HEALTHY YOUTH
WEEK 1 ................................................................................................................................................................. 1
Jackobsen & Fischer: chapter 1 ..................................................................................................................... 1
Jackobsen & Fischer: chapter 3: developmental theories ............................................................................. 3
cherry, baltag, fischer; chapter 1 .................................................................................................................. 4
cherry, baltag, fischer; chapter 2 .................................................................................................................. 6
samenvatting artikelen Week 1 ................................................................................................................................. 7
HC 1 ..................................................................................................................................................................... 9
WEEK 2 ............................................................................................................................................................... 14
Jackobsen & fisher: chapter 6 ..................................................................................................................... 14
samenvatting artikelen ............................................................................................................................................ 15
HC 2: BRAIN DEVELOPMENT.................................................................................................................................... 17
WEEK 3 ............................................................................................................................................................... 31
boek 2, chapter 6:........................................................................................................................................ 31
samenvatting 2 artikelen ......................................................................................................................................... 33
HC 3 ................................................................................................................................................................... 36
WEEK 4 ............................................................................................................................................................... 42
samenvatting van de 3 artikelen .............................................................................................................................. 42
HC 4: RISK BEHAVIOR IN YOUTH ............................................................................................................................... 46
WEEK 5 ............................................................................................................................................................... 55
Jacobsen & fisher: chapter 12 .................................................................................................................... 55
samenvatting 2 artikelen ......................................................................................................................................... 58
HC 5: DEEL 1: PEERS AND BEHAVIOR ......................................................................................................................... 63
deel 2 Hoorcollege: relaties ......................................................................................................................... 70
WEEK 6 ............................................................................................................................................................... 74
boek 2: chapter 8......................................................................................................................................... 74
jacobsen & fischer: chapter 6 + 11 .............................................................................................................. 75
samenvatting artikelen ............................................................................................................................................ 77
HC 6: DEEL 1 ........................................................................................................................................................ 85
WEEK 7 ............................................................................................................................................................... 94
boek 2: chapter 12....................................................................................................................................... 94
jacobsen & fischer: chapter 11 .................................................................................................................... 95
ALLE CHECK YOUR UNDERSTANDING VRAGEN BOEK 1 ................................................................................ 121
WEEK 1
JACKOBSEN & FISCHER: CHAPTER 1
Wat is Menselijke Ontwikkeling?
Menselijke ontwikkeling verwijst naar de stabiliteit en veranderingen in de fysieke,
cognitieve en psychosociale aspecten van de mens vanaf de bevruchting tot de dood. Het
vakgebied is multidisciplinair en combineert inzichten uit onder andere de psychologie,
biologie, sociologie en gezondheidszorg om ontwikkelingsveranderingen te beschrijven en
te verklaren.
De Domeinen en Fasen van Ontwikkeling
Ontwikkeling vindt plaats in drie onderling verbonden domeinen:
• Fysiek domein: Groei van lichaam en hersenen, zintuigen, motoriek en gezondheid.
• Cognitief domein: Leren, aandacht, geheugen, taal, denken en creativiteit.
• Psychosociaal domein: Emoties, persoonlijkheid, zelfbeeld en sociale relaties.
,De ontwikkeling wordt opgedeeld in verschillende fasen:
1. Prenatale ontwikkeling: De periode van bevruchting tot geboorte waarin alle
belangrijke lichaamsstructuren worden gevormd.
2. Babytijd en peutertijd (0-2 jaar): Een fase van dramatische groei, snelle
hersenontwikkeling, taalverwerving en de vorming van hechting.
3. Vroege kindertijd (2-6 jaar): Ook wel de kleutertijd genoemd, waarin het kind een
gevoel van zelf en onafhankelijkheid ontwikkelt en de fysieke wereld leert begrijpen.
4. Midden-kindertijd (6-11 jaar): De basisschoolperiode waarin academische vaardigheden
worden getest en sociale vergelijking met leeftijdsgenoten centraal staat.
5. Adolescentie (12-18 jaar): Gekenmerkt door de puberteit, seksuele rijping, abstract
denken en het vormen van een eigen identiteit, vaak gepaard gaand met risicovol
gedrag.
Kernvraagstukken in de Ontwikkelingspsychologie
Onderzoekers analyseren ontwikkeling aan de hand van verschillende theoretische
debatten:
• Actief vs. Passief: Spelen mensen een actieve rol in hun eigen pad (zoals Piaget
suggereerde), of worden ze passief gevormd door genetica of omgeving?
