Module 1: Stress (met aandacht voor piekeren en slaap)
1. Inleiding
-> Klachten (K) = omstandigheden (0) x persoonskenmerken (P) => het KOP-model
-> voorwaarden voor kortdurende behandeling:
- pluis- gebied (= cliënt moet kunnen functioneren en is gemotiveerd om
behandelt te worden want heeft een cliënt in crisis de capaciteit voor
gedragsverandering)
- realiteitstoetsing intact
- basale sociale vaardigheden en competenties
- sociaal netwerk
- in staat tot aangaan wederkerige vertrouwensrelaties
-> ons brein ontvangt bepaalde ervaringen en zal deze identificeren als positief, negatief of
neutraal en hierop zal het brein ook reageren
-> begrijpen van de processen die hier aan de grondslag liggen is essentieel om iemand
met stress gerelateerde klachten te behandelen
-> window of tolerance= iedereen heeft zijn eigen raam qua omgaan met stress en in welke
maten deze persoon dat kan (wanneer iemand uit zijn raam schiet kan het zijn dat deze
persoon opeens boos is, stress heeft, …)
-> wanneer iemand onder zijn raam zit, geraakt deze persoon apathisch (freeze-
mode)
-> soorten stress:
- eustress = positieve stress die je motiveert en energie geeft, het helpt je beter te
presteren in uitdagende situaties. Het voelt stimulerend en bevordert focus <->
distress = negatieve stress die je overweldigt en schadelijk kan zijn voor je welzijn.
Het kan leiden tot angst, vermoeidheid en een verminderd functioneren, zowel
fysiek als mentaal
- acute stress = kortdurende, directe reactie op een specifieke stressvolle situatie,
zoals een deadline of een gevaarlijke situatie. Het gaat snel over zodra de
, stressfactor verdwijnt. Het kan je alert maken en je helpen snel te reageren. <->
chronische stress langdurige stress die aanhoudt over een langere periode, zoals bij
aanhoudende werkdruk, financiële problemen of relatieproblemen. Het kan leiden
tot gezondheidsproblemen zoals burn-out, slaapproblemen en hartziekten als het
niet goed wordt aangepakt.
2. Stap 1: probleemordening
Klachten (K)
-> Breng de klachten van de cliënt in kaart op volgende domeinen:
- fysiek - cognities
- gedrag - emoties
-> richtvragen:
- Waar heb je precies last van? (Indien nodig doorvragen naar fysieke klachten, gedrag, cognities en
emoties)
- Wat hindert je in je normale functioneren?
- Sinds wanneer treden de klachten op?
- Als hoe ernstig ervaar je je klachten?
- Heb je al eerder zulke klachten gehad? Zo ja, hoe ben je daar toe mee omgegaan of aan de slag
gegaan?
- Ervaar je schommelingen in je klachten?
- Wat doe je zelf (welk gedrag) om je klachten te beïnvloeden? Met welk resultaat?
- Wat is volgens jou de oorzaak van je probleem (ziektetheorie)?
- Hoe ziet je ideale situatie zonder klachten eruit (gezondheidstheorie)?
- Wat denk je dat er nodig is om die ideale situatie te bereiken?
- Wat verwacht je van mij als counselor (genezingstheorie)?
-> gebruik maken van SCL-90 (symptom checklist) als ondersteunende vragenlijst (gebruik
dit niet als checklist)
Omstandigheden (O)
-> richtvragen:
- Wat zijn volgens jou omstandigheden die kunnen meespelen in het uitlokken of in stand houden van
je klachten?
- Welke lastige gebeurtenissen heb je onlangs of in een verder verleden meegemaakt?
- Zijn er specifieke transitiemomenten (overgangsmomenten) die zich momenteel afspelen in je leven.
Voorbeelden zijn: alleen gaan wonen, samenwonen met partner, verder studeren, nieuwe job, kind
gekregen, …
- Hoe ben je op dit moment in je leven terecht gekomen? Hoe kijk je vooruit naar de toekomst?
