PENOLOGIE EN PENITENTIAIR RECHT
(0.5) TER INLEIDING: ENKELE ILLUSTRATIES
o Straffen in vergelijkend en historisch perspectief
Cijfers : hoeveel gedetineerden per 100.000 inwoners zitten in de gevangenis
- Gevangenisratio CHRISTIE
Hoogste Amerika, onderste IJsland is land.
De vraag hoe komt dat de cijfers zo verschillen? Gaat over de
manier waarop de ’vrijheidsberovende straf’ in de samenleving
op die plaats zit.
Architectuur in de 19de eeuw van gevangenissen
- De mens isoleren van de andere gevangenen = cellulaire
opsluiting
- Zichtbaar aanwezig in de publieke ruimte => communicatie naar de
buitenwereld, visueel aspect
- Centraal ingepland in de publieke ruimtes
Architectuur gevangenissen nu
Gevangenis van Leuven vs. Hasselt
Leuven = duidelijk zichtbaar aanwezig in het stadscentrum, duidelijk qua architectuur
dat het een gevangenis is, ouderwets, communicatieve functie
Hasselt= uit het stadscentrum geplaatst, gecamoufleerd qua architectuur dus niet
duidelijk langs de buitenkant dat het een gevangenis is, modern gebouw
Nu :
- Anoniem gebouw, minder duidelijk langs de buitenkant dat het een gevangenis is
= ‘onzichtbaarder, gecamoufleerd’ => Prat
- Gevangenissen niet meer centraal in de stad, uitvoeren van straffen verwijderd
uit de stad
- De storende praktijken worden verwijderd uit de stad
‘Er zijn bedoelde doelen en effecten van straffen maar er zijn telkens neveneffecten en
andere onbedoelde doelen’ (bv. Enkelband Paris Hilton die pronkt)
Oude praktijken van straffen
- Spiegelende straffen, communiceren openlijk straffen. Uitbeelden
- Publiek karakter
- Stigmatiserend
- Te pronk stellen
- Bv vroeger dieren ook bestraffen voor hun misdrijven
- Zelfdoding straffen
Lynchen = mensen nemen zelf het recht in handen om te straffen/ doden. Mensen
ophangen in de boom. Waar vroeger het meest werd gelyncht komt nu hedendaags het
doodstraffen het meeste voor
,Nieuwe praktijken van straffen
- Gericht op herstel en bemiddeling
- Minder publiek
o Debat over de straf
Naaktfouilles = art 108 §2 wet gedetineerden
Kan enkel op individuele inschatting door de directeur bij gedetineerden.
Probleem= veiligheidsvraagstuk van de institutie vs. Menswaardigheid/ mensenrechten
Later automatiseren van sommige gevallen waarbij een naaktfouille uitgevoerd kan
worden => geen individuele inschatting meer, kan een persoonlijke afrekening worden
om gedetineerden te controlerenstraf
(2) WAT BEGRIJPEN WE ONDER ‘STRAF’?
o Straffen: een aloude en alledaagse praktijk. Bijvoorbeeld ook buiten de
strafrechtscontext. Bv bij opvoeding.
Beccaria :
- ‘je mag niet bij alles straffen wat niet mag’
- Eerste de minder ingrijpende methoden toepassen
- Straffen moeten direct volgen op het gedrag
- Aanpassen aan de persoon = sociaal verweer
Straf voor penologie:
o Het alledaagse straffen vertoont zekere gelijkenissen met straffen in de
strafrechtsbedeling. Maar bv. De duur is anders
o Maar óók: grote verschillen: cf wettelijk apparaat, eigen instellingen, gebruik van
dwang, bureaucratisch proces bv. Papier werk, gespecialiseerd personeel, …
(3) WAT DOEN WE IN EEN CURSUS ‘PENOLOGIE EN PENITENTIAIR RECHT’?
