Juridische argumentatieleer samenvatting
Inleiding
Belang en beperking van JAL
- Juridische argumentatieleer (JAL) als sleutel tot de technische eigenheid van het recht
- juridische argumentatieleer: verwoording, onderbouwing en overtuigingskracht van het
recht
o Wat is een ‘goede’ redenering?
o Wat zijn de overtuigende argumenten om mijn boodschap te onderbouwen?
o Wat zijn de spelregels voor een productief verloop van de discussie?
o Welke denkfouten bestaan er en hoe kunnen die mijn denken manipuleren?
o (Wetgeving → wetgevingstechniek: buiten dit vak)
o Beleid: parlementaire handelingen, politieke communicatie
o Rechtspraak: conclusies, pleidooien, rechterlijke beslissingen
o Rechtsleer
o Beroepsleven algemeen (bv. bedrijven)
o Retorica en welsprekendheid: zeer lange traditie
- Plaats van JAL in de opleiding: kenmerken van een goede jurist
- JAL als leer van het redeneren en (juridisch) argumenteren
o Redeneren: aaneenschakelen van beweringen, waarbij één bewering (de
conclusie) wordt afgeleid uit één of meerdere andere beweringen (de
premisse(n))
▪ Binnen 1 persoon = monoloog <-> Argumenteren: tussen minstens 2
personen = dialoog
▪ Wat is een ‘goede’ redenering?
≠ Juist (in de zin van waarheidsgetrouw)
➔ Geldig redeneren: zuiver formeel criterium, namelijk geldig afleiden
van conclusie uit premissen. Premissen moeten niet gebaseerd zijn
op waarheid om een geldige redenering op te bouwen.
o Argumenteren: gericht op overtuigen
▪ Altijd een dialoog = tussen minstens 2 personen, gericht naar een groep
van mensen
▪ Wat is een ‘goed’ argument?
≠ Juist: in tegenstelling tot feiten hebben argumenten geen absoluut
waarheidsgehalte
≠ Geldig: in tegenstelling tot wat voor redeneren het geval is, is er geen
vaststaand formeel criterium voor een ‘geldig’ argument. Wel zijn er
verschillende theorieën over welke argumenten inhoudelijk het meest
overtuigen.
≠ goed: vaag woord
➔ Deugdelijk argumenteren: argumenten die voldoen aan bepaalde
kwaliteitseisen
, ▪ Redenering ≠ argumentatie
➔ Redeneringen zijn geldig of ongeldig: argumentaties zijn deugdelijk
(terecht overtuigend) of ondeugdelijk (onterecht overtuigend)
➔ Een geldige redenering vormt (idealiter) de basis voor een deugdelijk
argument
o Juridisch argumenteren: kerntaak van elke jurist
▪ Argumenteren in een specifieke context met eigen regels, gebruiken en
vakterminologie.
- Belang van JAL
o Argumentatie wordt recht, juiste verwoording is heel belangrijk. Recht codificeert
en stuurt de werkelijkheid
o Inzicht in eigenheid juridisch argumenteren: sleutel tot eigenheid recht
- Beperkingen van JAL
o Beperkt tot techniek. Biedt denkkaders en ijkpunten voor kwaliteitsvolle
(deugdelijke) juridische argumenten, maar geeft hier geen inhoud aan. Nochtans
is een technisch deugdelijke juridische redenering niets zonder inhoud.
o Inhoud argumenten wordt bepaald door:
▪ Rechtsregels (in brede zin): dura lex sed lex (=de wet is hard maar het is
de wet en je moet die gehoorzamen), relativiteit van het recht (in tijd, in
ruimte, in impact)
▪ Maar ook: de concrete aanwending van het recht en belangen achter het
recht. Anders voor elke individuele situatie en elke individuele jurist.
