Term / Concept Definitie / Beschrijving Les Slide # Toelichting / Context Voorbeelden / Details Referenties Verwant
Verlies aan biodiversiteit door
Kwaliteitsvermindering van het milieu door structurele Derde hoofdtype van menselijke milieu-
Aantasting (Modification) Les01 5 stikstofneerslag; wijziging van Leroy & Driessen Impact (I), biodiversiteit
verandering, zonder directe toevoeging of onttrekking. interventies.
landgebruik.
Het onderscheid tussen de niet-levende (lucht, water,
Vormen samen met hun onderlinge relaties het De atmosfeer (abiotisch) en de Leroy & Driessen (p.
Abiotisch / Biotisch milieu bodem) en levende (organismen) componenten van het Les 01 16 Systeem, Compartimenten
fysieke milieusysteem. biodiversiteit (biotisch). 31)
milieusysteem.
De niet-levende onderdelen van het fysieke Biotische elementen,
Abiotische elementen Les01 16 Vormen de materiële basis van compartimenten. Atmosfeer, bodem, water. Les 01
milieusysteem. milieu-compartiment
Relatieve ontkoppeling betekent een lagere milieudruk
Permanente economische groei doet Auto's die zuiniger worden (relatief),
Absolute vs. Relatieve per eenheid product; absolute ontkoppeling betekent een Block & Paredis (p. Reboundeffect, Eco-
Les 07 10 efficiëntiewinsten vaak teniet, waardoor absolute maar meer kilometers rijden
ontkoppeling daling van de totale milieudruk ondanks economische 59) efficiëntie
ontkoppeling zelden wordt gehaald. waardoor totale uitstoot stijgt.
groei.
De minister die in het parlement
De plicht van de overheid om rekenschap af te leggen over Onderdeel van goed bestuur en democratische
Accountability Les06 11 verantwoording aflegt over de Crabbé & Leroy Good Governance
de uitvoering en effecten. controle.
klimaatcijfers.
Een "Just Transition Observatory" dat
De verplichting om verantwoording af te leggen over de Vereist onafhankelijke monitoring van de
Accountability (in JT) Les09 26 de ongelijkheidscijfers jaarlijks Blueprint JT; Les 06 Good Governance
sociale en ecologische effecten van de transitie. progressie richting JT-doelen.
publiceert.
Concreet en actiegericht document met korte
Actieplan / Uitvoeringsplan Les07 7 De meest operationele vorm van planning. Lokaal Materialenplan 2023. Les 04; Les 06 Programmering, Output
tijdshorizon, vaak bindend en met toegewezen budgetten.
Mate waarin een systeem of organisatie zich kan Cruciaal bij onzekere dossiers zoals Hoe flexibel de watersector reageert Les 05; Meijerink & v
Adaptief vermogen Les06 12 Resilience
aanpassen aan externe schokken of veranderingen. klimaatadaptatie. op extreme periodes van droogte. Tatenhove
Bedrijven die subsidies krijgen voor
De mate waarin een actie (bijv. investering) uitsluitend Als mensen ook zonder subsidie zouden
Additionaliteit Les09 14 innovaties die ze sowieso van plan Runhaar & Driessen Subsidieverslaving
plaatsvindt dankzij een subsidie of beleidsingreep. investeren, is er geen sprake van additionaliteit.
waren.
Belangrijkste zwakte van compartimenteel Waterzuivering die leidt tot vervuild
Het verschuiven van een milieuprobleem van het ene Les 11; Les 03; Les Externaliteiten,
Afwenteling Les01 4 beleid; vaak onbedoeld gevolg van een eenzijdige slib in de bodem; roetfilters die extra
compartiment of de ene oplossing naar de andere. 09 intertemporal trade-off
oplossing. afval creëren.