Straf = leed door de wet en rechterlijke macht bepaald en opgelegd als sanctie wegens
een gepleegd misdrijf
- Hof van cassatie (de straf wordt bepaald door het perspectief van de bestraffer)
Straf= ‘the legal proces whereby violaters of the criminal law are condemned and
sanctioned in accordance with specified legal categories and procedures
- Garland
Straf = for crime imposed by the judiciary in accordance with penal law and administered
by penal institutions such as prisons and probation service
, - Hudson
De zeven kenmerken van de straf WALKER
1. Iets toegebracht aan een ander persoon waarvan wordt verondersteld dat het
onaangenaam is
2. Toebrengen straf is intentioneel
3. Diegene die straf opleggen hebben daar recht toe
4. Opgelegd ter gelegenheid van een daad of een omissie die een overtreding van
een wet regel of gewoonte inhoudt
5. De inbreuk werd vrijwillig gepleegd bv. Bij internering (geen straf) niet
toerekeningsvatbaar
6. De reden om te straffen moet te rechtvaardigen zijn
7. Of de bestraffing act werkelijk als straf wordt beschouwd is afhankelijk van wat de
bestraffer verstaat onder bestraffing en niet van de opvatting van de gestrafte =
zeden element
Penologie = traditioneel een beladen term. Deel tak criminologie die zich bezighoudt
met straffen
2 definities
1. Sociaal wetenschappelijke bestudering van de oplegging en tenuitvoerlegging van
strafrechtelijke sancties met vragen zoals: Wat houden sancties in, welke ideeën
liggen aan de grondslag, welke doelen willen ze bereiken en lukt dit, zijn ze
effectief MOERINGS (vooral straffilosofisch)
2. De relatie tussen straffen en de maatschappij is belangrijk om straffen als een
sociaal fenomeen te bezien en te begrijpen GARLAND (vooral sociologisch)
(1) DE STRAFFILOSOFIE
1. waarom straffen
(1) Inleiding: situering van het rechtvaardigingsvraagstuk van de straf
- essentie van de straf = pijn, doelgerichte leedtoevoeging het gaat over een vorm van
statelijk geweld
▫ Want het is gelegitimeerd, anders is het geweld.
▫ Straffen is duur een belangrijke maatschappelijke investering
Het is belangrijk om een goede reden te hebben om over te gaan tot straffen.
Straffilosofische theorieën= identificeren de problematische aspecten en zoeken naar
mogelijkheden om er mee om te gaan.
midd
(2) Intermezzo: waarom straffen we? Twee recente cases
o Proces Demjanjuk
= proces tegen een nazi voor het vergassen van 7000 joden
Veroordeeld op 91jarige leeftijd
, Waarom verantwoord om te straffen? Vergeldingsidee, terugkeek van het
verleden rechttrekken
o Doodrijder moet van de politierechter een boek lezen
Rechtvaardiging straf= veranderingsproces naar de toekomst proberen bekomen
(3) DE KLASSIEKE ANTWOORDEN: RETRIBUTIVISME, UTILITARISME &
VERENIGINGSTHEORIEËN
(3.1) Retributivisme
De verdiende straf opleggen, morele afkeuring van wat gebeurd is. Niet per se de meest
nuttige straf. Kijk naar het verleden
▫ KANT
▫ Talio principe = oog om oog, tand om tand, in verhouding
▫ Gericht op verleden
▫ Straf beoogt herstel van de rechtsorde/ vergelden van het misdrijf
▫ De plicht om te straffen, in alle omstandigheden. (In praktijk onhaalbaar)
▫ Wat je als voordeel hebt bekomen met uw misdaad moet je met de straf
terugbetalen
▫ Je moet de morele wet gehoorzamen want zijn de universele principes
▫ Straf gerechtvaardigd door de morele wet
▫ Morele veroordeling van wat je in het vermeden hebt misdaan
▫ Geen toekomstige gedragsbeïnvloeding nagestreefd
▫ Eerder filosofisch/ religieus
just desert = Moderne variant van retributivisme
▫ VON HERSCH
▫ Herstel sociaal evenwicht = de voordelen die de dader gewonnen heeft moeten
ontnomen worden
▫ Afkeuring uitdrukken via de straf= bevestigen van de sociale normen (mag niet
enkel als preventie dienen)
▫ Afschrikking niet het primaire doel
▫ Het eind van de straf mag pas komen als de misdadiger zich heeft verbetert
▫ Proportionaliteit van de straf (volgens schuld en schade aan slachtoffer)
(3.2) Utilitarisme
▫ BENTHAM
▫ Gericht op de toekomst = de rechtvaardiging van de straf moet het menselijk
geluk vergroten, zorgen voor een betere samenleving
▫ Algemeen doel= preventie, toekomstige crimi vermijden
▫ Hedonistische mensvisie= mensen zoeken naar plezier/ geluk en we willen pijn en
leed vermijden
▫ Rechtvaardiging straf = wettelijke schuld
▫ Werelds en pragmatisch
▫ Straf moet afschrikkend zijn
▫ Generale/algemene en individuele preventie =
- Generale = gericht op iedereen bv. Strafbaarstelling bij bepaalde gedraging
(0.5) TER INLEIDING: ENKELE ILLUSTRATIES
o Straffen in vergelijkend en historisch perspectief
Cijfers : hoeveel gedetineerden per 100.000 inwoners zitten in de gevangenis
- Gevangenisratio CHRISTIE
Hoogste Amerika, onderste IJsland is land.