-> gebruik hiervoor verschillende technieken om erachter te komen wat de omstandigheden
kunnen zijn dat tot de klachten hebben geleid:
2
,Persoonskenmerken (P)
-> richtvragen:
- Ben je meestal geneigd om internaliserend te reageren op situaties? Dat wilt zeggen, in jezelf
gekeerd. (bv. Piekeren)
- Of reageer je meestal externaliserend? Dat wil zeggen: naar buiten uiten zodat je reacties ook heel
duidelijk zijn voor de buitenwereld. (bv. Driftbuien)
(Indien de cliënt het moeilijk vindt om te antwoorden op bovenstaande vragen, kan je zelf wat
voorbeelden geven. De UCL-vragenlijst kan hierbij wel inspiratie bieden.)
- Wat zijn reacties, vaardigheden en gewoonten die je heel vaak of zelfs automatisch gebruikt? Welk
voordeel leveren die reacties jouw op?
- Hoe reageren anderen op jouw reacties?
- Hoe zouden anderen jou omschrijven?
-> techniek: UCL Utrechtse copinglijst als ondersteunende vragenlijst
-> belangrijk om hierin de balans te maken tussen schaalvragen en afstappen in de
ruimte. Soms kan het goed zijn voor de cliënt om in de ruimte te staan en te voelen
waar de cliënt afstand van neemt en van welke onderwerpen niet
Symptom Checklist (SCL-90)
-> dit is een multidimensionale klachtenlijst
-> doel = meten van lichamelijke en psychische klachten
-> doelgroep = jongeren en volwassenen vanaf 12 jaar
-> afname = individueel of in groep
-> wijze = papier en potlood
-> tijdsduur = 20min.
-> scoring en interpretatie = handmatig of automatisch
-> gebruikt als screeningsinstrument en meetmethode bij evaluatie van
behandelingsresultaten (meting van specifieke dimensies in de individuele diagnostiek moet
aangevuld worden met andere vormen van beoordeling)
-> 90 omschrijvingen van klachten in de voorbije week op scoreformulier
-> vijfpuntenschaal: helemaal niet – een beetje – nogal – tamelijk veel – heel erg
! de persoon die de vragenlijst invult mag max. 2 items per schaal overslaan (voor
slaapproblemen slechts 1)
3
, - 8 specifieke schalen:
- Agorafobie: angst in open ruimtes/openbare gelegenheden
- angst: verhoogde vegetatieve arousal (spanning, zenuwachtigheid, …)
- depressie: symptomen klinische depressie-syndroom
- somatische klachten: lichamelijk disfunctioneren
- insufficiëntie van denken en handelen: dwingende
gedachten/impulsen/problemen bij het uitvoeren van gedragingen
- wantrouwen en interpersoonlijke sensitiviteit: onvrede met zelf in relatie
met anderen
- Hostiliteit: agressie, geïrriteerdheid, woede
- slaapproblemen: problemen met in- en doorslapen
-> 1 algemene schaal: psychoneuroticisme (algeheel niveau van
psychisch/lichamelijk disfunctioneren)
-> normering (6 normgroepen):
- poliklinische psychiatrische patiënten
- algemene bevolking
- chronische pijnpatiënten
- klinische verslaafden
- eerstelijnscliënten
- cliënten uit de huisartsenpraktijken
-> afhankelijk van de cliënt kies je dus een bepaalde normgroep
-> normeringsonderzoek in 2002
-> zevenpuntsindeling: zeer hoog – hoog – boven gemiddeld – gemiddeld – beneden
gemiddeld – laag – zeer laag
3. Stap 2: gezamenlijke probleemdefinitie en werkhypothesen
-> Probleemdefinitie: Waarom heeft deze cliënt, met al zijn persoonskenmerken (P), op dit
moment (O), deze klachten (K)?
