Algemene kennismaking met criminologische thema’s
Inleidend deel: Wat is criminaliteit en wat is criminologie?
Wat is criminaliteit?
→ Gedrag dat door de wet verboden en strafbaar is.
Wat is criminologie?
Definitie
• Criminologie is de wetenschap die criminaliteit, daders, slachtoffers en de
reactie van de samenleving hierop bestudeert.
• Ze is intrinsiek multidisciplinair, omdat ze inzichten en methodes uit
verschillende wetenschappen combineert (bv. recht, sociologie, psychologie,
economie…).
Voorwerp van criminologie
• Materieel voorwerp = wat er bestudeerd wordt (studieobject)
→ criminaliteit, afwijkend/deviant gedrag, strafrecht, justitie, veiligheid, onveiligheidsgevoelens.
• Formeel voorwerp = hoe het wordt bestudeerd
→ methoden (kwalitatief, kwantitatief), invalshoeken, theoretische perspectieven.
• In de criminologie zijn materieel en formeel voorwerp nooit eenduidig vastgelegd → het vakgebied is
breed en veelzijdig.
Twee hoofdkenmerken van criminologie
1. Empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak
→ criminologie baseert zich op systematisch onderzoek, feiten en analyses.
2. Focus op criminaliteit
→ centraal staat het bestuderen van misdaad, daders, slachtoffers en maatschappelijke reacties.
2 grote projecten binnen de criminologie
1. Lombrosiaanse project = focust op de dader en zoekt verklaringen voor criminaliteit in biologische en
individuele kenmerken.
2. Gouvernementele project = focust op de reactie van de samenleving en overheid (bv. politie, justitie,
beleid) en hoe die criminaliteit beheersen of reguleren.
De Lombrosiaanse en het Gouvernementele project komen samen doordat criminologie zowel de oorzaken
van criminaliteit (de dader) onderzoekt als de reacties van samenleving en overheid erop. Zo ontstaat een
volledig beeld van criminaliteit én criminaliteitsbestrijding.
• Beroemde definitie van criminologie: “Criminologie is the study of the proces of law-making, law
breaking and law enforcing, MAAR dit is te breed en te smal”
→ … en nog iets meer: sociale constructie, onveiligheid, deviantie
• Definitie volgens prof: Criminologie = de studie van gedragingen en activiteiten die als crimineel of
schadelijk worden gezien, het proces van criminalisering, de controle en preventie ervan, én de
maatschappelijke reacties daarop.
1
,3 Hoofdthema’s binnen de criminologie
1. Onderzoek naar criminaliteit/daders, onveiligheid, hun oorzaken en gevolgen
2. Onderzoek naar de processen van (de-) criminalisering ( hoe de wet veranderd doorheen de tijd)
3. Onderzoek naar het criminaliteitsbeleid en maatschappelijke reacties op criminaliteit
8 onderzoekslijnen binnen de criminologie
• Mensenrechten en justitie in transitie → hoe mensenrechten een rol spelen in veranderende
justitiesystemen.
• Ernstige en georganiseerde misdaad → onderzoek naar zware criminaliteit en criminele organisaties.
• Jeugdcriminologie en jeugdrecht → focus op jongeren, jeugdcriminaliteit en hoe het jeugdstrafrecht
daarmee omgaat.
• Herstelrecht en victimologie → alternatieve manieren van conflictoplossing (bemiddeling, dialoog) en
de positie van slachtoffers.
• Bestuurlijke en strafrechtelijke rechtshandhaving in Europees en vergelijkend perspectief → hoe
wetten en handhaving werken in Europa en vergeleken met andere landen.
• Beleid en management in het criminologische domein → hoe beleid gemaakt en uitgevoerd wordt
binnen justitie en politie.
• Criminologische diagnostiek en gedragsinterventies → hoe men daders inschat (diagnostiek) en
welke behandelingen/interventies effectief zijn.
• Bestraffing en controle → onderzoek naar straffen, gevangenissen en bredere vormen van sociale
controle.
MEJHBBCB
“Mijn Ex Jasper Heeft Bomboclatti Bijzondere Cum Beperkingen.”
Inleidend deel: Waar vinden criminologen werk?
Wat doen criminologen?