• Continu vs. Discontinu: Is ontwikkeling een geleidelijk, cumulatief proces (zoals fysieke
groei) of vindt het plaats in unieke, kwalitatieve stadia (zoals de overgang van kruipen
naar lopen)?
• Nature vs. Nurture: Dit debat onderzoekt de invloed van genetica (nature) versus de
omgeving (nurture). De meeste wetenschappers zijn het erover eens dat er een
constante wisselwerking tussen beide is.
• Kritieke vs. Gevoelige perioden: Een kritieke periode is een beperkte tijdspanne waarin
specifieke ervaringen móéten plaatsvinden voor een normale ontwikkeling. Een
gevoelige periode is een optimaal venster voor ontwikkeling, maar herstel is later nog
mogelijk, zij het moeilijker.
Contextuele Invloeden en Veerkracht
De omgeving waarin we leven (context) bepaalt sterk hoe we ons ontwikkelen. Belangrijke
factoren zijn:
- Cohort: Mensen die in dezelfde periode zijn geboren, delen historische
gebeurtenissen en culturele klimaten.
- Sociaaleconomische status (SES): Opleiding, inkomen en beroep beïnvloeden de
levenskansen en middelen van een gezin. Armoede kan leiden tot een vicieuze cirkel
van nadelen op het gebied van gezondheid en kansen.
- Cultuur: Fungeert als een blauwdruk voor het leven en bepaalt wat als "juist" gedrag
wordt beschouwd. Veel onderzoek is gebaseerd op "WEIRD"-samenlevingen
(Westers, Opgeleid, Geïndustrialiseerd, Rijk en Democratisch), wat niet altijd
representatief is voor de rest van de wereld.
Ondanks negatieve invloeden benadrukken de bronnen het belang van veerkracht. Dankzij
de plasticiteit van de hersenen kunnen positieve ervaringen de effecten van vroege
tegenslagen bufferen en herstel bevorderen
, JACKOBSEN & FISCHER: CHAPTER 3: DEVELOPMENTAL THEORIES
De Wetenschappelijke Methode
Wetenschappelijke kennis wordt bevorderd door de
wetenschappelijke methode, een circulair proces waarbij ideeën
worden getest tegen de praktijk.
• Deductief redeneren: Begint met een generalisatie (hypothese)
om logische conclusies te trekken over de echte wereld.
• Inductief redeneren: Gebruikt empirische observaties om brede
generalisaties of theorieën te construeren.
• Falsifieerbaarheid: Een cruciale eigenschap van een
wetenschappelijke hypothese is dat deze onjuist bewezen moet
kunnen worden. Terwijl de theorieën van Freud vaak bekritiseerd worden omdat ze niet
falsifieerbaar zijn, genereert de James-Lange emotietheorie wel testbare hypothesen.
Psychodynamische Benaderingen
Deze benadering richt zich op onbewuste processen en de invloed van de vroege kindertijd
op de persoonlijkheid.
• Sigmund Freud: Stelde voor dat ontwikkeling plaatsvindt in biologisch bepaalde stadia
waarin de libido (seksuele energie) zich op verschillende lichaamszones richt. Hij
benadrukte dat ervaringen vóór het vijfde levensjaar de volwassen persoonlijkheid
vormen.
• Erik Erikson: Breidde Freuds theorie uit naar een psychosociale theorie die de gehele
levensloop beslaat. Hij identificeerde acht stadia, elk met een specifiek conflict of een
ontwikkelingstaak, waarbij sociale relaties en cultuur een centrale rol spelen.
Behavioral (Gedragsmatige) Benaderingen
Behaviorisme richt zich uitsluitend op observeerbaar gedrag en externe stimuli in de
omgeving.
• Klassieke Conditionering (Pavlov): Een proces waarbij een organisme leert een
reflexmatige reactie te geven op een nieuwe stimulus door associatie.
• Behaviorisme (Watson): Watson, de vader van het behaviorisme, stelde dat alle
gedrag aangeleerd of geconditioneerd is door de omgeving (nurture).
• Operante Conditionering (Skinner): Richt zich op hoe gedrag wordt beïnvloed door de
gevolgen ervan, met name door bekrachtiging (reinforcement) en straf.
• Sociaal-Cognitieve Theorie (Bandura): Voegde cognitieve processen toe aan het
behaviorisme en stelde dat we leren door anderen te observeren en te imiteren
(modelleren).