De stikstofcrisis of de PFAS-
Fase waarin een maatschappelijk probleem wordt erkend Niet elk probleem haalt de agenda; hangt af van Crabbé & Leroy; Les Maatschappelijke issues,
Agendavorming Les04 4, 5, 8 problematiek die plots hoog op de
en op de politieke agenda wordt geplaatst. signaalfuncties en maatschappelijk draagvlak. 03 draagvlak
agenda komen.
Chemische elementen,
De verschillende gradaties van complexiteit waarin het Gaat van de kleinste bouwstenen naar complexe Leroy & Driessen (p.
Aggregatieniveaus Les01 16 compartimenten en volledige Schaalniveaus, Systeem
fysieke milieusysteem kan worden geanalyseerd. gehelen. 31)
ecosystemen.
Centraal kenmerk van de huidige
Veroorzaakt door menselijke activiteiten en ingrepen in Klimaatopwarming door uitstoot van Leroy & Driessen; Mens-milieu interactie,
Antropogeen Les01 14, 15 milieuproblematiek; milieuproblemen zijn géén
het milieu. broeikasgassen door de mens. Block & Paredis Antropoceen
natuurrampen.
Een planningsmethode waarbij men vertrekt vanuit een Werken vanuit een CO2-neutraal
Cruciaal instrument binnen transitiemanagement Paredis (2018) (p. Toekomstvisie,
Backcasting gewenste toekomstvisie om vervolgens terug te redeneren Les 07 20 2050 om de renovatieplicht van 2025
om LT-doelen te vertalen naar KT-stappen. 475) Transitiepaden
naar noodzakelijke acties in het heden. te bepalen.
,Term / Concept Definitie / Beschrijving Les Slide # Toelichting / Context Voorbeelden / Details Referenties Verwant
Model dat beleid voorstelt als een parcours van Verklaart waarom veel beleidsintenties de Het slingeren van barrière naar Les 11; Driessen et
Barrièremodel Les05 5, 6 Beleidscyclus (contrast)
hindernissen (barrières) tussen de verschillende fasen. eindstreep niet halen of worden vervormd. barrière in complexe dossiers. al.
Verplichte filters in de industrie die Hoog
Best Beschikbare Technieken (niet gepaard gaande met Impliciete afweging tussen milieuambitie en Leroy & Wiering; Les
BBT / BATNEEC Les02 32 technisch én economisch haalbaar beschermingsniveau,
buitensporige kosten). sociaal-economische haalbaarheid. 02
zijn. Efficiëntie
Model dat menselijke behoeften rangschikt van Verklarend kader voor de 'Driving Forces' in de Behoefte aan eten (landbouw), Driving Forces,
Behoeftenhiërarchie (Maslov) Les01 22, 23 Les 01
fysiologisch naar zelfontplooiing. DPSI-R keten. verwarming (energie), mobiliteit. consumptie
Het onvermogen om alternatieven te zien door een te Enkel focussen op emissienormen
Een risico waarbij de probleemdefinitie de blik op
Beleidsblindheid sterke focus op één analytisch kader (zoals een impliciete Les11 4 terwijl een radicale Les 11 Framing, Objectivitis
innovatieve transities vernauwt.
DPSIR-bril). systeemverandering nodig is.
Model dat het beleidsproces voorstelt als een Helpt bij het systematiseren van het complexe Agendavorming, beleidsvorming, Crabbé & Leroy;
Beleidscyclus (Stages model) Les04 4, 5 Regelkring, beleidsproces
opeenvolging van logische, rationele fasen. beleidsproces. besluitvorming, uitvoering, evaluatie. Runhaar & Driessen
De doorlichting van de effectiviteit
Wetenschappelijke analyse van beleid aan de hand van Kan summatief (achteraf) of formatief (tijdens) Crabbé & Leroy; Les
Beleidsevaluatie (BE) Les04 20 van het Vlaams Luchtbeleidsplan Monitoring, criteria
criteria om tot aanbevelingen te komen. zijn. 06
2030.