-> Werkhypothese: Als dit (O) of dat (P) verandert, dan vermindert daarmee dit probleem
(K)
-> begrip huidige situatie (K)
-> zoeken naar manieren om controle te krijgen over omstandigheden (O)
-> zoeken naar manieren om gaten in persoonlijk functioneren op te vullen (P)
-> ontschuldigend (niet fout maar teveel van het goede)
4
1. Inleiding
-> Klachten (K) = omstandigheden (0) x persoonskenmerken (P) => het KOP-model
-> voorwaarden voor kortdurende behandeling:
- pluis- gebied (= cliënt moet kunnen functioneren en is gemotiveerd om
behandelt te worden want heeft een cliënt in crisis de capaciteit voor
gedragsverandering)
- realiteitstoetsing intact
- basale sociale vaardigheden en competenties
- sociaal netwerk
- in staat tot aangaan wederkerige vertrouwensrelaties
-> ons brein ontvangt bepaalde ervaringen en zal deze identificeren als positief, negatief of
neutraal en hierop zal het brein ook reageren
-> begrijpen van de processen die hier aan de grondslag liggen is essentieel om iemand
met stress gerelateerde klachten te behandelen
-> window of tolerance= iedereen heeft zijn eigen raam qua omgaan met stress en in welke
maten deze persoon dat kan (wanneer iemand uit zijn raam schiet kan het zijn dat deze
persoon opeens boos is, stress heeft, …)
-> wanneer iemand onder zijn raam zit, geraakt deze persoon apathisch (freeze-
mode)
-> soorten stress:
- eustress = positieve stress die je motiveert en energie geeft, het helpt je beter te
presteren in uitdagende situaties. Het voelt stimulerend en bevordert focus <->
distress = negatieve stress die je overweldigt en schadelijk kan zijn voor je welzijn.
Het kan leiden tot angst, vermoeidheid en een verminderd functioneren, zowel
fysiek als mentaal
- acute stress = kortdurende, directe reactie op een specifieke stressvolle situatie,
zoals een deadline of een gevaarlijke situatie. Het gaat snel over zodra de
, stressfactor verdwijnt. Het kan je alert maken en je helpen snel te reageren. <->
chronische stress langdurige stress die aanhoudt over een langere periode, zoals bij
aanhoudende werkdruk, financiële problemen of relatieproblemen. Het kan leiden
tot gezondheidsproblemen zoals burn-out, slaapproblemen en hartziekten als het
niet goed wordt aangepakt.
2. Stap 1: probleemordening
Klachten (K)
-> Breng de klachten van de cliënt in kaart op volgende domeinen:
- fysiek - cognities
- gedrag - emoties
-> richtvragen:
- Waar heb je precies last van? (Indien nodig doorvragen naar fysieke klachten, gedrag, cognities en
emoties)
- Wat hindert je in je normale functioneren?
- Sinds wanneer treden de klachten op?
- Als hoe ernstig ervaar je je klachten?
- Heb je al eerder zulke klachten gehad? Zo ja, hoe ben je daar toe mee omgegaan of aan de slag
gegaan?
- Ervaar je schommelingen in je klachten?
- Wat doe je zelf (welk gedrag) om je klachten te beïnvloeden? Met welk resultaat?
- Wat is volgens jou de oorzaak van je probleem (ziektetheorie)?
- Hoe ziet je ideale situatie zonder klachten eruit (gezondheidstheorie)?
- Wat denk je dat er nodig is om die ideale situatie te bereiken?
- Wat verwacht je van mij als counselor (genezingstheorie)?
-> gebruik maken van SCL-90 (symptom checklist) als ondersteunende vragenlijst (gebruik
dit niet als checklist)
Omstandigheden (O)
-> richtvragen:
- Wat zijn volgens jou omstandigheden die kunnen meespelen in het uitlokken of in stand houden van
je klachten?
- Welke lastige gebeurtenissen heb je onlangs of in een verder verleden meegemaakt?
- Zijn er specifieke transitiemomenten (overgangsmomenten) die zich momenteel afspelen in je leven.
Voorbeelden zijn: alleen gaan wonen, samenwonen met partner, verder studeren, nieuwe job, kind
gekregen, …
- Hoe ben je op dit moment in je leven terecht gekomen? Hoe kijk je vooruit naar de toekomst?