Cognitieve Benaderingen
De "cognitieve revolutie" bracht de focus terug naar de geest en het denken.
• Psychologisch Constructivisme (Piaget): Piaget stelde dat kinderen hun eigen kennis
construeren via stadia van cognitieve groei. Belangrijke mechanismen hierbij zijn
schema's, assimilatie (nieuwe info inpassen in bestaande kaders) en accommodatie
(kaders aanpassen aan nieuwe info).
• Informatieverwerkingstheorie: Vergelijkt de geest met een computer die informatie
codeert, opslaat en ophaalt. In tegenstelling tot Piaget ziet deze theorie ontwikkeling als
een continu proces van rijping.
, • Contextuele Benaderingen
• Deze benaderingen onderzoeken de relatie tussen individuen en hun fysieke,
cognitieve en sociale werelden.
• Socioculturele Theorie (Vygotsky): Benadrukt dat sociale interactie
en cultuur essentieel zijn voor het leren. Hij introduceerde de Zone
van Naaste Ontwikkeling (ZPD)—het verschil tussen wat een kind
alleen kan en wat het kan met begeleiding (scaffolding).
• Ecologische Systeemtheorie (Bronfenbrenner): Beschrijft
ontwikkeling binnen een reeks geneste systemen, van de directe
omgeving (microsysteem) tot de bredere cultuur (macrosysteem) en
historische context (chronosysteem).
Evolutionaire Benadering
Deze benadering bestudeert de biologische oorzaken van gedrag en hoe eigenschappen
zoals verlegenheid of jaloezie adaptief kunnen zijn voor overleving en voortplanting via
natuurlijke selectie.
Veel moderne onderzoekers gebruiken een eclectische benadering, waarbij ze inzichten uit
verschillende perspectieven combineren om de complexiteit van de menselijke ontwikkeling
volledig te verklaren
CHERRY, BALTAG, FISCHER; CHAPTER 1
Deze samenvatting van het hoofdstuk over de epidemiologie van de gezondheid van
adolescenten belicht de demografische verschuivingen, de belangrijkste doodsoorzaken en
de factoren die bijdragen aan de wereldwijde ziektelast onder jongeren tussen de 10 en 19
jaar.
WEEK 1 ................................................................................................................................................................. 1
Jackobsen & Fischer: chapter 1 ..................................................................................................................... 1
Jackobsen & Fischer: chapter 3: developmental theories ............................................................................. 3
cherry, baltag, fischer; chapter 1 .................................................................................................................. 4
cherry, baltag, fischer; chapter 2 .................................................................................................................. 6
samenvatting artikelen Week 1 ................................................................................................................................. 7
HC 1 ..................................................................................................................................................................... 9
WEEK 2 ............................................................................................................................................................... 14
Jackobsen & fisher: chapter 6 ..................................................................................................................... 14
samenvatting artikelen ............................................................................................................................................ 15
HC 2: BRAIN DEVELOPMENT.................................................................................................................................... 17
WEEK 3 ............................................................................................................................................................... 31
boek 2, chapter 6:........................................................................................................................................ 31
samenvatting 2 artikelen ......................................................................................................................................... 33
HC 3 ................................................................................................................................................................... 36
WEEK 4 ............................................................................................................................................................... 42
samenvatting van de 3 artikelen .............................................................................................................................. 42
HC 4: RISK BEHAVIOR IN YOUTH ............................................................................................................................... 46
WEEK 5 ............................................................................................................................................................... 55
Jacobsen & fisher: chapter 12 .................................................................................................................... 55
samenvatting 2 artikelen ......................................................................................................................................... 58
HC 5: DEEL 1: PEERS AND BEHAVIOR ......................................................................................................................... 63
deel 2 Hoorcollege: relaties ......................................................................................................................... 70
WEEK 6 ............................................................................................................................................................... 74
boek 2: chapter 8......................................................................................................................................... 74
jacobsen & fischer: chapter 6 + 11 .............................................................................................................. 75
samenvatting artikelen ............................................................................................................................................ 77
HC 6: DEEL 1 ........................................................................................................................................................ 85
WEEK 7 ............................................................................................................................................................... 94
boek 2: chapter 12....................................................................................................................................... 94
jacobsen & fischer: chapter 11 .................................................................................................................... 95
ALLE CHECK YOUR UNDERSTANDING VRAGEN BOEK 1 ................................................................................ 121
WEEK 1
JACKOBSEN & FISCHER: CHAPTER 1
Wat is Menselijke Ontwikkeling?
