Biometrie
2019-2020
Prof: Eva D'Hondt
1
,Inhoudsopgave
Thema 0: Inleiding ........................................................................................................................ 5
1. Begrippen ........................................................................................................................................ 5
2. Instrumentarium ............................................................................................................................. 5
3. Criteria gesteld aan instrumenten................................................................................................... 5
4. Subjecten ......................................................................................................................................... 5
5. Kenmerken van een goede antropometricus .................................................................................. 6
6. Meetvlakken en meetassen ............................................................................................................ 6
7. Antropometrische referentiepunten............................................................................................... 6
A. BASISMETINGEN.......................................................................................................................... 7
B. LENGTEMATEN : verticaal ........................................................................................................... 8
C. BREEDTEMATEN: horizontaal ...................................................................................................... 9
D. OMTREKMATEN: errond ............................................................................................................. 9
E. HUIDPLOOIEN ............................................................................................................................ 10
8. Meetbetrouwbaarheid .................................................................................................................. 11
Thema 1: Soorten indexen .......................................................................................................... 12
1. Soorten indexen ............................................................................................................................ 12
A. ANTROPOMETRISCHE INDEXEN ................................................................................................ 12
B. PROPORTIONALITEITSINDEXEN ................................................................................................. 17
Thema 2: Somatotypologie ......................................................................................................... 19
1. Definitie ......................................................................................................................................... 19
2. Classificaties .................................................................................................................................. 19
A. KRETSCHMER: descriptieve classificatie.................................................................................... 19
B. VIOLA: somatometrische classificatie ....................................................................................... 19
C. SHELDON: componenten classificatie ....................................................................................... 19
3. Health & carter .............................................................................................................................. 21
4. Vergelijking van somatotypes ....................................................................................................... 23
A. KWALITATIEF ............................................................................................................................. 23
B. KWANTITATIEF .......................................................................................................................... 24
5. Relevante somatotype bepaling .................................................................................................... 24
Thema 3: Lichaamssamenstelling ................................................................................................ 27
1. Lichaamsmodellen ......................................................................................................................... 27
2. Densitometrie ................................................................................................................................ 29
1. HYDROSTATISCHE WEGING of waterverplaatsing..................................................................... 30
2. AIR DISPLACEMENT PLETHYSMOGRAPHY of luchtverplaatsing ............................................... 32
3. ANTROPOMETRIE: huidplooidiktes ........................................................................................... 33
2
, 4. ULTRASOUND ............................................................................................................................ 36
5. BIO- ELEKTRISCHE IMPEDANTIE ANALYSE (BIA) ........................................................................ 37
6. ISOTOPEN DILUTIE (of verdunning) ........................................................................................... 39
7. DUAL X-RAY ABSORPTIOMETRY (DEXA) .................................................................................... 39
8. CT- SCAN (computer tomografie) ............................................................................................. 40
9. MAGNETIC RESONANCE IMAGING (MRI) .................................................................................. 40
10. 4-COMPARTIMENTEN MODEL ................................................................................................. 41
Thema 4: Meten van fysieke fitheid ............................................................................................ 42
1. Definities........................................................................................................................................ 42
2. Basiscomponenten van fysieke fitheid .......................................................................................... 42
3. Testen voor meting van fysieke fitheid ......................................................................................... 45
Thema 5: Auxologie .................................................................................................................... 60
1. Definities........................................................................................................................................ 60
2. Groeiwetmatigheid........................................................................................................................ 61
3. Evaluatie groei ............................................................................................................................... 62
4. Groeicurves.................................................................................................................................... 63
5. Groeifasen en -patronen ............................................................................................................... 66
Thema 6: Maturiteit ................................................................................................................... 79
1. Definitie ......................................................................................................................................... 79
2. Soorten maturiteit ......................................................................................................................... 79
A. MORFOLOGISCHE MATURITEIT ................................................................................................. 79
B. SKELETALE MATURITEIT ............................................................................................................ 82
C. SEKSUELE MATURITEIT .............................................................................................................. 85
D. DENTALE MATURITEIT............................................................................................................... 90
3. Stadia puberteitsontwikkeling....................................................................................................... 91
4. Toepassingen ................................................................................................................................. 92
Thema 7: Seculaire trends .......................................................................................................... 97
1. Definities........................................................................................................................................ 97
2. Seculaire trends ............................................................................................................................. 97
3. Fysiek prestatievermogen bij jongeren ....................................................................................... 103
4. Seculaire trends in sportprestaties en sportrecords ................................................................... 108
5. Oorzaken van seculaire veranderingen ...................................................................................... 111
6. Implicaties seculaire trends ......................................................................................................... 111
3
,Thema 8: Herkennen en ontwikkelen van sportief talent ............................................................112
1. Inleiding ....................................................................................................................................... 112
1. SPORTIDENTITEIT..................................................................................................................... 114
2. SPORTVOORKEUREN en TALENTDETECTIE .............................................................................. 117
3. TALENT ONTWIKKELEN ............................................................................................................ 118
4. TALENT ORIENTERING ............................................................................................................. 118
5. SPECIALISEREN OF BREED OPLEIDEN ...................................................................................... 120
6. TALENT IDENTIFICEREN ........................................................................................................... 121
7. MATURITEIT ............................................................................................................................. 122
8. TALENT TRANSFER ................................................................................................................... 124
9. TALENT SELECTEREN................................................................................................................ 124
4
,Thema 0: Inleiding
1. Begrippen
• Antropometrie = “het meten van de mens “
• Somatometrie = “het meten van het lichaam”
→ Kwantitatieve vaststelling van afmetingen en verhoudingen van het menselijk lichaam
→ Verwijzing naar technieken en methoden
• Groei = structurele aspect vb: hoe zie ik eruit?