Wetenschappelijke analyse van of over beleid aan de
Centraal onderdeel van de beleidscyclus om Het doorlichten van het mestbeleid Crabbé & Leroy; Les
Beleidsevaluatie (BE) hand van vooraf gegeven criteria om tot aanbevelingen te Les06 3, 11 Monitoring, Beleidsleren
kwaliteit en transparantie te waarborgen. op basis van milieukwaliteitscriteria. 04
komen.
De creatie van het FAVV uit
Het samenvoegen van bevoegdheden of diensten uit Voorbeeld van institutionele reorganisatie na een
Beleidsexterne integratie Les05 8 inspecties van Landbouw en Les 01; Les 02 Integratiebeginsel
verschillende domeinen in één nieuwe organisatie. crisis.
Volksgezondheid.
Een redelijk stabiel patroon van sociale relaties tussen De structurele context waarbinnen het Vlaanderen Circulair als netwerk van Driessen, Goverde
Beleidsnetwerk Les05 9, 10, 12 Multi-actor governance
wederzijds afhankelijke actoren rond een probleem. beleidsspel zich afspeelt. overheid, industrie en kenniscentra. & Leroy
Analysemethode gericht op het netwerk, het spel tussen Helpt bij het begrijpen waarom processen Het in kaart brengen van actoren Driessen, Goverde
Beleidsnetwerkanalyse Les05 9 Interactieperspectief
actoren en de context. verlopen zoals ze verlopen. rondom de Antwerpse haven. & Leroy
Wordt tegenwoordig gehanteerd in plaats van de
Een politiek document dat de krijtlijnen van het
Beleidsnota Omgeving Les07 4 strikt wettelijk integrale plannen; vaak minder Beleidsnota Omgeving 2024-2029. Les 11; Les 02 Strategische planning
omgevingsbeleid uitzet voor een legislatuur.
concreet.
De aanname dat hogere
Het geheel van assumpties en veronderstellingen over Wordt gereconstrueerd om de effectiviteit van
Beleidstheorie Les04 23 brandstofprijzen leiden tot minder Runhaar & Driessen Causaliteit, reconstructie
hoe het beleid het probleem zal oplossen. een maatregel te toetsen.
autogebruik.
De aanname dat een verbod op
Het geheel van assumpties over hoe middelen zullen Wordt gereconstrueerd om te begrijpen waar de Runhaar &
Beleidstheorie Les06 7 hybride auto's de luchtkwaliteit Causaliteit, Assumpties
leiden tot de gewenste doelen. logica van beleid mogelijk hapert. Driessen; Les 04
direct verbetert.
Principe waarbij degene die voordeel haalt uit vervuiling
Beneficiary Pays Principle Toegepast om het probleem van de 'dode Fossiele brandstofbedrijven laten Verantwoordelijkheid,
(of vervuilende activiteiten) mee moet betalen voor de Les02 27, 28 Les 02
(BPP) vervuiler' of historische vervuiling aan te pakken. betalen voor klimaatschade. Klimaatrechtvaardigheid
schade.
Het risico dat een voorgestelde oplossing in de politieke Derde hindernis; de politiek durft geen 'knopen Het uitblijven van een akkoord over
Besluitvormingsbarrière Les05 6 Les 04 Politieke besluitvorming
besluitfase wordt verworpen of afgezwakt. door te hakken'. de kilometerheffing.
De levende onderdelen en organismen in het Inclusief de relaties en samenhang tussen Abiotische elementen,
Biotische elementen Les01 16 Planten, dieren, bacteriën. Les 01
milieusysteem. organismen. ecosystemen
De theorie dat menselijke besluitvormers beperkt zijn
Een van de belangrijkste kritieken op de zuivere Kiezen voor een 'bevredigende' Satisficing, cognitieve
Bounded Rationality door hun cognitieve vermogens en tijd, waardoor ze niet Les04 9 Runhaar & Driessen
rationaliteit van het doelrationeel model. oplossing ipv de 'optimale'. beperking
alle informatie kunnen verwerken.