Menselijke ontwikkeling verwijst naar de stabiliteit en veranderingen in de fysieke,
cognitieve en psychosociale aspecten van de mens vanaf de bevruchting tot de dood. Het
vakgebied is multidisciplinair en combineert inzichten uit onder andere de psychologie,
biologie, sociologie en gezondheidszorg om ontwikkelingsveranderingen te beschrijven en
te verklaren.
De Domeinen en Fasen van Ontwikkeling
Ontwikkeling vindt plaats in drie onderling verbonden domeinen:
• Fysiek domein: Groei van lichaam en hersenen, zintuigen, motoriek en gezondheid.
• Cognitief domein: Leren, aandacht, geheugen, taal, denken en creativiteit.
• Psychosociaal domein: Emoties, persoonlijkheid, zelfbeeld en sociale relaties.
,De ontwikkeling wordt opgedeeld in verschillende fasen:
1. Prenatale ontwikkeling: De periode van bevruchting tot geboorte waarin alle
belangrijke lichaamsstructuren worden gevormd.
2. Babytijd en peutertijd (0-2 jaar): Een fase van dramatische groei, snelle
hersenontwikkeling, taalverwerving en de vorming van hechting.
3. Vroege kindertijd (2-6 jaar): Ook wel de kleutertijd genoemd, waarin het kind een
gevoel van zelf en onafhankelijkheid ontwikkelt en de fysieke wereld leert begrijpen.
4. Midden-kindertijd (6-11 jaar): De basisschoolperiode waarin academische vaardigheden
worden getest en sociale vergelijking met leeftijdsgenoten centraal staat.
5. Adolescentie (12-18 jaar): Gekenmerkt door de puberteit, seksuele rijping, abstract
denken en het vormen van een eigen identiteit, vaak gepaard gaand met risicovol
gedrag.
Kernvraagstukken in de Ontwikkelingspsychologie
Onderzoekers analyseren ontwikkeling aan de hand van verschillende theoretische
debatten:
• Actief vs. Passief: Spelen mensen een actieve rol in hun eigen pad (zoals Piaget
suggereerde), of worden ze passief gevormd door genetica of omgeving?
• Continu vs. Discontinu: Is ontwikkeling een geleidelijk, cumulatief proces (zoals fysieke
groei) of vindt het plaats in unieke, kwalitatieve stadia (zoals de overgang van kruipen
naar lopen)?
• Nature vs. Nurture: Dit debat onderzoekt de invloed van genetica (nature) versus de
omgeving (nurture). De meeste wetenschappers zijn het erover eens dat er een
constante wisselwerking tussen beide is.
• Kritieke vs. Gevoelige perioden: Een kritieke periode is een beperkte tijdspanne waarin
specifieke ervaringen móéten plaatsvinden voor een normale ontwikkeling. Een
gevoelige periode is een optimaal venster voor ontwikkeling, maar herstel is later nog
mogelijk, zij het moeilijker.
Contextuele Invloeden en Veerkracht
De omgeving waarin we leven (context) bepaalt sterk hoe we ons ontwikkelen. Belangrijke
factoren zijn:
- Cohort: Mensen die in dezelfde periode zijn geboren, delen historische
gebeurtenissen en culturele klimaten.
- Sociaaleconomische status (SES): Opleiding, inkomen en beroep beïnvloeden de
levenskansen en middelen van een gezin. Armoede kan leiden tot een vicieuze cirkel
van nadelen op het gebied van gezondheid en kansen.
- Cultuur: Fungeert als een blauwdruk voor het leven en bepaalt wat als "juist" gedrag
wordt beschouwd. Veel onderzoek is gebaseerd op "WEIRD"-samenlevingen
(Westers, Opgeleid, Geïndustrialiseerd, Rijk en Democratisch), wat niet altijd
representatief is voor de rest van de wereld.
Ondanks negatieve invloeden benadrukken de bronnen het belang van veerkracht. Dankzij
de plasticiteit van de hersenen kunnen positieve ervaringen de effecten van vroege
tegenslagen bufferen en herstel bevorderen
, JACKOBSEN & FISCHER: CHAPTER 3: DEVELOPMENTAL THEORIES
De Wetenschappelijke Methode
Wetenschappelijke kennis wordt bevorderd door de
wetenschappelijke methode, een circulair proces waarbij ideeën
worden getest tegen de praktijk.
