Theoretische orthopedagogiek, 2025
HST1; Alle orthopedagogisch handelen is agogisch handelen
1. Inleiding
elke orthopedagoog is een agoog, maar niet elke agoog is een orthopedagoog
begrip ‘veranderen’ heel belangrijk binnen
agogie(k) ⇒ de leer vh doen veranderen v mensen
- hoe kunnen we anderen ondersteunen bij hun veranderingen
- hoe kunnen we ons professionele beïnvloeding zo aanwenden dat KVL verbetert
2. Wat is agogie(k)?
in het woord ped-agogiek kunnen we 2 dingen afleiden
- ped ⇒ van het woord pais = kind
- agogiek ⇒ vd Griekse begrippen agogos + agein
- agogos = hij die leidt, de gids, de bestuurder
- agein = leiden, voere, besturen, ergens heen brengen
vrije vertaalde definitie:
agogiek is de wetensch met betrekking tot het begeleiden (of beter nog, steunen) v mensen
dan is de agoog de ‘veranderaar’:
begeleidt anderen om door middel v eigen handelen tot gedragsveranderingen komen
● waaier v agogsiche beroepen
● onderscheid beroepen met agogisch karakter
3. Doen veranderen: theory of changing
meestal gebeurt veranderen spontaan, niet doelgericht of bewust
⇒ in de agogiek WEL doelgericht
2 betekenissen aan het woord ‘veranderen’
- het onderwerp zelf verandert ⇒ ik ben van mening veranderd
- lijdend voorwerp verandert ⇒ veranderen in overgankelijke zin, ik heb de kamer
anders ingericht
door de focus vh helpen veranderen onderscheidt de agogiek zich v andere sociale
wetenschappen (theory of changing)
★ theory of changing (agogiek)
○ bewust en doelgericht opgesteld veranderingsproces
, ★ theory of change (ontwikkelingspsychologie, sociologie)
○ veranderingen tgv spontane veranderingsprocessen
○ bv puberteit
4. Met of zonder k?
er is een belangrijk onderscheid tussen agogie ⇔ agogieK
definities
➢ agogie, ten Have 1973 = het agogisch handelen
○ de intentionele, niet wederkerige beïnvloeding door 1 / meerdere personen
○ gericht op wenselijk geachte wijziging
○ door de cliënt ervaren als welzijnsbevordering
➢ agogiek, Koffeman 1976
○ verzamelnaam voor de leer vh begeleiden v mensen
○ ongeacht hun leeftijd
○ op een beroepsmatige manier
➢ agogiek, Winkelaar 2004
○ de leer die aanwijzingen en richtlijnen geeft
○ voor de manier waarop individuen, groepen, organisaties & SLverbanden
○ kunnen worden begeleid in veranderingsprocessen
○ begeleiding vindt plaats vanuit de situatie waarin betrokke zich bevind
○ zvm mogelijkheden aangereikt krijgen om zelf te handelen
de klemtoon wordt bij agogie gelegd op het handelen / de begeleidingspraktijk
⇔ de agogiek is de wetenschappelijke benadering, geeft richtlijnen & aanbevelingen
dit onderscheid geld ook wanneer men spreekt over orthopedagogie & orthopedagogiek
5. Drie sleutelbegrippen van het agogisch handelen
verdergaand op de definitie v Winkelaar (2004)
5.1 Veranderen of beïnvloeden
gelinkt aan ‘the theory of changing’
beïnvloeden in een richting die de betrokkene zelf wenst
➔ waardoor zelfbeschikking en autonomie vergroten
een ‘totale vorming’ / afgewerkte mens bestaat NIET ⇒ de eeuwig durende opvoeding
⇒ permanente educatie
5.2 Handelen
,handelen =/ gedrag
gedrag = observeerbaar
- dingen die mensen concreet doen
- ook instinctief / impulsief gedrag
handelen is wat mensen bewust doen, er is een denkmoment
- minder observeerbare aspecte: gedachten - gevoelens - intenties - drijfveren
- motieven, redenen en betekenissen v gedrag
als je wilt ‘doen veranderen’ (theory of changing) moet je naar het handelen kijken
⇒ via dialoog op zoek gaan naar de betekenis achter zichtbaar gedrag
welke vraag stelt een persoon met bepaald gedrag?