• Ontwikkeling = functioneel aspect vb: wat kan ik?
2. Instrumentarium
LENGTES BREEDTES OMTREKKEN GEWICHT ONDERHUIDS VET
- Antropometer - Antropometer - Meetlint - Elektronische - Skinfold of
(niet in stof wnt weegschaal huidplooimeter
- Stadiometer - Spreidingscaliper
kan i.f.v. de tijd (zeer nauwkeurig) → onder
→ Vast of beweegbaar - Schuifcaliper langer worden) constante druk
→ Vanaf 2 jaar → moeilijker t.h.v.
→ Fixatie tegen de buik
muur om
verticaliteit te
vermijden
- Segmometer
3. Criteria gesteld aan instrumenten
• Gemakkelijk te ijken ( = kalibreren + justeren), hanteren
• Validiteit en betrouwbaarheid
• Goed afleesbare, accuraatheid van schaal
• Aanvaardbaar voor pp
• Degelijke prijs
4. Subjecten
• Toestemming of informed consent, privacy
• Minimale kledij (ondergoed, zwemkledij)
• Kamertemperatuur
• Antropometricus best = geslacht
• Passend omgaan met bepaalde populaties
5
,5. Kenmerken van een goede antropometricus
• Anatomische kennis en voldoende ervaring
• Orde, zin en precisie
• Bezorgdheid t.o.v. gevoeligheden subjecten
• Zorg voor wetenschappelijk materiaal: instrument + data
• Goede concentratie bij uitvoering
• GEEN lange vingernagels
➔ Vereist veel oefening en ervaring om nauwkeurige en betrouwbare metingen te kunnen
uitvoeren! (minimum metingen op 20 pp en vergelijken met expert)
6. Meetvlakken en meetassen
MEETVLAKKEN MEETASSEN
▪ Frontaal of coronaal vlak ▪ Longitudinale of verticale as
→ voor en achterkant → craniaal nr caudaal
▪ Sagittaal = anterior -posterior vlak ▪ Sagittale as
→ L- en R-kant → ventraal nr dorsaal
▪ Transversaal vlak ▪ Transversale as
→ boven- en onderkant → lateraal mediaal → lateraal
7. Antropometrische referentiepunten
Eerst referentiepunten plaatsen vooraleer beginnen met metingen! (altijd aan rechterzijde)
▪ Acromiale
▪ Radiale
▪ Stylion
▪ Trochanterion
▪ Iliospinale en -cristale
▪ Tibiale
▪ Sphyrion (thv malleolus)
▪ Meso-sternale (midden van sternum- 4de rib)
6
,A. BASISMETINGEN
→ Lichaamsgewicht
- S’ morgens (12 u na eten, met lege blaas)
- Alternatief: op vaste tijdstip vd dag (bij herhaalde metingen)
- Minimale kledij, zonder schoeisel
- In midden zodat gewicht gelijkmatig verdeeld, geen externe steun
→ Lichaamslengte
- S’ morgens s’avonds is men kleiner
- Alternatief: op vaste tijdstip vd dag (bij herhaalde metingen)
- In stand ( = gestalte) NIET bij kinderen tot 2 jaar
- In lig is men groter
- Ook zithoogte
7
,OPMERKING:
Wat is de juiste hoofdpositie voor het correct meten vd lichaamslengte?
