Samenvatting Geschiedenis geven - Mens & Maatschappij: inhoud tijd

De oudste tijden
______________________________________________________________________________________



1.​ Inleiding

-​ voor de oerknal was er niets
-​ Georges Lemaître: oerknaltheorie: het heelal is ontstaan in een gigantische ontploffing, vanuit die ontploffing
verspreidde zich interstellaire stoffen
-​ heelal: 13,8 miljard jaar oud
-​ dinosaurussen: grootste landdieren ooit
-​ gevleugelde reptielen
-​ vissen en zeereptielen
-​ einde van dit tijdperk: meteorietinslag
-​ enige wat overbleef: vogels


ontwikkeling zeeën → eerste levende cellen → eerste dieren zonder wervelkolom → vissen → reptielen → zoogdieren
→ mensapen → de hedendaagse mens


2.​ Evolutie van de mens

Homo habilis

-​ de handige mens: slim genoeg om gebruiksvoorwerpen te maken om een bepaalde handeling mogelijk te
maken
-​ stammen af uit Afrika
-​ liepen rechtop


Homo ergaster/erectus

-​ verspreid over Afrika, Azië en Europa
-​ in staat zich aan te passen aan zijn leefomgeving
-​ groter hersenvolume
-​ communicatie in primitieve taal
-​ verbleven in spelonken = ingang van grotten
-​ ontwikkeling vuistbijl → jagers


Homo heidelbergensis

-​ verspreid vanuit Afrika
-​ voedselverzamelaars
-​ doelgerichte werktuigen
-​ ontdekking vuur

,Homo sapiens neanderthalensis

-​ periode laatste ijstijd → aanpassingen lichaam: grote neusgaten om lucht op te warmen voor longen
-​ vegetatie: steppe-toendra met grote zoogdieren (paarden, mammoet, bizon, rendier)
-​ werktuigen van vuursteen om te jagen
-​ groot hersenvolume, vergelijkbaar het huidige mens
-​ grote gelijkenissen in hun cultureel handelen


Homo sapiens sapiens (200.000 bc)

-​ jacht: rendiervlees, poolvos
-​ nomaden: trekken rond afhankelijk van de seizoenen
-​ tenten van dierenhuiden
-​ werktuigen van beenderen, vuursteen, hout
-​ levensverwachting 50 jaar


3.​ De landbouwsamenleving

-​ klimaatverandering zorgt voor: meer bossen, de grond ontdooid, bloei van bloemen en struiken, rendieren
(voedselbron) trekken naar het noorden ⇒ levenswijze aanpassen!
-​ ontdekking cyclus van graangewassen: start nieuwe manier van leven, sedentair (op een vaste plaats) 9000 bc
-​ evolutie van jager-verzamelaars tot landbouwers (risico voor mislukte oogst = doden)
-​ vruchtbare sikkel
-​ vleesconsumptie neemt af
-​ bevolking neemt toe door succesvolle landbouw
-​ grond als sleutel tot macht
-​ taakverdeling bepaald door seksuele differentiatie
-​ ontstaan van individuele taken + beroepsactiviteiten
-​ religieus: priester
-​ militair: krijgers
-​ economisch: ambtenaren
-​ politiek: stamhoofd (gebaseerd op solidariteit en sociale ongelijkheid


Nood aan technische vernieuwingen
-​ huizen van hout
-​ spinnen en weven, manden vlechten
-​ zakken van dierenhuiden om voedsel te bewaren
-​ 7000 v.C. ontdekking van pottenbakken (voedsel beter bewaren)
-​ 4000 v.C. ontdekking van het wiel (hierdoor werd handel mogelijk)
-​ opkomst ruilhandel met voedseloverschotten dankzij

,4.​ Landbouwers in onze streken (6000 v.C.)

-​ afkomstig uit het oosten
-​ bandkeramische cultuur (naam verwijst naar hoe ze hun keramiek versierden)
-​ voordelen van de ruimte: aanwezigheid waterlopen (Maas, Dender, Jeker)
-​ zelfvoorzienend dankzij landbouw (afname jacht en visvangst)
-​ vee: varken, rund, schaap, geit
-​ sociaal: dorpen hadden onderling contact, families woonden samen
in langhuizen met zadeldak




De klassieke oudheid
______________________________________________________________________________________

DEEL 1: de Grieken

1.​ Inleiding

-​ de Griekse wereld = Hellas (8e eeuw v.C.)
-​ 146 v.C. einde van onafhankelijke griekse stadstaten
-​ landbouwgemeenschappen groeien uit tot stadstaten = de polis
-​ polis = verzameling van dorpen met stadscentrum met akropolis = burcht
-​ macht: rijke families en adellijke elite
-​ geen politieke eenheid: in elke polis een ander bestuurssysteem


2.​ Sparta

-​ Peloponnesos, schiereiland
-​ oligarchie = macht bij selecte groep, er waren 2 koningen
-​ gerousia = raad van ouderen
-​ aanwezigheid van slaven → leid tot opstanden → onderdrukking van het leger
-​ spartaanse opvoeding: jongens vanaf 7 jaar militaire training
-​ patriachale samenleving: domiante man met onderdanige vrouw


3.​ Athene

-​ evolutie in politieke systemen
a. monarchie; een absolute koning
b. toevoeging adellijke raad
c. hoe rijker je was, hoe meer macht
d. democratie; het volk krijgt inspraak

, -​ werking van de democratie
-​ volksvergadering voor alle mannen: bespreking taakverdeling ambtenaren
bv. inrichting van publieke gebouwen
-​ dagdagelijks bestuur: de raad van 500 (via loting)
-​ stemsysteem: het ostracisme, wanneer iemand te machtig werd kon hij weggestemd worden,
verbanning in de polis voor 10 jaar


4.​ Griekse cultuur

4.1.​ De Olympische spelen

-​ 776 v.C. in Olympia, werd later verbannen door de Romeinen
-​ 1896 terug begonnen, moderne Olympische Spelen
-​ werd georganiseerd in verschillende polei: Delphi, Korinthïe, Olympia
-​ winnaars: krans van olijfbladeren, enorm prestige, geld van de polis, triomftocht
-​ nadruk ligt op relatie tussen atleet en polis


Programma (alles werd naakt uitgevoerd)
-​ atletiek: hardlopen, verspringen, speer- en discuswerpen
-​ pankration = combinatie van boksen en worstelen
-​ paardensport
-​ vijfkamp: hardlopen, verspringen, speer-en discuswerpen, worstelen


Moderne olympische spelen
-​ aangepaste sportkledij
-​ uitgebreider programma
-​ 1920 Antwerpen


4.2.​ Griekse kunst

-​ levensvisie uit zich in kunst: mens als individu staat centraal
-​ versiering van keramiek
-​ architectuur: harmonieuze verhoudingen, optische correcties bv. het parthenon
-​ beeldhouwkunst: streven naar perfecte verhoudingen in menselijk lichaam (enkel mannen)
evolutie: toename beweging en emotie