologie en domein
Warburton(brit): “ filosofie is een ongewoon thema in die zin dat haat
beoefenaars het niet eens zijn over de vraag waarover ze gaat”
- Etymologie van filosofie= liefde/verlangen voor wijsheid
Aristoteles( grieks) “ alle mensen verlangen van nature naar wijsheid” => niet
enkel filosofen maar ook politici, wetenschappers,…
ATTITUDE
Kritisch denken
o Houden zich bezig met piekeren over dingen die andere
mensen vanzelfsprekend vinden.
o Ze kunnen hun niet neerleggen bij overgeleverde inzichten
o Descartes( frans): “hebben wij een lichaam?” en merkte op dat
ons gezichtsvermogen ons vaak bedriegt ( Müller-Lyer-
illusie) => onze
zintuigen bedriegen ons vaker dan we denken, terwijl zintuigen
belangrijk zijn bij het verwerven van kennis ( onze kennis ook
onbetrouwbaar?)
o Opent de mogelijkheid dat dingen anders zouden of hadden
kunnen zijn
geen unieke attitude
o wetenschappers zijn ook kritisch, maar geen filosofen
=>gemeenschappelijke attitudes: 1) kritisch 2) ruimdenkend
o Feynman ( Am. Fysicus) gaf antwoord op wat is wetenschap?
=> “ een van de kwaliteiten van wetenschap is dat ze ons de
waarde van rationeel denken bijbrengt en het belang van
vrijheid van denken; ze leert ons dat her loont om te twijfelen
aan de waarheid van wat ons wordt verteld”
!!!Het blijven vragen stellen zorgt uiteindelijk voor twijfel!!!!
,METHODOLOGIE
Filosofen hebben geen unieke methoden ( wetenschappers en filosofen hebben
waaier van methoden)
Intuïtie (=spontane, naïeve overtuiging)
1) Intuïtie is een soort van overtuiging ( def. Eindigt->
sommige overtuigingen zijn geen intuïties)
VB: Müller-Lyer-illusie “ mijn intuïtie zegt dat de lijnen
ongelijk zijn, ook nadat ik mezelf ervan overtuigd
heb(met behulp van meetlat) dat ze wel degelijk even lang
zijn”
2) Intuïtie als zelfstandige categorie van mentale
toestanden ( waarbij de bewering zich
voordoet als een waarheid)
Is een mentale toestand die druk zet om een
bewering te geloven
VB: als ik naar iets verlang ( mentale toestand), doe ik er alles
aan( handeling) om het voorwerp van mijn verlangen te krijgen
3) A priori intuïties = intuïtie waar geen ervaringen aan
voorafgaan
o Descartes: ideeën die geen redelijk mens zou
durven te betwijfelen
Fauteuilfilosofen: filosofen die enkel gebruikmaken van intuïtie en nooit van
wet. onderzoek.
- Intuïties zijn variabel tussen:
(culturele) groepen en personen
Binnen eenzelfde persoon van tijdstip tot
tijdstip
Context tot context
! wetenschappers maken ook gebruik van intuïties die nadien bevestigd of
weerlegd worden!
Conceptuele analyse ( drift, liefde, soort)
Analyse: proces waarbij een complex geheel uiteen valt in eenvoudigere
onderdelen
o Volkspsychologie: altijd aan te passen om
tegemoet te komen aan de noden van de
gebruikers( rijk aan inhoud en meerzinnig) =>
moeilijk te definiëren, maar is wel het doel
o Analyse een poging is om noodzakelijke
voorwaarden te bepalen voor toepassing van het
concept, de complexiteit hiervan wordt ontrafeld
door opdelen in kleinere delen
, - Ziekte ( persoon 1: biologische disfunctie ( vb. diabetes); persoon 2:
oordeel over schadelijkheid van een toestand (vb. homoseksualiteit)
o Kan leiden tot conceptconstructie (wanneer
concept niet langer voldoet aan eisen van
gebruikers)
- Haslanger(Am. Filosofe): concept vrouw aan te passen met als doel
seksisme te bestrijden en sociale gelijkheid te bereiken.