→ Frankfurter vlak of horizontale = uitwendige gehoorgang (tragion) en onderkant van oogkas
(orbita) moeten 1 horizontale lijn vormen
→ Wat moet de pp doen?
- Handen zijwaarts tegen de dijen
- Hielen tegen elkaar
- Maximaal inademen en in die houding blijven
B. LENGTEMATEN : verticaal
OPM : Vanaf 2 jaar wordt lengte staand gemeten
INDIRECTE LENGTEMATEN DIRECTE LENGTEMATEN
→ “Hoogtematen” → “Lengtematen”
→ Hoogte van een bepaald referentiepunt tot de grond → Lengte tussen 2 referentiepunten
1. Bodem- referentiepunt ARM
- Hoogte tot vertex (- LL + ZH) Referentiepunt – referentiepunt
- Hoogte acromion * Acromiale – radiale
- Hoogte radiale * Radiale -stylion
- Hoogte stylion * Stylion – dactylion
- Dactylion of mediushoogte = vingers
- Trochanterhoogte
- Iliospinale hoogte
- Malleolushoogte BEEN
Referentiepunt – referentiepunt
* Trochanterion – tibiale (lat)
* Tibiale (med) – sphyrion
Geprojecteerde lengtemaat = verschil tussen 2 indirecte lengtematen vb: bovenarmlengte
8
, C. BREEDTEMATEN: horizontaal
DIRECT BREEDTEMATEN
→ Breedte tss 2 referentiepunten
- Bi-acromiale = tss 2 acromialen
- Humerus diameter
- Radio-ulnaire diameter
- Bi-iliocristale = tss 2 crista iliaca
- Femur diameter
- Transversale en sagittale thorax
D. OMTREKMATEN: errond
OPM: Baby’s hebben enkel een hoofdomtrek
- Hoofd
- Hals
- Bovenarm (opgespannen of ontspannen)
- Thorax (inspiratie of expiratie)
- Lenden (of taille) = omtrek smalste deel onderste rib en bovenste bekkenrand
- Abdomen (of buik) = omtrek thv de navel
- Heup = grootste omvang rond glutei bepalen
- Dij
- Kuit
OPM: altijd horizontaal meten + op dezelfde hoogte blijven
9
2019-2020
Prof: Eva D'Hondt
1
,Inhoudsopgave
Thema 0: Inleiding ........................................................................................................................ 5
1. Begrippen ........................................................................................................................................ 5
2. Instrumentarium ............................................................................................................................. 5
3. Criteria gesteld aan instrumenten................................................................................................... 5
4. Subjecten ......................................................................................................................................... 5
5. Kenmerken van een goede antropometricus .................................................................................. 6
6. Meetvlakken en meetassen ............................................................................................................ 6
7. Antropometrische referentiepunten............................................................................................... 6
A. BASISMETINGEN.......................................................................................................................... 7
B. LENGTEMATEN : verticaal ........................................................................................................... 8
C. BREEDTEMATEN: horizontaal ...................................................................................................... 9
D. OMTREKMATEN: errond ............................................................................................................. 9
E. HUIDPLOOIEN ............................................................................................................................ 10
8. Meetbetrouwbaarheid .................................................................................................................. 11
Thema 1: Soorten indexen .......................................................................................................... 12
1. Soorten indexen ............................................................................................................................ 12
A. ANTROPOMETRISCHE INDEXEN ................................................................................................ 12
B. PROPORTIONALITEITSINDEXEN ................................................................................................. 17
Thema 2: Somatotypologie ......................................................................................................... 19
1. Definitie ......................................................................................................................................... 19
2. Classificaties .................................................................................................................................. 19
A. KRETSCHMER: descriptieve classificatie.................................................................................... 19
B. VIOLA: somatometrische classificatie ....................................................................................... 19
C. SHELDON: componenten classificatie ....................................................................................... 19
3. Health & carter .............................................................................................................................. 21
4. Vergelijking van somatotypes ....................................................................................................... 23
A. KWALITATIEF ............................................................................................................................. 23
B. KWANTITATIEF .......................................................................................................................... 24
5. Relevante somatotype bepaling .................................................................................................... 24
Thema 3: Lichaamssamenstelling ................................................................................................ 27
1. Lichaamsmodellen ......................................................................................................................... 27
2. Densitometrie ................................................................................................................................ 29
1. HYDROSTATISCHE WEGING of waterverplaatsing..................................................................... 30
2. AIR DISPLACEMENT PLETHYSMOGRAPHY of luchtverplaatsing ............................................... 32
3. ANTROPOMETRIE: huidplooidiktes ........................................................................................... 33
2
, 4. ULTRASOUND ............................................................................................................................ 36