-> gebruik hiervoor verschillende technieken om erachter te komen wat de omstandigheden
kunnen zijn dat tot de klachten hebben geleid:
2
,Persoonskenmerken (P)
-> richtvragen:
- Ben je meestal geneigd om internaliserend te reageren op situaties? Dat wilt zeggen, in jezelf
gekeerd. (bv. Piekeren)
- Of reageer je meestal externaliserend? Dat wil zeggen: naar buiten uiten zodat je reacties ook heel
duidelijk zijn voor de buitenwereld. (bv. Driftbuien)
(Indien de cliënt het moeilijk vindt om te antwoorden op bovenstaande vragen, kan je zelf wat
voorbeelden geven. De UCL-vragenlijst kan hierbij wel inspiratie bieden.)
- Wat zijn reacties, vaardigheden en gewoonten die je heel vaak of zelfs automatisch gebruikt? Welk
voordeel leveren die reacties jouw op?
- Hoe reageren anderen op jouw reacties?
- Hoe zouden anderen jou omschrijven?
-> techniek: UCL Utrechtse copinglijst als ondersteunende vragenlijst
-> belangrijk om hierin de balans te maken tussen schaalvragen en afstappen in de
ruimte. Soms kan het goed zijn voor de cliënt om in de ruimte te staan en te voelen
waar de cliënt afstand van neemt en van welke onderwerpen niet
Symptom Checklist (SCL-90)
-> dit is een multidimensionale klachtenlijst
-> doel = meten van lichamelijke en psychische klachten
-> doelgroep = jongeren en volwassenen vanaf 12 jaar
-> afname = individueel of in groep
-> wijze = papier en potlood
-> tijdsduur = 20min.
-> scoring en interpretatie = handmatig of automatisch
-> gebruikt als screeningsinstrument en meetmethode bij evaluatie van
behandelingsresultaten (meting van specifieke dimensies in de individuele diagnostiek moet
aangevuld worden met andere vormen van beoordeling)
-> 90 omschrijvingen van klachten in de voorbije week op scoreformulier
-> vijfpuntenschaal: helemaal niet – een beetje – nogal – tamelijk veel – heel erg
! de persoon die de vragenlijst invult mag max. 2 items per schaal overslaan (voor
slaapproblemen slechts 1)
3
, - 8 specifieke schalen:
- Agorafobie: angst in open ruimtes/openbare gelegenheden
- angst: verhoogde vegetatieve arousal (spanning, zenuwachtigheid, …)
- depressie: symptomen klinische depressie-syndroom
- somatische klachten: lichamelijk disfunctioneren
- insufficiëntie van denken en handelen: dwingende
gedachten/impulsen/problemen bij het uitvoeren van gedragingen
- wantrouwen en interpersoonlijke sensitiviteit: onvrede met zelf in relatie
met anderen
- Hostiliteit: agressie, geïrriteerdheid, woede
- slaapproblemen: problemen met in- en doorslapen
-> 1 algemene schaal: psychoneuroticisme (algeheel niveau van
psychisch/lichamelijk disfunctioneren)
-> normering (6 normgroepen):
- poliklinische psychiatrische patiënten
- algemene bevolking
- chronische pijnpatiënten
- klinische verslaafden
- eerstelijnscliënten
- cliënten uit de huisartsenpraktijken
-> afhankelijk van de cliënt kies je dus een bepaalde normgroep
-> normeringsonderzoek in 2002
-> zevenpuntsindeling: zeer hoog – hoog – boven gemiddeld – gemiddeld – beneden
gemiddeld – laag – zeer laag
3. Stap 2: gezamenlijke probleemdefinitie en werkhypothesen
-> Probleemdefinitie: Waarom heeft deze cliënt, met al zijn persoonskenmerken (P), op dit
moment (O), deze klachten (K)?
-> Werkhypothese: Als dit (O) of dat (P) verandert, dan vermindert daarmee dit probleem
(K)
-> begrip huidige situatie (K)
-> zoeken naar manieren om controle te krijgen over omstandigheden (O)
-> zoeken naar manieren om gaten in persoonlijk functioneren op te vullen (P)
-> ontschuldigend (niet fout maar teveel van het goede)
4
