Samenvatting Sociologie

Sociologie


H1: WAT IS SOCIOLOGIE

1.1 HET SOCIOLOGISCH PERSPECTIEF

Sociologie = een systematisch onderzoek van de menselijke samenleving


DE SOCIOLOGISCHE BRIL & SOCIOLOGISCH PERSPECTIEF

Sociologisch perspectief = het specifieke gezichtspunt van sociologie waarmee i/h leven en gedrag
v individuen algemene maatschappelijke patronen zichtbaar worden

Sociologische bril = Een bril waarmee we kunnen zien hoe de maatschappij en de ordening daarvan
het leven en gedrag van mensen beïnvloedt

 Zet je vanzelf op in het buitenland

Berger geeft ons 2 technieken om de bril op te zetten

1) Generalisatie = Het algemene in het bijzondere zien (vb: naar unif gaan is bijzonder maar in
onze maatschappij best normaal)
 Durkheim: zelfs uiterst persoonlijke handeling zoals zelfdoding is o.i.v. sociale factoren
2) Defamiliarisatie = Het vreemde in het bekende zien (vb: notities nemen tijdens les komt
vanzelf, maar is best vreemd)

Sociologische verbeelding (C Wrights Mills): de gave onszelf en anderen te zien als knooppunt v sociale
bindingen en maatschappelijke structuren die ons denken, handelen en dus leven
vormgeeft

 Onze persoonlijke problemen verbinden met maatschappelijke issues (vb:
armoede…)

(Samen)leven is…

 Leven op het kruispunt v meerdere sociale bindingen, verbanden of netwerken die het eigen
denken en doen vormgeven
 Samenleven is ook leven temidden van ’afhankelijkheidsverhoudingen’ of een ‘web aan
interdependenties’.
 De maatschappij: het geheel van alle sociale relaties, sociale afhankelijkheden sociale verbanden,
of sociale netwerken (vb: wij afhankelijk v prof, kotbaas, alma,…)

1.2 HET BELANG VAN EEN MONDIALE VISIE

Ontwikkelingen na WOII zorgen voor een mondiaal/ globaal perspectief

Mondiaal of globaal perspectief = het bestuderen vd wereld in zijn geheel en de plaats die onze
samenleving daarin inneemt

Globaal bewustzijn: positie v. onze samenleving i/d wereld beïnvloedt alle leden v/d samenleving

 Hoge-inkomenslanden: rijkste landen met de hoogste algemene levensstandaard
 Midden-inkomenslanden: landen met een levensstandaard die we in het geheel gemiddeld
noemen, veel ongelijkheid
 Lage-inkomenslanden: sommige extreem rijken en veel / meeste extreem arme

1.3 HET SOCIOLOGISCH PERSPECTIEF IN DE PRAKTIJK



1

, Sociologie


1.4 ONTSTAAN VAN DE SOCIOLOGIE
 Sociale veranderingen en sociologie:
 Industrialisering: verandering van tradities in leefomgeving
 Groei v. steden: mensen die v. platteland naar steden verhuisde kwamen i/e compleet andere
wereld terecht
 Politieke veranderingen: minder God, meer eigenbelangen
 Aandacht werd steeds meer op samenleving gericht

 Sociologie en wetenschap: 3 fases volgens Comtes
1) Theologische fase (tot einde middeleeuwen): samenleving bracht Gods wil tot uiting
2) Metafysische fase (renaissance): samenleving werd als natuurlijk en niet als bovennatuurlijk
verschijnsel beschouwd
3) Wetenschappelijke fase
 Comtes gebruikt wetenschappelijk onderzoek om inzichten te krijgen in samenleving
 Positivisme = Inzicht verwerven o.b.v. wetenschappelijk onderzoek

1.5 SOCIOLOGIE EN DE MODERNE SAMENLEVING

Eind 18de – 19de eeuw: industrialisatie komt opgang  sociologie gevorm

Modernisering / moderniteit = sociale veranderingsproces dat in gang is gezet door industrialisering

4 kenmerken v modernisering (Berger):

1) Verdwijnen v. kleine, traditionele gemeenschappen
2) Uitbreiding v. persoonlijke keuzemogelijkheden: door verdwijnen v. tradities gaan mensen meer
individualiseren
3) Grotere sociale diversiteit: door keuzemogelijkheden, steeds meer diversiteit
4) Oriëntatie o/d toekomst & een groeiend tijdsbewustzijn: klok werd geïntroduceerd


Modernisering volgens verschillende denkers:

 Tönnies: Gemeinschaft (kleine menselijke gemeenschap) verdwijnt, Gesellschaft (sociale
betrekkingen tussen mensen zijn op eigenbelang gebaseerd) doet intrede