De vraag hoe komt dat de cijfers zo verschillen? Gaat over de
manier waarop de ’vrijheidsberovende straf’ in de samenleving
op die plaats zit.
Architectuur in de 19de eeuw van gevangenissen
- De mens isoleren van de andere gevangenen = cellulaire
opsluiting
- Zichtbaar aanwezig in de publieke ruimte => communicatie naar de
buitenwereld, visueel aspect
- Centraal ingepland in de publieke ruimtes
Architectuur gevangenissen nu
Gevangenis van Leuven vs. Hasselt
Leuven = duidelijk zichtbaar aanwezig in het stadscentrum, duidelijk qua architectuur
dat het een gevangenis is, ouderwets, communicatieve functie
Hasselt= uit het stadscentrum geplaatst, gecamoufleerd qua architectuur dus niet
duidelijk langs de buitenkant dat het een gevangenis is, modern gebouw
Nu :
- Anoniem gebouw, minder duidelijk langs de buitenkant dat het een gevangenis is
= ‘onzichtbaarder, gecamoufleerd’ => Prat
- Gevangenissen niet meer centraal in de stad, uitvoeren van straffen verwijderd
uit de stad
- De storende praktijken worden verwijderd uit de stad
‘Er zijn bedoelde doelen en effecten van straffen maar er zijn telkens neveneffecten en
andere onbedoelde doelen’ (bv. Enkelband Paris Hilton die pronkt)
Oude praktijken van straffen
- Spiegelende straffen, communiceren openlijk straffen. Uitbeelden
- Publiek karakter
- Stigmatiserend
- Te pronk stellen
- Bv vroeger dieren ook bestraffen voor hun misdrijven
- Zelfdoding straffen
Lynchen = mensen nemen zelf het recht in handen om te straffen/ doden. Mensen
ophangen in de boom. Waar vroeger het meest werd gelyncht komt nu hedendaags het
doodstraffen het meeste voor
,Nieuwe praktijken van straffen
- Gericht op herstel en bemiddeling
- Minder publiek
o Debat over de straf
Naaktfouilles = art 108 §2 wet gedetineerden
Kan enkel op individuele inschatting door de directeur bij gedetineerden.
Probleem= veiligheidsvraagstuk van de institutie vs. Menswaardigheid/ mensenrechten
Later automatiseren van sommige gevallen waarbij een naaktfouille uitgevoerd kan
worden => geen individuele inschatting meer, kan een persoonlijke afrekening worden
om gedetineerden te controlerenstraf
(2) WAT BEGRIJPEN WE ONDER ‘STRAF’?
o Straffen: een aloude en alledaagse praktijk. Bijvoorbeeld ook buiten de
strafrechtscontext. Bv bij opvoeding.
Beccaria :
- ‘je mag niet bij alles straffen wat niet mag’
- Eerste de minder ingrijpende methoden toepassen
- Straffen moeten direct volgen op het gedrag
- Aanpassen aan de persoon = sociaal verweer
Straf voor penologie:
o Het alledaagse straffen vertoont zekere gelijkenissen met straffen in de
strafrechtsbedeling. Maar bv. De duur is anders
o Maar óók: grote verschillen: cf wettelijk apparaat, eigen instellingen, gebruik van
dwang, bureaucratisch proces bv. Papier werk, gespecialiseerd personeel, …
(3) WAT DOEN WE IN EEN CURSUS ‘PENOLOGIE EN PENITENTIAIR RECHT’?