• Justitie & politie
• Bijzondere jeugdzorg
• Universiteit
• Overheidsdiensten en non-profitsector
• Privésector
Criminologie als “een huis met vele kamers”
= criminologie is veelzijdig
Vanuit onderzoek → kamers zijn:
• Meerdere onderzoeksthema’s (jeugd, georganiseerde misdaad, slachtoffers, straffen,
mensenrechten…)
• Vanuit meerdere disciplines (recht, psychologie, sociologie, economie…)
• Vanuit meerdere paradigma’s (andere brillen om criminaliteit te begrijpen, bv. objectief meten vs.
sociaal geconstrueerd zien)
• Verschillende onderzoeksmethodes (kwalitatief, kwantitatief, mixed methods)
Dus: je kan criminologie “binnenstappen” vanuit heel veel wetenschappelijke richtingen.
Vanuit arbeidsmarkt → kamers zijn:
• Domeinen: justitie, politie, hulpverlening, beleid, private sector, universiteit
• Functietypes: hulpverlener, analist, onderzoeker, beleidsadviseur, docent, consultant
2
,Conclusie leerkracht
Criminologie is “the study of the process of [LP: criminal] law-making, law-breaking and law-enforcing”
(Sutherland, 1937)
→ … en nog iets meer: sociale constructie, onveiligheid, deviantie
Er zijn twee hoofdkenmerken
→ Empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak
→ Focus op criminaliteit
Maar “huis met vele kamers”
3
, Hoofdstuk 1: Criminologie als ‘een huis met vele kamers’
1. Het materiële voorwerp van de criminologie: “criminaliteit”
Criminologie wordt gezien als “een huis met vele kamers” omdat ze verschillende onderwerpen en methodes
omvat. Een wetenschap heeft een materieel voorwerp (wat ze bestudeert) en een formeel voorwerp (hoe ze
dat doet). Voor criminologie betekent dit dat ze onderzoekt wat misdaad is en hoe die wetenschappelijk wordt
bestudeerd via diverse theorieën en methoden.
David Garland zegt dat criminologie twee kernpunten heeft:
1. Het is wetenschappelijk en gebaseerd op feiten, niet alleen op wetten of moraal.
2. Het richt zich op wat de overheid als criminaliteit ziet, waardoor het onderwerp smaller is dan bij
sociologie van afwijkend gedrag.
Kortom: criminologie bestudeert criminaliteit en de reactie van de samenleving daarop, maar wat precies
onder “criminaliteit” valt, is niet altijd duidelijk.
1.1 ‘Criminaliteit’ in wezen betwist
“In wezen betwist” betekent dat iets geen vaste betekenis heeft en voortdurend ter discussie staat.
Wat is criminaliteit?
• Het concept ‘criminaliteit’ is “in wezen betwist”:
o Normatief: wat als misdaad geldt, hangt af van waarden en normen in een
samenleving.
o Complex: omdat verschillende visies (juridisch, maatschappelijk,
moreel, media) niet overeenstemmen en het begrip dus meerdere
betekenissen heeft.
• Criminaliteit = een daad of nalatigheid
• Een daad
→ Je doet iets wat verboden is.
Voorbeeld: stelen, iemand slaan, fraude plegen.
• Een nalatigheid
→ Je je doet iets niet wat je wél had moeten doen.
Voorbeeld: een ouder die zijn kind bewust geen zorg geeft, een bestuurder die iemand in nood niet
helpt terwijl hij dat kan.
1.2 Legalistische definities, beperkingen en constructivistische reacties
• Strafrechtelijke definities bieden een anker:
o Ze definiëren criminaliteit als: “een daad of een nalatigheid die wordt beschouwd als een
misdrijf en bestraft via het strafrecht.”
o Maar dit is vaak enkel op een mechanische manier vastgelegd (wat de wet zegt).
• Zijn strafrechtelijke definities voldoende?
o Vaak wel bruikbaar en gebruikt.
o Maar ze zijn niet altijd volledig, omdat criminaliteit ook afhankelijk is van maatschappelijke
context, machtsverhoudingen en veranderende normen.
➔ Criminaliteit is “een daad OF een nalatigheid, die wordt beschouwd als een misdrijf
dat wordt bestraft via het strafrecht. Ondanks de gebreken aan de definitie vertrekken vele
criminologische theorieën en analyses uit deze legalistische definities.