Onderscheid sekse en gender:
o Populaire methode ( niet door alle filosofen
gebruikt en ook- niet
Sekse: biologische
enkel categorie ( man=
door filosofen
gebruikt: zaadcellen)
- Gender: sociale categorie ( betekenis
Fysica: massa en gewicht man/vrouw)
Soc.wet.: sekse en gender
Betere concepten-> betere vragen->beter onderzoek-> betere samenleving
Gedachte-experiment ( intuïties op het spoor komen-> stel
je voor dat…)
o Is een instrument van de verbeelding dat
gebruikt wordt om nieuwe info over een
thema te verkrijgen zonder gebruik te maken
van nieuwe data.
o Voordelen:
1) Ze verhelderen problemen door het te
visualiseren
2) Ze leveren gegevens op die voor of tegen
een bepaalde theorie kunnen worden
gebruikt
3) We kunnen er financiële, technologische en
morele problemen mee omzeilen die zich
zouden stellen bij echte wereld
experimenten
Brain in a vat:
- experiment om scepticisme(filosofische
overtuiging dat het onmogelijk is zekere kennis
te verkrijgen) kracht bij te zetten
- Inbeelden dat onze hersenen zich ergens
anders bevinden en dat iemand deze bestuurt
door signalen te geven adhv. Een computer.
- De hersenen in dat vat beschikken niet over
een manier om na te gaan of hun indrukken
juist zijn en daardoor zeggen sceptici dat wij
niet kunnen weten of onze hersenen ook hersenen in een vat zijn.
, o Ook in wetenschappen wordt dit
toegepast ( lift-experiment EINSTEIN)=>
niet uniek voor filosfie
DOMEIN
Onbeantwoordbare vragen
o Eigenaardige en abstracte vragen->
vragen die we ons in het dagelijks leven
niet stellen
o Nagel(Am.) vanaf een bepaalde leeftijd
kunnen we “tijd” op verschillende
manieren gebruiken. De vraag wat tijd
nu juist is, is minder vanzelfsprekend
o Uniek kenmerk?
Ja: Nee:
Wetenschappers Wetenschappers
vonden die ook fundamentele
manier vragen
verwarrend en
bedreigend
o Feynman(wet.) gedichtje over een
duizendpoot in gracht sukkelt
nadat een pad zijn automatismen
in vraag had gesteld
Wet van Humphrey: bewuste reflectie over een
geautomatiseerde raak de uitvoering ervan
belemmert
o Zorgt voor geen vooruitgang in
filosofie. Het lijkt dan eerder op
kunst dan op wetenschap
Afkeer filosofie in wetenschap?: voorbije
tweeduizend jaar geen stap verder bij het oplossen
van die problemen
! ook in wetenschap niet echt vooruitgang! -> Kuhn (Am. Wetenschapsfilosoof)
Wetenschapsgeschiedenis verloopt in horten en stoten waarbij wet. Paradigma’s
elkaar opvolgen zonder echt op elkaar verder te bouwen
Paradigma:
- Breed pakket van concepten, observaties, ideeën die bepalen hoe men in
een bepaalde periode aan wetenschap doet.
- Veel meer dan een wetenschappelijke theorie. Geheel van
veronderstellingen die we nodig hebben een wetenschappelijke theorie te
construeren
Binnen een paradigma kan er sprake zijn van vooruitgang (Kuhn), maar tussen
paradigma’s onderling niet. => incommensurabiliteit(=onvergelijkbaarheid)
2 opeenvolgende paradigma’s kunnen we niet met elkaar vergelijken
Hoofdstuk I: Wat is filosofie?
- Filosofen houden zich bezig met vragen waarop geen sluitend
antwoord kan worden gegeven vb:” wat is filosofie?”