Straf = leed door de wet en rechterlijke macht bepaald en opgelegd als sanctie wegens
een gepleegd misdrijf
- Hof van cassatie (de straf wordt bepaald door het perspectief van de bestraffer)
Straf= ‘the legal proces whereby violaters of the criminal law are condemned and
sanctioned in accordance with specified legal categories and procedures
- Garland
Straf = for crime imposed by the judiciary in accordance with penal law and administered
by penal institutions such as prisons and probation service
, - Hudson
De zeven kenmerken van de straf WALKER
1. Iets toegebracht aan een ander persoon waarvan wordt verondersteld dat het
onaangenaam is
2. Toebrengen straf is intentioneel
3. Diegene die straf opleggen hebben daar recht toe
4. Opgelegd ter gelegenheid van een daad of een omissie die een overtreding van
een wet regel of gewoonte inhoudt
5. De inbreuk werd vrijwillig gepleegd bv. Bij internering (geen straf) niet
toerekeningsvatbaar
6. De reden om te straffen moet te rechtvaardigen zijn
7. Of de bestraffing act werkelijk als straf wordt beschouwd is afhankelijk van wat de
bestraffer verstaat onder bestraffing en niet van de opvatting van de gestrafte =
zeden element
Penologie = traditioneel een beladen term. Deel tak criminologie die zich bezighoudt
met straffen
2 definities
1. Sociaal wetenschappelijke bestudering van de oplegging en tenuitvoerlegging van
strafrechtelijke sancties met vragen zoals: Wat houden sancties in, welke ideeën
liggen aan de grondslag, welke doelen willen ze bereiken en lukt dit, zijn ze
effectief MOERINGS (vooral straffilosofisch)
2. De relatie tussen straffen en de maatschappij is belangrijk om straffen als een
sociaal fenomeen te bezien en te begrijpen GARLAND (vooral sociologisch)
(1) DE STRAFFILOSOFIE
1. waarom straffen
(1) Inleiding: situering van het rechtvaardigingsvraagstuk van de straf
- essentie van de straf = pijn, doelgerichte leedtoevoeging het gaat over een vorm van
statelijk geweld
▫ Want het is gelegitimeerd, anders is het geweld.
▫ Straffen is duur een belangrijke maatschappelijke investering
Het is belangrijk om een goede reden te hebben om over te gaan tot straffen.
Straffilosofische theorieën= identificeren de problematische aspecten en zoeken naar
mogelijkheden om er mee om te gaan.
midd
(2) Intermezzo: waarom straffen we? Twee recente cases
o Proces Demjanjuk
= proces tegen een nazi voor het vergassen van 7000 joden
Veroordeeld op 91jarige leeftijd
, Waarom verantwoord om te straffen? Vergeldingsidee, terugkeek van het
verleden rechttrekken
o Doodrijder moet van de politierechter een boek lezen
Rechtvaardiging straf= veranderingsproces naar de toekomst proberen bekomen
(3) DE KLASSIEKE ANTWOORDEN: RETRIBUTIVISME, UTILITARISME &
VERENIGINGSTHEORIEËN
(3.1) Retributivisme
De verdiende straf opleggen, morele afkeuring van wat gebeurd is. Niet per se de meest
nuttige straf. Kijk naar het verleden
▫ KANT
▫ Talio principe = oog om oog, tand om tand, in verhouding
▫ Gericht op verleden
▫ Straf beoogt herstel van de rechtsorde/ vergelden van het misdrijf
▫ De plicht om te straffen, in alle omstandigheden. (In praktijk onhaalbaar)
▫ Wat je als voordeel hebt bekomen met uw misdaad moet je met de straf
terugbetalen
▫ Je moet de morele wet gehoorzamen want zijn de universele principes
▫ Straf gerechtvaardigd door de morele wet
▫ Morele veroordeling van wat je in het vermeden hebt misdaan
▫ Geen toekomstige gedragsbeïnvloeding nagestreefd
▫ Eerder filosofisch/ religieus
just desert = Moderne variant van retributivisme
▫ VON HERSCH
▫ Herstel sociaal evenwicht = de voordelen die de dader gewonnen heeft moeten
ontnomen worden
▫ Afkeuring uitdrukken via de straf= bevestigen van de sociale normen (mag niet
enkel als preventie dienen)
▫ Afschrikking niet het primaire doel
▫ Het eind van de straf mag pas komen als de misdadiger zich heeft verbetert
▫ Proportionaliteit van de straf (volgens schuld en schade aan slachtoffer)
(3.2) Utilitarisme
▫ BENTHAM
▫ Gericht op de toekomst = de rechtvaardiging van de straf moet het menselijk
geluk vergroten, zorgen voor een betere samenleving
▫ Algemeen doel= preventie, toekomstige crimi vermijden
▫ Hedonistische mensvisie= mensen zoeken naar plezier/ geluk en we willen pijn en
leed vermijden
▫ Rechtvaardiging straf = wettelijke schuld
▫ Werelds en pragmatisch
▫ Straf moet afschrikkend zijn
▫ Generale/algemene en individuele preventie =
- Generale = gericht op iedereen bv. Strafbaarstelling bij bepaalde gedraging