4
Inleidend deel: Wat is criminaliteit en wat is criminologie?
Wat is criminaliteit?
→ Gedrag dat door de wet verboden en strafbaar is.
Wat is criminologie?
Definitie
• Criminologie is de wetenschap die criminaliteit, daders, slachtoffers en de
reactie van de samenleving hierop bestudeert.
• Ze is intrinsiek multidisciplinair, omdat ze inzichten en methodes uit
verschillende wetenschappen combineert (bv. recht, sociologie, psychologie,
economie…).
Voorwerp van criminologie
• Materieel voorwerp = wat er bestudeerd wordt (studieobject)
→ criminaliteit, afwijkend/deviant gedrag, strafrecht, justitie, veiligheid, onveiligheidsgevoelens.
• Formeel voorwerp = hoe het wordt bestudeerd
→ methoden (kwalitatief, kwantitatief), invalshoeken, theoretische perspectieven.
• In de criminologie zijn materieel en formeel voorwerp nooit eenduidig vastgelegd → het vakgebied is
breed en veelzijdig.
Twee hoofdkenmerken van criminologie
1. Empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak
→ criminologie baseert zich op systematisch onderzoek, feiten en analyses.
2. Focus op criminaliteit
→ centraal staat het bestuderen van misdaad, daders, slachtoffers en maatschappelijke reacties.
2 grote projecten binnen de criminologie
1. Lombrosiaanse project = focust op de dader en zoekt verklaringen voor criminaliteit in biologische en
individuele kenmerken.
2. Gouvernementele project = focust op de reactie van de samenleving en overheid (bv. politie, justitie,
beleid) en hoe die criminaliteit beheersen of reguleren.
De Lombrosiaanse en het Gouvernementele project komen samen doordat criminologie zowel de oorzaken
van criminaliteit (de dader) onderzoekt als de reacties van samenleving en overheid erop. Zo ontstaat een
volledig beeld van criminaliteit én criminaliteitsbestrijding.
• Beroemde definitie van criminologie: “Criminologie is the study of the proces of law-making, law
breaking and law enforcing, MAAR dit is te breed en te smal”
→ … en nog iets meer: sociale constructie, onveiligheid, deviantie
• Definitie volgens prof: Criminologie = de studie van gedragingen en activiteiten die als crimineel of
schadelijk worden gezien, het proces van criminalisering, de controle en preventie ervan, én de
maatschappelijke reacties daarop.
1
,3 Hoofdthema’s binnen de criminologie
1. Onderzoek naar criminaliteit/daders, onveiligheid, hun oorzaken en gevolgen
2. Onderzoek naar de processen van (de-) criminalisering ( hoe de wet veranderd doorheen de tijd)
3. Onderzoek naar het criminaliteitsbeleid en maatschappelijke reacties op criminaliteit
8 onderzoekslijnen binnen de criminologie
• Mensenrechten en justitie in transitie → hoe mensenrechten een rol spelen in veranderende
justitiesystemen.
• Ernstige en georganiseerde misdaad → onderzoek naar zware criminaliteit en criminele organisaties.
• Jeugdcriminologie en jeugdrecht → focus op jongeren, jeugdcriminaliteit en hoe het jeugdstrafrecht
daarmee omgaat.
• Herstelrecht en victimologie → alternatieve manieren van conflictoplossing (bemiddeling, dialoog) en
de positie van slachtoffers.
• Bestuurlijke en strafrechtelijke rechtshandhaving in Europees en vergelijkend perspectief → hoe
wetten en handhaving werken in Europa en vergeleken met andere landen.
• Beleid en management in het criminologische domein → hoe beleid gemaakt en uitgevoerd wordt
binnen justitie en politie.
• Criminologische diagnostiek en gedragsinterventies → hoe men daders inschat (diagnostiek) en
welke behandelingen/interventies effectief zijn.
• Bestraffing en controle → onderzoek naar straffen, gevangenissen en bredere vormen van sociale
controle.
MEJHBBCB
“Mijn Ex Jasper Heeft Bomboclatti Bijzondere Cum Beperkingen.”
Inleidend deel: Waar vinden criminologen werk?
Wat doen criminologen?
