GEZINNEN IN TRANSITIE
Yara Vanderheyden
2025-2026 2025-2026
,TRANSITIES
< 1960
- huwelijk & gezin zijn onaantastbare instellingen
> Vanaf de jaren ‘60 graduele verschuiving in waardepatroon
- individualisering van samenleving
o loskomen van traditionele instituties zoals religie
o keuzevrijheid
o nadruk op zelfontplooiing
- globalisering van samenleving
1. IMPACT OP VERSCHILLENDE DOMEINEN
1.1. SAMENLEVINGSVORMEN
1.1.1. JAREN ‘ 50
- Patriarchaal kerngezin
o Trouwen met man
- Vaderlijke macht
o Hoofd van echtgenoten & kinderen
- Kerk kan/mag niet in vraag gesteld worden
- Deugdzaamheid, gehoorzaamheid, hard werken
- Discipline
- Focus op wederopbouw (WO II) vooruitgang, welvaart
- Individuele behoeften & vrijheid is ondergeschikt aan wederopbouw
1.1.2. JAREN ‘ 60
1.1.2.1. INDIVIDUALISERING VAN SAMENLEVING
traditionalisering:
- loskomen van traditionele instituties zoals religie,
- patriarchaal gezin begint te wankelen
- start emancipatie van vrouw
Grotere morele (keuze) vrijheid,
pil doet haar intrede – Van Babyboom (hoogtepunt 64’) tot babybust – dalende trend
vruchtbaarheidscijfer wordt ingezet… Seksuele revolutie, vrijheid…..
,Nadruk op individuele “ontplooiingsmogelijkheden”
1.1.2.2. GLOBALISERING VAN SAMENLEVING
- patriarchaal gezinsmodel gaat aan het wankelen
- Van voorbestemd tot…
Gezin wordt maakbaar
- Vrijheid maar ook keerzijde verantwoordelijkheid,
- Toenemend verwachtingspatroon met toenemende problematisering van relaties,
- Individuele onderhandelde keuze
o In partnerrelatie
o In opvoedingsproces
- Evolutie van toegekende rollen naar onderhandelde rollen
doorbreken van klassieke viereenheid liefde, seksualiteit, huwelijk & voortplanting
- Huwelijk blijft belangrijk, maar naast huwen winnen feitelijke & wettelijke samenwoning
terrein
- Uitstel van 1ste huwelijk
- Geslacht is irrelevant geworden
- Gemengde partnerrelaties (ras, leeftijd, religie…..)
- huwelijk is niet meer tot dood ons scheidt maar zolang liefde duurt
o seriële monogamie
van ene relatie naar andere
o nieuw samengestelde gezinnen
o een-ouder gezinnen – vnl. alleenstaande moeders (kwetsbare groep)
- Polyamorie
- Niet partner samenlevingsvormen - cohousing
1.1.2.3. ENKELE BEMERKINGEN
- Samenleven in vele vormen
- Diversiteit troef
- En toch
Relaties zijn niet voor eeuwig
- relationele conflicten stijgen & escaleren
- relaties staan onder druk:
o allerlei stressfactoren
o relatiebekwaamheid
o (intra)familiaal geweld
, beëindiging van samenlevingsvormen brengt grote uitdagingen met zich mee
- vechtscheidingen, armoede, uitsluiting, ..
- aantal singles – alleenstaanden neem toe…
- aantal éénoudergezinnen neemt toe
1.2. OUDERSCHAP
Gezinsrecht bevat 2 lijnen:
- Horizontale lijn o.b.v. seksualiteit & paarvorming
- Verticale lijn o.b.v. voortplanting & ouderschap
1.2.1.1. TOT 1987 GECOMBINEERD IN 1 INSTELLING NL. “ HET BURGERLIJK
HUWELIJK”
Horizontale lijn
- Heteroseksuele relatie
- Tussen 1 man & 1 vrouw, onderworpen aan grondvoorwaarden qua leeftijd,
monogamie, geen incestueuze relaties, toestemming tot leefgemeenschap/stabiliteit
van paarvorming waarbij ontbinding van huwelijk door echtscheiding beperkt wordt
door sterke vormelijke & inhoudelijke bepalingen
Verticale lijn:
- Kinderen binnen huwelijk = wettige kinderen
- Kinderen buiten huwelijk (waaronder ook overspelige kinderen): andere minder
gunstige regels voor totstandkoming van afstammingsband
1.2.1.2. 1987
Afstamming wordt losgekoppeld van huwelijk
- Lijnen worden ontkoppeld
Moederlijke afstamming
- Voortaan gevestigd in geboorteakte:
o Anoniem bevallen kan in België niet
o Vrouw die bevalt is juridisch: moeder van kind
Vaderlijke afstamming
- Kinderen geboren binnen huwelijk
o Echtgenoot = automatisch vader, als kind geboren tijdens huwelijk of binnen
300 dagen na ontbinding/nietigverklaring van huwelijk