5. BIO- ELEKTRISCHE IMPEDANTIE ANALYSE (BIA) ........................................................................ 37
6. ISOTOPEN DILUTIE (of verdunning) ........................................................................................... 39
7. DUAL X-RAY ABSORPTIOMETRY (DEXA) .................................................................................... 39
8. CT- SCAN (computer tomografie) ............................................................................................. 40
9. MAGNETIC RESONANCE IMAGING (MRI) .................................................................................. 40
10. 4-COMPARTIMENTEN MODEL ................................................................................................. 41
Thema 4: Meten van fysieke fitheid ............................................................................................ 42
1. Definities........................................................................................................................................ 42
2. Basiscomponenten van fysieke fitheid .......................................................................................... 42
3. Testen voor meting van fysieke fitheid ......................................................................................... 45
Thema 5: Auxologie .................................................................................................................... 60
1. Definities........................................................................................................................................ 60
2. Groeiwetmatigheid........................................................................................................................ 61
3. Evaluatie groei ............................................................................................................................... 62
4. Groeicurves.................................................................................................................................... 63
5. Groeifasen en -patronen ............................................................................................................... 66
Thema 6: Maturiteit ................................................................................................................... 79
1. Definitie ......................................................................................................................................... 79
2. Soorten maturiteit ......................................................................................................................... 79
A. MORFOLOGISCHE MATURITEIT ................................................................................................. 79
B. SKELETALE MATURITEIT ............................................................................................................ 82
C. SEKSUELE MATURITEIT .............................................................................................................. 85
D. DENTALE MATURITEIT............................................................................................................... 90
3. Stadia puberteitsontwikkeling....................................................................................................... 91
4. Toepassingen ................................................................................................................................. 92
Thema 7: Seculaire trends .......................................................................................................... 97
1. Definities........................................................................................................................................ 97
2. Seculaire trends ............................................................................................................................. 97
3. Fysiek prestatievermogen bij jongeren ....................................................................................... 103
4. Seculaire trends in sportprestaties en sportrecords ................................................................... 108
5. Oorzaken van seculaire veranderingen ...................................................................................... 111
6. Implicaties seculaire trends ......................................................................................................... 111
3
,Thema 8: Herkennen en ontwikkelen van sportief talent ............................................................112
1. Inleiding ....................................................................................................................................... 112
1. SPORTIDENTITEIT..................................................................................................................... 114
2. SPORTVOORKEUREN en TALENTDETECTIE .............................................................................. 117
3. TALENT ONTWIKKELEN ............................................................................................................ 118
4. TALENT ORIENTERING ............................................................................................................. 118
5. SPECIALISEREN OF BREED OPLEIDEN ...................................................................................... 120
6. TALENT IDENTIFICEREN ........................................................................................................... 121
7. MATURITEIT ............................................................................................................................. 122
8. TALENT TRANSFER ................................................................................................................... 124
9. TALENT SELECTEREN................................................................................................................ 124
4
,Thema 0: Inleiding
1. Begrippen
• Antropometrie = “het meten van de mens “
• Somatometrie = “het meten van het lichaam”
→ Kwantitatieve vaststelling van afmetingen en verhoudingen van het menselijk lichaam
→ Verwijzing naar technieken en methoden
• Groei = structurele aspect vb: hoe zie ik eruit?
• Ontwikkeling = functioneel aspect vb: wat kan ik?
2. Instrumentarium
LENGTES BREEDTES OMTREKKEN GEWICHT ONDERHUIDS VET
- Antropometer - Antropometer - Meetlint - Elektronische - Skinfold of
(niet in stof wnt weegschaal huidplooimeter
- Stadiometer - Spreidingscaliper
kan i.f.v. de tijd (zeer nauwkeurig) → onder
→ Vast of beweegbaar - Schuifcaliper langer worden) constante druk
→ Vanaf 2 jaar → moeilijker t.h.v.