• Deductief redeneren: Begint met een generalisatie (hypothese)
om logische conclusies te trekken over de echte wereld.
• Inductief redeneren: Gebruikt empirische observaties om brede
generalisaties of theorieën te construeren.
• Falsifieerbaarheid: Een cruciale eigenschap van een
wetenschappelijke hypothese is dat deze onjuist bewezen moet
kunnen worden. Terwijl de theorieën van Freud vaak bekritiseerd worden omdat ze niet
falsifieerbaar zijn, genereert de James-Lange emotietheorie wel testbare hypothesen.
Psychodynamische Benaderingen
Deze benadering richt zich op onbewuste processen en de invloed van de vroege kindertijd
op de persoonlijkheid.
• Sigmund Freud: Stelde voor dat ontwikkeling plaatsvindt in biologisch bepaalde stadia
waarin de libido (seksuele energie) zich op verschillende lichaamszones richt. Hij
benadrukte dat ervaringen vóór het vijfde levensjaar de volwassen persoonlijkheid
vormen.
• Erik Erikson: Breidde Freuds theorie uit naar een psychosociale theorie die de gehele
levensloop beslaat. Hij identificeerde acht stadia, elk met een specifiek conflict of een
ontwikkelingstaak, waarbij sociale relaties en cultuur een centrale rol spelen.
Behavioral (Gedragsmatige) Benaderingen
Behaviorisme richt zich uitsluitend op observeerbaar gedrag en externe stimuli in de
omgeving.
• Klassieke Conditionering (Pavlov): Een proces waarbij een organisme leert een
reflexmatige reactie te geven op een nieuwe stimulus door associatie.
• Behaviorisme (Watson): Watson, de vader van het behaviorisme, stelde dat alle
gedrag aangeleerd of geconditioneerd is door de omgeving (nurture).
• Operante Conditionering (Skinner): Richt zich op hoe gedrag wordt beïnvloed door de
gevolgen ervan, met name door bekrachtiging (reinforcement) en straf.
• Sociaal-Cognitieve Theorie (Bandura): Voegde cognitieve processen toe aan het
behaviorisme en stelde dat we leren door anderen te observeren en te imiteren
(modelleren).
Cognitieve Benaderingen
De "cognitieve revolutie" bracht de focus terug naar de geest en het denken.
• Psychologisch Constructivisme (Piaget): Piaget stelde dat kinderen hun eigen kennis
construeren via stadia van cognitieve groei. Belangrijke mechanismen hierbij zijn
schema's, assimilatie (nieuwe info inpassen in bestaande kaders) en accommodatie
(kaders aanpassen aan nieuwe info).
• Informatieverwerkingstheorie: Vergelijkt de geest met een computer die informatie
codeert, opslaat en ophaalt. In tegenstelling tot Piaget ziet deze theorie ontwikkeling als
een continu proces van rijping.
, • Contextuele Benaderingen
• Deze benaderingen onderzoeken de relatie tussen individuen en hun fysieke,
cognitieve en sociale werelden.
• Socioculturele Theorie (Vygotsky): Benadrukt dat sociale interactie
en cultuur essentieel zijn voor het leren. Hij introduceerde de Zone
van Naaste Ontwikkeling (ZPD)—het verschil tussen wat een kind
alleen kan en wat het kan met begeleiding (scaffolding).
• Ecologische Systeemtheorie (Bronfenbrenner): Beschrijft
ontwikkeling binnen een reeks geneste systemen, van de directe
omgeving (microsysteem) tot de bredere cultuur (macrosysteem) en
historische context (chronosysteem).
Evolutionaire Benadering
Deze benadering bestudeert de biologische oorzaken van gedrag en hoe eigenschappen
zoals verlegenheid of jaloezie adaptief kunnen zijn voor overleving en voortplanting via
natuurlijke selectie.
Veel moderne onderzoekers gebruiken een eclectische benadering, waarbij ze inzichten uit
verschillende perspectieven combineren om de complexiteit van de menselijke ontwikkeling
volledig te verklaren
CHERRY, BALTAG, FISCHER; CHAPTER 1
Deze samenvatting van het hoofdstuk over de epidemiologie van de gezondheid van
adolescenten belicht de demografische verschuivingen, de belangrijkste doodsoorzaken en
de factoren die bijdragen aan de wereldwijde ziektelast onder jongeren tussen de 10 en 19
jaar.