Lijst van kenmerken die voor ALLE filosofen van toepassing zijn
bestaat niet. M.a.w. er bestaat geen essentie van de filosofie
a) Drie kenmerken: attitude, methodologie en domein
Warburton(brit): “ filosofie is een ongewoon thema in die zin dat haat
beoefenaars het niet eens zijn over de vraag waarover ze gaat”
- Etymologie van filosofie= liefde/verlangen voor wijsheid
Aristoteles( grieks) “ alle mensen verlangen van nature naar wijsheid” => niet
enkel filosofen maar ook politici, wetenschappers,…
ATTITUDE
Kritisch denken
o Houden zich bezig met piekeren over dingen die andere
mensen vanzelfsprekend vinden.
o Ze kunnen hun niet neerleggen bij overgeleverde inzichten
o Descartes( frans): “hebben wij een lichaam?” en merkte op dat
ons gezichtsvermogen ons vaak bedriegt ( Müller-Lyer-
illusie) => onze
zintuigen bedriegen ons vaker dan we denken, terwijl zintuigen
belangrijk zijn bij het verwerven van kennis ( onze kennis ook
onbetrouwbaar?)
o Opent de mogelijkheid dat dingen anders zouden of hadden
kunnen zijn
geen unieke attitude
o wetenschappers zijn ook kritisch, maar geen filosofen
=>gemeenschappelijke attitudes: 1) kritisch 2) ruimdenkend
o Feynman ( Am. Fysicus) gaf antwoord op wat is wetenschap?
=> “ een van de kwaliteiten van wetenschap is dat ze ons de
waarde van rationeel denken bijbrengt en het belang van
vrijheid van denken; ze leert ons dat her loont om te twijfelen
aan de waarheid van wat ons wordt verteld”
!!!Het blijven vragen stellen zorgt uiteindelijk voor twijfel!!!!
,METHODOLOGIE
Filosofen hebben geen unieke methoden ( wetenschappers en filosofen hebben
waaier van methoden)
Intuïtie (=spontane, naïeve overtuiging)
1) Intuïtie is een soort van overtuiging ( def. Eindigt->
sommige overtuigingen zijn geen intuïties)
VB: Müller-Lyer-illusie “ mijn intuïtie zegt dat de lijnen
ongelijk zijn, ook nadat ik mezelf ervan overtuigd
heb(met behulp van meetlat) dat ze wel degelijk even lang
zijn”
2) Intuïtie als zelfstandige categorie van mentale
toestanden ( waarbij de bewering zich
voordoet als een waarheid)
Is een mentale toestand die druk zet om een
bewering te geloven
VB: als ik naar iets verlang ( mentale toestand), doe ik er alles
aan( handeling) om het voorwerp van mijn verlangen te krijgen
3) A priori intuïties = intuïtie waar geen ervaringen aan
voorafgaan
o Descartes: ideeën die geen redelijk mens zou
durven te betwijfelen
Fauteuilfilosofen: filosofen die enkel gebruikmaken van intuïtie en nooit van
wet. onderzoek.
- Intuïties zijn variabel tussen:
(culturele) groepen en personen
Binnen eenzelfde persoon van tijdstip tot
tijdstip
Context tot context
! wetenschappers maken ook gebruik van intuïties die nadien bevestigd of
weerlegd worden!
Conceptuele analyse ( drift, liefde, soort)
Analyse: proces waarbij een complex geheel uiteen valt in eenvoudigere
onderdelen
o Volkspsychologie: altijd aan te passen om
tegemoet te komen aan de noden van de
gebruikers( rijk aan inhoud en meerzinnig) =>
moeilijk te definiëren, maar is wel het doel
o Analyse een poging is om noodzakelijke
voorwaarden te bepalen voor toepassing van het
concept, de complexiteit hiervan wordt ontrafeld
door opdelen in kleinere delen
, - Ziekte ( persoon 1: biologische disfunctie ( vb. diabetes); persoon 2:
oordeel over schadelijkheid van een toestand (vb. homoseksualiteit)
o Kan leiden tot conceptconstructie (wanneer
concept niet langer voldoet aan eisen van
gebruikers)
- Haslanger(Am. Filosofe): concept vrouw aan te passen met als doel
seksisme te bestrijden en sociale gelijkheid te bereiken.