, Term / Concept Definitie / Beschrijving Les Slide # Toelichting / Context Voorbeelden / Details Referenties Verwant
Brongericht / Maatregelen die de oorzaak of het ontstaan van vervuiling Efficiënter dan effectgerichte maatregelen in deRoetfilters op wagens; Leroy & Wiering; Les
Les01 26, 28 Effectgericht, Pressure (P)
procesgeïntegreerd direct aanpakken. Response-fase. emissienormen voor industrie. 02
Het budget voor toekomstige
De resterende hoeveelheid CO2 die nog uitgestoten mag Wordt intergenerationeel verdeeld; huidige Block & Paredis; Intergenerationele
Carbon budget Les09 7 generaties krimpt razendsnel door
worden om binnen de 1,5°C of 2°C grens te blijven. generaties hebben het grootste deel opgebruikt. Blueprint JT ongelijkheid
huidige uitstoot.
Het risico dat bedrijven hun productie verplaatsen naar
Carbon leakage Een politieke en economische drempel voor de Een staalbedrijf dat de EU verlaat na
landen met een minder streng klimaatbeleid om kosten te Les 09 15 Blueprint JT (p. 15) Level playing field, CBAM
(Koolstoflekkage) invoering van een hoge koolstoftaks. de verhoging van de ETS-prijs.
vermijden.
Spel waarbij actoren hopen dat de ander Files: iedereen hoopt dat anderen de
Kenmerkend voor dossiers waar uitstelgedrag
Chicken dilemma opgeeft/meewerkt zodat zij zelf kunnen free-riden, maar Les03 16 bus nemen zodat zijzelf kunnen Les 03 Free riding
dominant is.
collectieve ramp dreigt als niemand toegeeft. doorrijden.
Het voeren van rechtszaken om overheden of bedrijven te Een opkomende vorm van juridische druk door De rechtszaak van 'Klimaatzaak.eu'
Climate litigation Les03 23 Les 03 Juridische instrumenten
dwingen tot meer klimaatactie. burgers of NGO's. tegen de Belgische overheden.
Men kan de toegang beperken (bijv. via betaling),
Club Goods Goederen die uitsluitbaar zijn maar niet rivaliserend. Les03 4 maar het gebruik door de één vermindert het nut Kabel-TV, cinema, wifi, tolwegen. Les 03 Excludable
voor de ander niet.
Toetsen of landbouwsubsidies de
De mate waarin milieudoelen zijn opgenomen in andere Toetsing of flankerend beleid milieumaatregelen Les 01, 02; Crabbé
Coherentie / Integratie Les06 10 waterkwaliteitsdoelen niet Integratiebeginsel
beleidsvelden en hiermee niet in strijd zijn. niet tegenwerkt. & Leroy
ondermijnen.
Common Resources De kern van de 'Tragedy of the Commons'; vrije Vissen in de oceaan, zoet water, Leroy & Driessen; Tragedy of the Commons,
Goederen die rivaliserend maar niet uitsluitbaar zijn. Les03 4, 5, 6
(Commons) toegang leidt tot overexploitatie. hout, gemeenschappelijke weide. Les 03 Non-excludable
Compartimenteel Indeling van milieuproblemen op basis van het fysieke Dominant in de jaren '70; de basis voor vroege Lucht, water, bodem, afval, Leroy & Driessen; Milieu-compartiment,
Les01 3, 4
begrippenkader deel van de leefomgeving waarin de verstoring optreedt. wetgeving zoals het DABM 1995. fauna/flora, landschap. Les 11 versnippering
Een schikking waarbij alle betrokken partijen toegevingen 3, 13, Vaak de uitkomst van interactieve processen Het stikstofakkoord als politiek
Compromis Les05 Les 03; Les 11 Consensus, satisficing
doen om tot een gezamenlijk resultaat te komen. 19, 24 waar belangen strijden. compromis.
Het ideale (maar lastige) doel van interactieve
Een situatie waarbij alle betrokken actoren het eens zijn Een unaniem goedgekeurd
Consensus Les05 3, 13 beleidsvorming; hoger draagvlak dan een Les 03 Draagvlak, legitimiteit
over de te volgen koers of oplossing. milieuconvenant.
compromis.