• Justitie & politie
• Bijzondere jeugdzorg
• Universiteit
• Overheidsdiensten en non-profitsector
• Privésector
Criminologie als “een huis met vele kamers”
= criminologie is veelzijdig
Vanuit onderzoek → kamers zijn:
• Meerdere onderzoeksthema’s (jeugd, georganiseerde misdaad, slachtoffers, straffen,
mensenrechten…)
• Vanuit meerdere disciplines (recht, psychologie, sociologie, economie…)
• Vanuit meerdere paradigma’s (andere brillen om criminaliteit te begrijpen, bv. objectief meten vs.
sociaal geconstrueerd zien)
• Verschillende onderzoeksmethodes (kwalitatief, kwantitatief, mixed methods)
Dus: je kan criminologie “binnenstappen” vanuit heel veel wetenschappelijke richtingen.
Vanuit arbeidsmarkt → kamers zijn:
• Domeinen: justitie, politie, hulpverlening, beleid, private sector, universiteit
• Functietypes: hulpverlener, analist, onderzoeker, beleidsadviseur, docent, consultant
2
,Conclusie leerkracht
Criminologie is “the study of the process of [LP: criminal] law-making, law-breaking and law-enforcing”
(Sutherland, 1937)
→ … en nog iets meer: sociale constructie, onveiligheid, deviantie
Er zijn twee hoofdkenmerken
→ Empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak
→ Focus op criminaliteit
Maar “huis met vele kamers”
3
, Hoofdstuk 1: Criminologie als ‘een huis met vele kamers’
1. Het materiële voorwerp van de criminologie: “criminaliteit”
Criminologie wordt gezien als “een huis met vele kamers” omdat ze verschillende onderwerpen en methodes
omvat. Een wetenschap heeft een materieel voorwerp (wat ze bestudeert) en een formeel voorwerp (hoe ze
dat doet). Voor criminologie betekent dit dat ze onderzoekt wat misdaad is en hoe die wetenschappelijk wordt
bestudeerd via diverse theorieën en methoden.
David Garland zegt dat criminologie twee kernpunten heeft:
1. Het is wetenschappelijk en gebaseerd op feiten, niet alleen op wetten of moraal.
2. Het richt zich op wat de overheid als criminaliteit ziet, waardoor het onderwerp smaller is dan bij
sociologie van afwijkend gedrag.
Kortom: criminologie bestudeert criminaliteit en de reactie van de samenleving daarop, maar wat precies
onder “criminaliteit” valt, is niet altijd duidelijk.
1.1 ‘Criminaliteit’ in wezen betwist
“In wezen betwist” betekent dat iets geen vaste betekenis heeft en voortdurend ter discussie staat.
Wat is criminaliteit?
• Het concept ‘criminaliteit’ is “in wezen betwist”:
o Normatief: wat als misdaad geldt, hangt af van waarden en normen in een
samenleving.
o Complex: omdat verschillende visies (juridisch, maatschappelijk,
moreel, media) niet overeenstemmen en het begrip dus meerdere
betekenissen heeft.
• Criminaliteit = een daad of nalatigheid
• Een daad
→ Je doet iets wat verboden is.
Voorbeeld: stelen, iemand slaan, fraude plegen.
• Een nalatigheid
→ Je je doet iets niet wat je wél had moeten doen.
Voorbeeld: een ouder die zijn kind bewust geen zorg geeft, een bestuurder die iemand in nood niet
helpt terwijl hij dat kan.
1.2 Legalistische definities, beperkingen en constructivistische reacties
• Strafrechtelijke definities bieden een anker:
o Ze definiëren criminaliteit als: “een daad of een nalatigheid die wordt beschouwd als een
misdrijf en bestraft via het strafrecht.”
o Maar dit is vaak enkel op een mechanische manier vastgelegd (wat de wet zegt).
• Zijn strafrechtelijke definities voldoende?
o Vaak wel bruikbaar en gebruikt.
o Maar ze zijn niet altijd volledig, omdat criminaliteit ook afhankelijk is van maatschappelijke
context, machtsverhoudingen en veranderende normen.
➔ Criminaliteit is “een daad OF een nalatigheid, die wordt beschouwd als een misdrijf
dat wordt bestraft via het strafrecht. Ondanks de gebreken aan de definitie vertrekken vele
criminologische theorieën en analyses uit deze legalistische definities.
4