5.3 Emancipatie of empowerment als doel
“Geef een man een vis en je voedt hem voor 1 dag, leer een man hoe te vissen en hij kan
zichzelf een leven lang voeden”
mensen gaan ondersteunen om hun krachten zelf te herontdekken
➔ handelingsmogelijkheden verruimenn
➔ minder afhankelijk v anderen
➔ maken zelf uit wat voor hen belangrijk is
➔ staan zo sterker in het leven
! de dialoog met betrokkenen is kenmerkend voor de (ortho)(ped)agogische aanpak
6. Richtinggevende kenmerken van het agogisch handelen
niet elk veranderingsproces is agogisch
Brinkman (2004) omschrijft daarom 8 richtinggevende kenmerken vh agogisch handelen
⇒ onmogelijk 100% af te bakenen wat wel / niet agogisch handelen is
⇒ kenmerken zijn XX niet absoluut
6.1 Psychosociale verandering
psyche: alles wat je denkt, voelt en wilt
sociaal: onderlinge verhoudingen tussen mensen
⇒ zijn niet goed te onderscheiden & beïnvloeden elkaar voortdurend
6.2 Doelgericht
de verandering is vooraf bedacht & gepland, ze komt niet toevallig tot stand
= methodisch handelen
, 6.3 Systematisch
stap-voor-stap op een planmatige manier aan de verandering gewerkt
6.4 Bewust
er wordt over elke stap heel goed nagedacht + bewust gekozen
alle betrokkenen weten aan welke verandering gewerkt wordt en waarom
6.5 Gewenst door de betrokkenen, vrijwillig
idealiter staan alle betrokken achter de verandering
⇔ is niet altijd het geval, soms is HV binnen een context v dwang
6.6 Niet wederzijds
de relatie is assymetrisch = complementaire relatie
➔ de betrokken nemen verschillende positie in
➔ iemand die wenst te veranderen ⇔ iemand die helpt de verandering te realiseren
(agoog)
dit wilt niet zeggen dat er geen gelijkwaardigheid is
6.7 Beroepsmatig
er kan pas sprake zijn van een agogische interventie wanneer deze gebeurd vanuit
professionele positie of beroep
6.8 Waardegebonden
als (ortho)(ped)agoog is het onmogelijk om waardevrij te handelen
⇒ vertrekt vanuit bepaald waardekader (bril die je op hebt)
agogiek is dan ook een prescriptieve wetenschap = beschrijft een ideale situatie, dus WG
⇔ descriptieve wetenschap zoals biologie etc.
7. De professionalisering van het agogisch handelen
eind 19e eeuw begon de industrialisering ⇒ 2 maatschappelijke veranderingen
7.1 Ontwikkeling van de wetenschap en techniek
was zo ingrijpend + razendsnel
⇒ volwassenen hun handelen voortdurend moesten bijstellen
(voor industrialisatie was het duidelijk uitgestippeld in standvaste patronen)
HST1; Alle orthopedagogisch handelen is agogisch handelen
1. Inleiding
elke orthopedagoog is een agoog, maar niet elke agoog is een orthopedagoog
begrip ‘veranderen’ heel belangrijk binnen
agogie(k) ⇒ de leer vh doen veranderen v mensen
- hoe kunnen we anderen ondersteunen bij hun veranderingen
- hoe kunnen we ons professionele beïnvloeding zo aanwenden dat KVL verbetert
2. Wat is agogie(k)?
in het woord ped-agogiek kunnen we 2 dingen afleiden
- ped ⇒ van het woord pais = kind
- agogiek ⇒ vd Griekse begrippen agogos + agein
- agogos = hij die leidt, de gids, de bestuurder
- agein = leiden, voere, besturen, ergens heen brengen
vrije vertaalde definitie:
agogiek is de wetensch met betrekking tot het begeleiden (of beter nog, steunen) v mensen
dan is de agoog de ‘veranderaar’:
begeleidt anderen om door middel v eigen handelen tot gedragsveranderingen komen
● waaier v agogsiche beroepen
● onderscheid beroepen met agogisch karakter
3. Doen veranderen: theory of changing
meestal gebeurt veranderen spontaan, niet doelgericht of bewust
⇒ in de agogiek WEL doelgericht
2 betekenissen aan het woord ‘veranderen’
- het onderwerp zelf verandert ⇒ ik ben van mening veranderd
- lijdend voorwerp verandert ⇒ veranderen in overgankelijke zin, ik heb de kamer
anders ingericht
door de focus vh helpen veranderen onderscheidt de agogiek zich v andere sociale
wetenschappen (theory of changing)
★ theory of changing (agogiek)
○ bewust en doelgericht opgesteld veranderingsproces
, ★ theory of change (ontwikkelingspsychologie, sociologie)