Milieugoederen waarbij het voordeel evenredig toeneemt Elk individueel onderdeel draagt lineair bij aan de
Elke geplante boom levert extra
Continue goederen Les01 28 Les 03 Massieve goederen
met de hoeveelheid. collectieve waarde. zuurstof op.
Milieugoederen waarbij het voordeel evenredig toeneemt Elke individuele bijdrage is direct nuttig voor het
Elke extra geplante boom levert meer
Continue goederen Les03 10 Les 01 Massieve goederen
met elke extra eenheid. geheel. zuurstof en CO2-opslag.
De maximale belasting die een ecosysteem kan verdragen Gebruikt om wetenschappelijk onderbouwde De hoeveelheid stikstofneerslag die Leroy & Driessen (p.
Critical load (Kritische last) Les 01 / Planetary boundaries
zonder dat er significante schade optreedt. grenswaarden vast te stellen voor vervuiling. een heidegebied aankan. 28)
De totale hoeveelheid broeikasgassen die een land of Belangrijk voor de geografische De VS is verantwoordelijk voor 25% Carbon budget,
Cumulatieve emissies Les09 6 Blueprint JT
regio historisch gezien heeft uitgestoten. verantwoordelijkheid in het klimaatdebat. van de cumulatieve emissies. Verantwoordelijkheid
Maatregelen gericht op het herstellen van reeds De laatste stap in de Response, wanneer de Gezondheidszorg voor ziekten door
Curatief Les01 26, 28 Les 01 Impact (I), effectgericht
aangerichte schade. Impact al heeft plaatsgevonden. luchtvervuiling.
Milieuheffingen, statiegeld,
Beginsel dat de kosten van milieuvervuiling
24, 27, Zowel een sturend (gedrag) als een herverdelend uitgebreide Leroy & Wiering; Les Internalisering,
De vervuiler betaalt (PPP) (externaliteiten) geïnternaliseerd moeten worden in de Les02
28 principe. producentenverantwoordelijkheid 03; Les 11 Externaliteiten, BPP
prijs.
(UPV).
Verlies aan biodiversiteit door
Kwaliteitsvermindering van het milieu door structurele Derde hoofdtype van menselijke milieu-
Aantasting (Modification) Les01 5 stikstofneerslag; wijziging van Leroy & Driessen Impact (I), biodiversiteit
verandering, zonder directe toevoeging of onttrekking. interventies.
landgebruik.
Het onderscheid tussen de niet-levende (lucht, water,
Vormen samen met hun onderlinge relaties het De atmosfeer (abiotisch) en de Leroy & Driessen (p.
Abiotisch / Biotisch milieu bodem) en levende (organismen) componenten van het Les 01 16 Systeem, Compartimenten
fysieke milieusysteem. biodiversiteit (biotisch). 31)
milieusysteem.
De niet-levende onderdelen van het fysieke Biotische elementen,
Abiotische elementen Les01 16 Vormen de materiële basis van compartimenten. Atmosfeer, bodem, water. Les 01
milieusysteem. milieu-compartiment
Relatieve ontkoppeling betekent een lagere milieudruk
Permanente economische groei doet Auto's die zuiniger worden (relatief),
Absolute vs. Relatieve per eenheid product; absolute ontkoppeling betekent een Block & Paredis (p. Reboundeffect, Eco-
Les 07 10 efficiëntiewinsten vaak teniet, waardoor absolute maar meer kilometers rijden
ontkoppeling daling van de totale milieudruk ondanks economische 59) efficiëntie
ontkoppeling zelden wordt gehaald. waardoor totale uitstoot stijgt.
groei.
De minister die in het parlement
De plicht van de overheid om rekenschap af te leggen over Onderdeel van goed bestuur en democratische
Accountability Les06 11 verantwoording aflegt over de Crabbé & Leroy Good Governance
de uitvoering en effecten. controle.
klimaatcijfers.