Yara Vanderheyden
2025-2026 2025-2026
,TRANSITIES
< 1960
- huwelijk & gezin zijn onaantastbare instellingen
> Vanaf de jaren ‘60 graduele verschuiving in waardepatroon
- individualisering van samenleving
o loskomen van traditionele instituties zoals religie
o keuzevrijheid
o nadruk op zelfontplooiing
- globalisering van samenleving
1. IMPACT OP VERSCHILLENDE DOMEINEN
1.1. SAMENLEVINGSVORMEN
1.1.1. JAREN ‘ 50
- Patriarchaal kerngezin
o Trouwen met man
- Vaderlijke macht
o Hoofd van echtgenoten & kinderen
- Kerk kan/mag niet in vraag gesteld worden
- Deugdzaamheid, gehoorzaamheid, hard werken
- Discipline
- Focus op wederopbouw (WO II) vooruitgang, welvaart
- Individuele behoeften & vrijheid is ondergeschikt aan wederopbouw
1.1.2. JAREN ‘ 60
1.1.2.1. INDIVIDUALISERING VAN SAMENLEVING
traditionalisering:
- loskomen van traditionele instituties zoals religie,
- patriarchaal gezin begint te wankelen
- start emancipatie van vrouw
Grotere morele (keuze) vrijheid,
pil doet haar intrede – Van Babyboom (hoogtepunt 64’) tot babybust – dalende trend
vruchtbaarheidscijfer wordt ingezet… Seksuele revolutie, vrijheid…..
,Nadruk op individuele “ontplooiingsmogelijkheden”
1.1.2.2. GLOBALISERING VAN SAMENLEVING
- patriarchaal gezinsmodel gaat aan het wankelen
- Van voorbestemd tot…
Gezin wordt maakbaar
- Vrijheid maar ook keerzijde verantwoordelijkheid,
- Toenemend verwachtingspatroon met toenemende problematisering van relaties,
- Individuele onderhandelde keuze
o In partnerrelatie
o In opvoedingsproces
- Evolutie van toegekende rollen naar onderhandelde rollen
doorbreken van klassieke viereenheid liefde, seksualiteit, huwelijk & voortplanting
- Huwelijk blijft belangrijk, maar naast huwen winnen feitelijke & wettelijke samenwoning
terrein
- Uitstel van 1ste huwelijk
- Geslacht is irrelevant geworden
- Gemengde partnerrelaties (ras, leeftijd, religie…..)
- huwelijk is niet meer tot dood ons scheidt maar zolang liefde duurt
o seriële monogamie
van ene relatie naar andere
o nieuw samengestelde gezinnen
o een-ouder gezinnen – vnl. alleenstaande moeders (kwetsbare groep)
- Polyamorie
- Niet partner samenlevingsvormen - cohousing
1.1.2.3. ENKELE BEMERKINGEN
- Samenleven in vele vormen
- Diversiteit troef
- En toch
Relaties zijn niet voor eeuwig
- relationele conflicten stijgen & escaleren
- relaties staan onder druk:
o allerlei stressfactoren
o relatiebekwaamheid
o (intra)familiaal geweld
, beëindiging van samenlevingsvormen brengt grote uitdagingen met zich mee
- vechtscheidingen, armoede, uitsluiting, ..
- aantal singles – alleenstaanden neem toe…
- aantal éénoudergezinnen neemt toe
1.2. OUDERSCHAP
Gezinsrecht bevat 2 lijnen:
- Horizontale lijn o.b.v. seksualiteit & paarvorming
- Verticale lijn o.b.v. voortplanting & ouderschap
1.2.1.1. TOT 1987 GECOMBINEERD IN 1 INSTELLING NL. “ HET BURGERLIJK
HUWELIJK”
Horizontale lijn
- Heteroseksuele relatie
- Tussen 1 man & 1 vrouw, onderworpen aan grondvoorwaarden qua leeftijd,
monogamie, geen incestueuze relaties, toestemming tot leefgemeenschap/stabiliteit
van paarvorming waarbij ontbinding van huwelijk door echtscheiding beperkt wordt
door sterke vormelijke & inhoudelijke bepalingen
Verticale lijn:
- Kinderen binnen huwelijk = wettige kinderen
- Kinderen buiten huwelijk (waaronder ook overspelige kinderen): andere minder
gunstige regels voor totstandkoming van afstammingsband
1.2.1.2. 1987
Afstamming wordt losgekoppeld van huwelijk
- Lijnen worden ontkoppeld
Moederlijke afstamming
- Voortaan gevestigd in geboorteakte:
o Anoniem bevallen kan in België niet
o Vrouw die bevalt is juridisch: moeder van kind
Vaderlijke afstamming
- Kinderen geboren binnen huwelijk
o Echtgenoot = automatisch vader, als kind geboren tijdens huwelijk of binnen
300 dagen na ontbinding/nietigverklaring van huwelijk