Wordt o.a. bepaald door: maatschappelijke context, verwachtingen en
waarden, belangen en waarden opdrachtgever, belangen en waarden
jurist, maar ook diens positionaliteit (persoonlijkheid, sociale identiteit,
ervaringen)
o Taalvaardigheid en -beheersing
- Uitdaging: JAL en technologische innovatie (AI) -> Ai gaat denken van jurist fundamenteel
veranderen, generatieve ai gaat context helemaal veranderen
o Opportuniteiten voor juristen (veel hulp)
▪ Gebruik AI bij opzoekings- en schrijfvaardigheden: training in andere
vakken
o Valkuilen: misinformatie (nonsens, bias), ontbrekende bronvermelding (chatgpt
gaat bronnen verzinnen), beperkte schrijfvaardigheid, dingen die juristen in de
vinger zouden moeten hebben door chatgpt laten overnemen) -> juristen moeten
ai leren aanwenden in juridische werken
o Hoe werkt ChatGPT (en andere generatieve AI)?
▪ ChatGPT wordt getraind op enorme hoeveelheden tekstdatasets om te
leren het volgende woord in een zin te voorspellen. Het probeert patronen
te herkennen en gebruikt statistische technieken om de
waarschijnlijkheid van bepaalde woorden of zinnen te bepalen in een
gegeven context.
,o Kritische en creatieve denkmanieren mogen we niet uitbesteden aan AI
o
Links:
Structuur huidige advocatenkantoren
Bovenaan: grote baas
Senior: advocaten met veel ervaring
Juniors: eerste 3 tot 5 jaar -> zij kosten veel geld
Rechts:
Voorspelling/ verwachting van het nieuw model
Bovenaan blijft hetzelfde, middenlaag en onderlaag worden veel smaller
Paralegals zijn veel goedkoper en worden ingezet om de kleinere opdrachten uit
te voeren.
o Juristen van de toekomst
▪ Ai als assistent, niet als plaatsvervanger
▪ Nadruk op kritisch denken, creativiteit, empathie, strategisch vermogen
o JAL: kennis van redeneren en argumenteren blijft essentieel
▪ Eigen basiscompetenties: jurist in de cockpit, AI als assistent
▪ Kritisch inzicht in werking AI: misinformatie, redeneerfouten, bias
▪ Creatief zelf een redenering en argumenten opbouwen, en denkfouten bij
anderen identificeren
, I.Redeneren – inhoud
I. Cognitieve achtergrond
II. Bouwstenen van redeneringen
III. Soorten redeneringen
IV. Structurele redeneerfouten
I. Cognitieve achtergrond
➔ Context voor inferenties (gevolgtrekkingen)
H1 De mens als dier met sterke cognitieve capaciteiten
Ons brein is opgebouwd uit verschillende lagen om ontstaansgeschiedenis te ontwaren.
Evolutionaire ontwikkelingen van ons brein met evolutionaire lagen: Theorie drievuldig brein
(triune brain)
Cognitieve capaciteiten < evolutionaire wortels
- Oudste laag (diepste): reptielachtige brein (of ‘basaal brein’, ’R-complex’), primitieve
diersoort
o Stuurt rigide, obsessief compulsief en paranoïde gedrag
o Leert niet van fouten uit het verleden
o Controleert spieren, evenwicht en autonome functies, altijd actief
o Wordt vandaag nog gebruikt door ons, stuurt de slechte kant van de mens =
dierlijke impulsen
- Tweede laag: oude zoogdierenbrein (limbisch brein)
o Emoties, drijfveren en motivatie, kennisverwerving, tijdsbesef, geheugen, geur
o Kan je terugvinden bij meer ontwikkelde en geavanceerde dieren
o Alles wat in dit emotionele systeem plaatsvindt is ofwel aangenaam of
onaangenaam
- Buitenste/nieuwste laag: recente zoogdierenbrein (neopalium of (neo)cortex)
o Bijzondere cognitieve functies, bv. inventiviteit (creativiteit) en abstract
redeneervermogen
o Typeert ons als mens en verklaart waarom wij als mensen vatbaar zijn voor
denkfouten
o 2/3 van hersenen is neocortex, bij andere dieren is deze ook aanwezig maar niet
zo ontwikkeld
o Linkerkant: rationaal en verbaal
o Rechterkant: muzikaal, artistiek, ruimtelijk en abstract
! Geen wetenschappelijk nauwkeurige weergave van de samenstelling en evolutie van ons brein
Voordeel: kader voor menselijke onredelijkheid, illusie van de mens als rationele economische
actor doorprikken. -> Reden is dat meeste van ons gedrag gestuurd wordt door de meest basale
delen van ons brein (reptielen- en limbische brein)
Inleiding
Belang en beperking van JAL
- Juridische argumentatieleer (JAL) als sleutel tot de technische eigenheid van het recht
- juridische argumentatieleer: verwoording, onderbouwing en overtuigingskracht van het
recht
o Wat is een ‘goede’ redenering?