Onderscheid sekse en gender:
o Populaire methode ( niet door alle filosofen
gebruikt en ook- niet
Sekse: biologische
enkel categorie ( man=
door filosofen
gebruikt: zaadcellen)
- Gender: sociale categorie ( betekenis
Fysica: massa en gewicht man/vrouw)
Soc.wet.: sekse en gender
Betere concepten-> betere vragen->beter onderzoek-> betere samenleving
Gedachte-experiment ( intuïties op het spoor komen-> stel
je voor dat…)
o Is een instrument van de verbeelding dat
gebruikt wordt om nieuwe info over een
thema te verkrijgen zonder gebruik te maken
van nieuwe data.
o Voordelen:
1) Ze verhelderen problemen door het te
visualiseren
2) Ze leveren gegevens op die voor of tegen
een bepaalde theorie kunnen worden
gebruikt
3) We kunnen er financiële, technologische en
morele problemen mee omzeilen die zich
zouden stellen bij echte wereld
experimenten
Brain in a vat:
- experiment om scepticisme(filosofische
overtuiging dat het onmogelijk is zekere kennis
te verkrijgen) kracht bij te zetten
- Inbeelden dat onze hersenen zich ergens
anders bevinden en dat iemand deze bestuurt
door signalen te geven adhv. Een computer.
- De hersenen in dat vat beschikken niet over
een manier om na te gaan of hun indrukken
juist zijn en daardoor zeggen sceptici dat wij
niet kunnen weten of onze hersenen ook hersenen in een vat zijn.
, o Ook in wetenschappen wordt dit
toegepast ( lift-experiment EINSTEIN)=>
niet uniek voor filosfie
DOMEIN
Onbeantwoordbare vragen
o Eigenaardige en abstracte vragen->
vragen die we ons in het dagelijks leven
niet stellen
o Nagel(Am.) vanaf een bepaalde leeftijd
kunnen we “tijd” op verschillende
manieren gebruiken. De vraag wat tijd
nu juist is, is minder vanzelfsprekend
o Uniek kenmerk?
Ja: Nee:
Wetenschappers Wetenschappers
vonden die ook fundamentele
manier vragen
verwarrend en
bedreigend
o Feynman(wet.) gedichtje over een
duizendpoot in gracht sukkelt
nadat een pad zijn automatismen
in vraag had gesteld
Wet van Humphrey: bewuste reflectie over een
geautomatiseerde raak de uitvoering ervan
belemmert
o Zorgt voor geen vooruitgang in
filosofie. Het lijkt dan eerder op
kunst dan op wetenschap
Afkeer filosofie in wetenschap?: voorbije
tweeduizend jaar geen stap verder bij het oplossen
van die problemen
! ook in wetenschap niet echt vooruitgang! -> Kuhn (Am. Wetenschapsfilosoof)
Wetenschapsgeschiedenis verloopt in horten en stoten waarbij wet. Paradigma’s
elkaar opvolgen zonder echt op elkaar verder te bouwen
Paradigma:
- Breed pakket van concepten, observaties, ideeën die bepalen hoe men in
een bepaalde periode aan wetenschap doet.
- Veel meer dan een wetenschappelijke theorie. Geheel van
veronderstellingen die we nodig hebben een wetenschappelijke theorie te
construeren
Binnen een paradigma kan er sprake zijn van vooruitgang (Kuhn), maar tussen
paradigma’s onderling niet. => incommensurabiliteit(=onvergelijkbaarheid)
2 opeenvolgende paradigma’s kunnen we niet met elkaar vergelijken