○ veranderingen tgv spontane veranderingsprocessen
○ bv puberteit
4. Met of zonder k?
er is een belangrijk onderscheid tussen agogie ⇔ agogieK
definities
➢ agogie, ten Have 1973 = het agogisch handelen
○ de intentionele, niet wederkerige beïnvloeding door 1 / meerdere personen
○ gericht op wenselijk geachte wijziging
○ door de cliënt ervaren als welzijnsbevordering
➢ agogiek, Koffeman 1976
○ verzamelnaam voor de leer vh begeleiden v mensen
○ ongeacht hun leeftijd
○ op een beroepsmatige manier
➢ agogiek, Winkelaar 2004
○ de leer die aanwijzingen en richtlijnen geeft
○ voor de manier waarop individuen, groepen, organisaties & SLverbanden
○ kunnen worden begeleid in veranderingsprocessen
○ begeleiding vindt plaats vanuit de situatie waarin betrokke zich bevind
○ zvm mogelijkheden aangereikt krijgen om zelf te handelen
de klemtoon wordt bij agogie gelegd op het handelen / de begeleidingspraktijk
⇔ de agogiek is de wetenschappelijke benadering, geeft richtlijnen & aanbevelingen
dit onderscheid geld ook wanneer men spreekt over orthopedagogie & orthopedagogiek
5. Drie sleutelbegrippen van het agogisch handelen
verdergaand op de definitie v Winkelaar (2004)
5.1 Veranderen of beïnvloeden
gelinkt aan ‘the theory of changing’
beïnvloeden in een richting die de betrokkene zelf wenst
➔ waardoor zelfbeschikking en autonomie vergroten
een ‘totale vorming’ / afgewerkte mens bestaat NIET ⇒ de eeuwig durende opvoeding
⇒ permanente educatie
5.2 Handelen
,handelen =/ gedrag
gedrag = observeerbaar
- dingen die mensen concreet doen
- ook instinctief / impulsief gedrag
handelen is wat mensen bewust doen, er is een denkmoment
- minder observeerbare aspecte: gedachten - gevoelens - intenties - drijfveren
- motieven, redenen en betekenissen v gedrag
als je wilt ‘doen veranderen’ (theory of changing) moet je naar het handelen kijken
⇒ via dialoog op zoek gaan naar de betekenis achter zichtbaar gedrag
welke vraag stelt een persoon met bepaald gedrag?
5.3 Emancipatie of empowerment als doel
“Geef een man een vis en je voedt hem voor 1 dag, leer een man hoe te vissen en hij kan
zichzelf een leven lang voeden”
mensen gaan ondersteunen om hun krachten zelf te herontdekken
➔ handelingsmogelijkheden verruimenn
➔ minder afhankelijk v anderen
➔ maken zelf uit wat voor hen belangrijk is
➔ staan zo sterker in het leven
! de dialoog met betrokkenen is kenmerkend voor de (ortho)(ped)agogische aanpak
6. Richtinggevende kenmerken van het agogisch handelen
niet elk veranderingsproces is agogisch
Brinkman (2004) omschrijft daarom 8 richtinggevende kenmerken vh agogisch handelen
⇒ onmogelijk 100% af te bakenen wat wel / niet agogisch handelen is
⇒ kenmerken zijn XX niet absoluut
6.1 Psychosociale verandering
psyche: alles wat je denkt, voelt en wilt
sociaal: onderlinge verhoudingen tussen mensen
⇒ zijn niet goed te onderscheiden & beïnvloeden elkaar voortdurend
6.2 Doelgericht
de verandering is vooraf bedacht & gepland, ze komt niet toevallig tot stand
= methodisch handelen
, 6.3 Systematisch
stap-voor-stap op een planmatige manier aan de verandering gewerkt
6.4 Bewust
er wordt over elke stap heel goed nagedacht + bewust gekozen
alle betrokkenen weten aan welke verandering gewerkt wordt en waarom
6.5 Gewenst door de betrokkenen, vrijwillig
idealiter staan alle betrokken achter de verandering
⇔ is niet altijd het geval, soms is HV binnen een context v dwang
6.6 Niet wederzijds
de relatie is assymetrisch = complementaire relatie
➔ de betrokken nemen verschillende positie in
➔ iemand die wenst te veranderen ⇔ iemand die helpt de verandering te realiseren
(agoog)
dit wilt niet zeggen dat er geen gelijkwaardigheid is
6.7 Beroepsmatig
er kan pas sprake zijn van een agogische interventie wanneer deze gebeurd vanuit
professionele positie of beroep
6.8 Waardegebonden
als (ortho)(ped)agoog is het onmogelijk om waardevrij te handelen
⇒ vertrekt vanuit bepaald waardekader (bril die je op hebt)
agogiek is dan ook een prescriptieve wetenschap = beschrijft een ideale situatie, dus WG
⇔ descriptieve wetenschap zoals biologie etc.
7. De professionalisering van het agogisch handelen
eind 19e eeuw begon de industrialisering ⇒ 2 maatschappelijke veranderingen
7.1 Ontwikkeling van de wetenschap en techniek
was zo ingrijpend + razendsnel
⇒ volwassenen hun handelen voortdurend moesten bijstellen
(voor industrialisatie was het duidelijk uitgestippeld in standvaste patronen)