o Wat zijn de overtuigende argumenten om mijn boodschap te onderbouwen?
o Wat zijn de spelregels voor een productief verloop van de discussie?
o Welke denkfouten bestaan er en hoe kunnen die mijn denken manipuleren?
o (Wetgeving → wetgevingstechniek: buiten dit vak)
o Beleid: parlementaire handelingen, politieke communicatie
o Rechtspraak: conclusies, pleidooien, rechterlijke beslissingen
o Rechtsleer
o Beroepsleven algemeen (bv. bedrijven)
o Retorica en welsprekendheid: zeer lange traditie
- Plaats van JAL in de opleiding: kenmerken van een goede jurist
- JAL als leer van het redeneren en (juridisch) argumenteren
o Redeneren: aaneenschakelen van beweringen, waarbij één bewering (de
conclusie) wordt afgeleid uit één of meerdere andere beweringen (de
premisse(n))
▪ Binnen 1 persoon = monoloog <-> Argumenteren: tussen minstens 2
personen = dialoog
▪ Wat is een ‘goede’ redenering?
≠ Juist (in de zin van waarheidsgetrouw)
➔ Geldig redeneren: zuiver formeel criterium, namelijk geldig afleiden
van conclusie uit premissen. Premissen moeten niet gebaseerd zijn
op waarheid om een geldige redenering op te bouwen.
o Argumenteren: gericht op overtuigen
▪ Altijd een dialoog = tussen minstens 2 personen, gericht naar een groep
van mensen
▪ Wat is een ‘goed’ argument?
≠ Juist: in tegenstelling tot feiten hebben argumenten geen absoluut
waarheidsgehalte
≠ Geldig: in tegenstelling tot wat voor redeneren het geval is, is er geen
vaststaand formeel criterium voor een ‘geldig’ argument. Wel zijn er
verschillende theorieën over welke argumenten inhoudelijk het meest
overtuigen.
≠ goed: vaag woord
➔ Deugdelijk argumenteren: argumenten die voldoen aan bepaalde
kwaliteitseisen
, ▪ Redenering ≠ argumentatie
➔ Redeneringen zijn geldig of ongeldig: argumentaties zijn deugdelijk
(terecht overtuigend) of ondeugdelijk (onterecht overtuigend)
➔ Een geldige redenering vormt (idealiter) de basis voor een deugdelijk
argument
o Juridisch argumenteren: kerntaak van elke jurist
▪ Argumenteren in een specifieke context met eigen regels, gebruiken en
vakterminologie.
- Belang van JAL
o Argumentatie wordt recht, juiste verwoording is heel belangrijk. Recht codificeert
en stuurt de werkelijkheid
o Inzicht in eigenheid juridisch argumenteren: sleutel tot eigenheid recht
- Beperkingen van JAL
o Beperkt tot techniek. Biedt denkkaders en ijkpunten voor kwaliteitsvolle
(deugdelijke) juridische argumenten, maar geeft hier geen inhoud aan. Nochtans
is een technisch deugdelijke juridische redenering niets zonder inhoud.
o Inhoud argumenten wordt bepaald door:
▪ Rechtsregels (in brede zin): dura lex sed lex (=de wet is hard maar het is
de wet en je moet die gehoorzamen), relativiteit van het recht (in tijd, in
ruimte, in impact)
▪ Maar ook: de concrete aanwending van het recht en belangen achter het
recht. Anders voor elke individuele situatie en elke individuele jurist.