→ Fixatie tegen de buik
muur om
verticaliteit te
vermijden
- Segmometer
3. Criteria gesteld aan instrumenten
• Gemakkelijk te ijken ( = kalibreren + justeren), hanteren
• Validiteit en betrouwbaarheid
• Goed afleesbare, accuraatheid van schaal
• Aanvaardbaar voor pp
• Degelijke prijs
4. Subjecten
• Toestemming of informed consent, privacy
• Minimale kledij (ondergoed, zwemkledij)
• Kamertemperatuur
• Antropometricus best = geslacht
• Passend omgaan met bepaalde populaties
5
,5. Kenmerken van een goede antropometricus
• Anatomische kennis en voldoende ervaring
• Orde, zin en precisie
• Bezorgdheid t.o.v. gevoeligheden subjecten
• Zorg voor wetenschappelijk materiaal: instrument + data
• Goede concentratie bij uitvoering
• GEEN lange vingernagels
➔ Vereist veel oefening en ervaring om nauwkeurige en betrouwbare metingen te kunnen
uitvoeren! (minimum metingen op 20 pp en vergelijken met expert)
6. Meetvlakken en meetassen
MEETVLAKKEN MEETASSEN
▪ Frontaal of coronaal vlak ▪ Longitudinale of verticale as
→ voor en achterkant → craniaal nr caudaal
▪ Sagittaal = anterior -posterior vlak ▪ Sagittale as
→ L- en R-kant → ventraal nr dorsaal
▪ Transversaal vlak ▪ Transversale as
→ boven- en onderkant → lateraal mediaal → lateraal
7. Antropometrische referentiepunten
Eerst referentiepunten plaatsen vooraleer beginnen met metingen! (altijd aan rechterzijde)
▪ Acromiale
▪ Radiale
▪ Stylion
▪ Trochanterion
▪ Iliospinale en -cristale
▪ Tibiale
▪ Sphyrion (thv malleolus)
▪ Meso-sternale (midden van sternum- 4de rib)
6
,A. BASISMETINGEN
→ Lichaamsgewicht
- S’ morgens (12 u na eten, met lege blaas)
- Alternatief: op vaste tijdstip vd dag (bij herhaalde metingen)
- Minimale kledij, zonder schoeisel
- In midden zodat gewicht gelijkmatig verdeeld, geen externe steun
→ Lichaamslengte
- S’ morgens s’avonds is men kleiner
- Alternatief: op vaste tijdstip vd dag (bij herhaalde metingen)
- In stand ( = gestalte) NIET bij kinderen tot 2 jaar
- In lig is men groter
- Ook zithoogte
7
,OPMERKING:
Wat is de juiste hoofdpositie voor het correct meten vd lichaamslengte?
→ Frankfurter vlak of horizontale = uitwendige gehoorgang (tragion) en onderkant van oogkas
(orbita) moeten 1 horizontale lijn vormen
→ Wat moet de pp doen?
- Handen zijwaarts tegen de dijen
- Hielen tegen elkaar
- Maximaal inademen en in die houding blijven
B. LENGTEMATEN : verticaal
OPM : Vanaf 2 jaar wordt lengte staand gemeten
INDIRECTE LENGTEMATEN DIRECTE LENGTEMATEN
→ “Hoogtematen” → “Lengtematen”
→ Hoogte van een bepaald referentiepunt tot de grond → Lengte tussen 2 referentiepunten
1. Bodem- referentiepunt ARM
- Hoogte tot vertex (- LL + ZH) Referentiepunt – referentiepunt
- Hoogte acromion * Acromiale – radiale
- Hoogte radiale * Radiale -stylion
- Hoogte stylion * Stylion – dactylion
- Dactylion of mediushoogte = vingers
- Trochanterhoogte
- Iliospinale hoogte
- Malleolushoogte BEEN
Referentiepunt – referentiepunt
* Trochanterion – tibiale (lat)
* Tibiale (med) – sphyrion
Geprojecteerde lengtemaat = verschil tussen 2 indirecte lengtematen vb: bovenarmlengte
8
, C. BREEDTEMATEN: horizontaal
DIRECT BREEDTEMATEN
→ Breedte tss 2 referentiepunten
- Bi-acromiale = tss 2 acromialen
- Humerus diameter
- Radio-ulnaire diameter
- Bi-iliocristale = tss 2 crista iliaca
- Femur diameter
- Transversale en sagittale thorax
D. OMTREKMATEN: errond
OPM: Baby’s hebben enkel een hoofdomtrek
- Hoofd
- Hals
- Bovenarm (opgespannen of ontspannen)
- Thorax (inspiratie of expiratie)
- Lenden (of taille) = omtrek smalste deel onderste rib en bovenste bekkenrand
- Abdomen (of buik) = omtrek thv de navel
- Heup = grootste omvang rond glutei bepalen
- Dij
- Kuit
OPM: altijd horizontaal meten + op dezelfde hoogte blijven
9