 Durkheim: arbeidsverdeling:
 Van mechanische solidariteit (iedereen verricht dezelfde werkzaamheden & hoort bij elkaar)
naar organische solidariteit (wederzijdse afhankelijkheid v. mensen die gespecialiseerde arbeid
verrichten)
 Moderne samenleving w bijeengehouden door verschillen (iedereen heeft eigen taak)

 Max Weber: rationalisering
 Traditioneel wereldbeeld w vervangen door rationelere denkwijze
 Traditionele waarheid: hoe de dingen altijd al zijn geweest
 Rationele waarheid: waarde v. efficiëntie & rationele processen
 De wereld is ‘onttoverd’, mensen twijfelen over vaststaande waarheden & hebben afstandelijk
wereldbeeld (bv. God)

 Karl Marx: kapitalisme
 Hij beschouwt industriële revolutie als kapitalistische revolutie
 Tönnies, Durkheim & Weber hebben gelijk maar hij beschouwt deze aspecten als voorwaarden
voor het ontwikkelen v. kapitalisme
 Kapitalisme onttrekt mensen a/h platteland (Tönnies), voor continue uitbreiding; fabrieken die
efficiënt willen werken hebben specialisten nodig (Durkheim); rationaliteit (Weber) komt tot
uiting door winsstreving v/h kapitalisme


2

, Sociologie

 Neg. beeld over kapitalisme, pos. toekomstbeeld: hij geloofde dat kapitalistische samenleving
zou leiden tot revolutionaire verandering & maatschappelijke gelijkheid

Nota bene: modernisering is een onophoudelijk, mondiaal veranderingsproces, geen universeel
ontwikkelingsproces, modernisering geen normatief begrip

 (Multiple Modernities)

 Modernisering geen normatief begrip; Europese modernisering geworteld in uitbuiting in Europa en
gewelddadig kolonialisme daarbuiten

1.6 4 BASISVRAGEN VD SOCIOLOGIE

1) Hoe is de samenleving geordend & georganiseerd?
2) Hoe w het individuele beïnvloed door het maatschappelijke?
3) Hoe is sociale (on)gelijkheid mogelijk?
4) Hoe onderzoeken we dat allemaal op een wetenschappelijke manier?

Met deze vier vragen, en Berger’s twee technieken (generalisering en vervreemding) zetten we de
sociologische bril op met een sociologisch perspectief en trainen we onze sociologische verbeelding




H2: SOCIOLOGISCHE THEORIEËN EN METHODEN

3

, Sociologie


2.1 SOCIOLOGISCHE THEORIE
 Theoretische benadering/ perspectief of paradigma = fundamenteel beeld v/d samenleving
dat als richtlijn dient voor theorie & onderzoek
 ‘Sterkte’ vd sociologische bril: Actorcentrisch (agency) of sociocentrisch (structuur) (bv.
sociocentrisch zou dit vak bekijken door naar de structurering v/d cursus bekijken, actorcentrisch
zou kijken naar wat de studenten doen/ praten met de studenten)




3 THEORETISCHE BENADERINGEN


1) STRUCTUREEL-FUNCTIONALISME

 Grondleggers: Émile Durkheim (bekende franse socioloog), Herbert Spencer

 Opvolgers: Talcott Parsons en Robert K. Merton

 Zeer invloedrijk to 1970  nu nimeer

 Sleutelwoorden: sociale structuur, sociale feiten, manifeste functies, latente functies, sociale
disfunctie, sociocentrisme



DE WORTELS VAN FUNCTIONALISM: DURKHEIM EN SOCIALE FEITEN
 Durkheim: sociologie is de studie van sociale feiten

 “De 1ste en meest fundamentele regel is de sociale feiten te beschouwen als dingen” (in Les règles
de la méthode sociologique, 1895)

 Sociale feiten = afspraken die we met elkaar hebben, dingen die buiten onszelf bestaan zonder het
fysieke, dingen die ons handelen beïnvloedt

 Sociale feiten hebben 3 karakters:

(1) bovenindividueel = niet uit onszelf gekomen

(2) voorgegeven = bestonden al voor wij geboren waren

(3) dwingend en structureren ons samenleven = als je er niet aan houdt, ‘sancties’

 Thomas Theorema: als mensen situatie als echt beschouwen zijn ze ook echt in hun consequenties

4 basisvragen sociologie op deze theorie:

HOE IS DE SAMENLEVING GEORDEND EN GEORGANISEERD (EN WAAROM IS DIE ZO STABIEL)?
Functionalisme is geïnteresseerd in sociale orde, cohesie & stabiliteit

Sociale feiten bieden lijm voor sociale cohesie & orde

Gedifferentieerde maatschappij: systemen met functies

4