Wordt o.a. bepaald door: maatschappelijke context, verwachtingen en
waarden, belangen en waarden opdrachtgever, belangen en waarden
jurist, maar ook diens positionaliteit (persoonlijkheid, sociale identiteit,
ervaringen)
o Taalvaardigheid en -beheersing
- Uitdaging: JAL en technologische innovatie (AI) -> Ai gaat denken van jurist fundamenteel
veranderen, generatieve ai gaat context helemaal veranderen
o Opportuniteiten voor juristen (veel hulp)
▪ Gebruik AI bij opzoekings- en schrijfvaardigheden: training in andere
vakken
o Valkuilen: misinformatie (nonsens, bias), ontbrekende bronvermelding (chatgpt
gaat bronnen verzinnen), beperkte schrijfvaardigheid, dingen die juristen in de
vinger zouden moeten hebben door chatgpt laten overnemen) -> juristen moeten
ai leren aanwenden in juridische werken
o Hoe werkt ChatGPT (en andere generatieve AI)?
▪ ChatGPT wordt getraind op enorme hoeveelheden tekstdatasets om te
leren het volgende woord in een zin te voorspellen. Het probeert patronen
te herkennen en gebruikt statistische technieken om de
waarschijnlijkheid van bepaalde woorden of zinnen te bepalen in een
gegeven context.
,o Kritische en creatieve denkmanieren mogen we niet uitbesteden aan AI
o
Links:
Structuur huidige advocatenkantoren
Bovenaan: grote baas
Senior: advocaten met veel ervaring
Juniors: eerste 3 tot 5 jaar -> zij kosten veel geld
Rechts:
Voorspelling/ verwachting van het nieuw model
Bovenaan blijft hetzelfde, middenlaag en onderlaag worden veel smaller
Paralegals zijn veel goedkoper en worden ingezet om de kleinere opdrachten uit
te voeren.
o Juristen van de toekomst
▪ Ai als assistent, niet als plaatsvervanger
▪ Nadruk op kritisch denken, creativiteit, empathie, strategisch vermogen
o JAL: kennis van redeneren en argumenteren blijft essentieel
▪ Eigen basiscompetenties: jurist in de cockpit, AI als assistent
▪ Kritisch inzicht in werking AI: misinformatie, redeneerfouten, bias
▪ Creatief zelf een redenering en argumenten opbouwen, en denkfouten bij
anderen identificeren
, I.Redeneren – inhoud
I. Cognitieve achtergrond
II. Bouwstenen van redeneringen
III. Soorten redeneringen
IV. Structurele redeneerfouten
I. Cognitieve achtergrond
➔ Context voor inferenties (gevolgtrekkingen)
H1 De mens als dier met sterke cognitieve capaciteiten
Ons brein is opgebouwd uit verschillende lagen om ontstaansgeschiedenis te ontwaren.
Evolutionaire ontwikkelingen van ons brein met evolutionaire lagen: Theorie drievuldig brein
(triune brain)
Cognitieve capaciteiten < evolutionaire wortels
- Oudste laag (diepste): reptielachtige brein (of ‘basaal brein’, ’R-complex’), primitieve
diersoort
o Stuurt rigide, obsessief compulsief en paranoïde gedrag
o Leert niet van fouten uit het verleden
o Controleert spieren, evenwicht en autonome functies, altijd actief
o Wordt vandaag nog gebruikt door ons, stuurt de slechte kant van de mens =
dierlijke impulsen
- Tweede laag: oude zoogdierenbrein (limbisch brein)
o Emoties, drijfveren en motivatie, kennisverwerving, tijdsbesef, geheugen, geur
o Kan je terugvinden bij meer ontwikkelde en geavanceerde dieren
o Alles wat in dit emotionele systeem plaatsvindt is ofwel aangenaam of
onaangenaam
- Buitenste/nieuwste laag: recente zoogdierenbrein (neopalium of (neo)cortex)
o Bijzondere cognitieve functies, bv. inventiviteit (creativiteit) en abstract
redeneervermogen
o Typeert ons als mens en verklaart waarom wij als mensen vatbaar zijn voor
denkfouten
o 2/3 van hersenen is neocortex, bij andere dieren is deze ook aanwezig maar niet
zo ontwikkeld
o Linkerkant: rationaal en verbaal
o Rechterkant: muzikaal, artistiek, ruimtelijk en abstract
! Geen wetenschappelijk nauwkeurige weergave van de samenstelling en evolutie van ons brein
Voordeel: kader voor menselijke onredelijkheid, illusie van de mens als rationele economische
actor doorprikken. -> Reden is dat meeste van ons gedrag gestuurd wordt door de meest basale
delen van ons brein (reptielen- en limbische brein)