Een "Just Transition Observatory" dat
De verplichting om verantwoording af te leggen over de Vereist onafhankelijke monitoring van de
Accountability (in JT) Les09 26 de ongelijkheidscijfers jaarlijks Blueprint JT; Les 06 Good Governance
sociale en ecologische effecten van de transitie. progressie richting JT-doelen.
publiceert.
Concreet en actiegericht document met korte
Actieplan / Uitvoeringsplan Les07 7 De meest operationele vorm van planning. Lokaal Materialenplan 2023. Les 04; Les 06 Programmering, Output
tijdshorizon, vaak bindend en met toegewezen budgetten.
Mate waarin een systeem of organisatie zich kan Cruciaal bij onzekere dossiers zoals Hoe flexibel de watersector reageert Les 05; Meijerink & v
Adaptief vermogen Les06 12 Resilience
aanpassen aan externe schokken of veranderingen. klimaatadaptatie. op extreme periodes van droogte. Tatenhove
Bedrijven die subsidies krijgen voor
De mate waarin een actie (bijv. investering) uitsluitend Als mensen ook zonder subsidie zouden
Additionaliteit Les09 14 innovaties die ze sowieso van plan Runhaar & Driessen Subsidieverslaving
plaatsvindt dankzij een subsidie of beleidsingreep. investeren, is er geen sprake van additionaliteit.
waren.
Belangrijkste zwakte van compartimenteel Waterzuivering die leidt tot vervuild
Het verschuiven van een milieuprobleem van het ene Les 11; Les 03; Les Externaliteiten,
Afwenteling Les01 4 beleid; vaak onbedoeld gevolg van een eenzijdige slib in de bodem; roetfilters die extra
compartiment of de ene oplossing naar de andere. 09 intertemporal trade-off
oplossing. afval creëren.
De stikstofcrisis of de PFAS-
Fase waarin een maatschappelijk probleem wordt erkend Niet elk probleem haalt de agenda; hangt af van Crabbé & Leroy; Les Maatschappelijke issues,
Agendavorming Les04 4, 5, 8 problematiek die plots hoog op de
en op de politieke agenda wordt geplaatst. signaalfuncties en maatschappelijk draagvlak. 03 draagvlak
agenda komen.
Chemische elementen,
De verschillende gradaties van complexiteit waarin het Gaat van de kleinste bouwstenen naar complexe Leroy & Driessen (p.
Aggregatieniveaus Les01 16 compartimenten en volledige Schaalniveaus, Systeem
fysieke milieusysteem kan worden geanalyseerd. gehelen. 31)
ecosystemen.
Centraal kenmerk van de huidige
Veroorzaakt door menselijke activiteiten en ingrepen in Klimaatopwarming door uitstoot van Leroy & Driessen; Mens-milieu interactie,
Antropogeen Les01 14, 15 milieuproblematiek; milieuproblemen zijn géén
het milieu. broeikasgassen door de mens. Block & Paredis Antropoceen
natuurrampen.
Een planningsmethode waarbij men vertrekt vanuit een Werken vanuit een CO2-neutraal
Cruciaal instrument binnen transitiemanagement Paredis (2018) (p. Toekomstvisie,
Backcasting gewenste toekomstvisie om vervolgens terug te redeneren Les 07 20 2050 om de renovatieplicht van 2025
om LT-doelen te vertalen naar KT-stappen. 475) Transitiepaden
naar noodzakelijke acties in het heden. te bepalen.
,Term / Concept Definitie / Beschrijving Les Slide # Toelichting / Context Voorbeelden / Details Referenties Verwant
Model dat beleid voorstelt als een parcours van Verklaart waarom veel beleidsintenties de Het slingeren van barrière naar Les 11; Driessen et
Barrièremodel Les05 5, 6 Beleidscyclus (contrast)
hindernissen (barrières) tussen de verschillende fasen. eindstreep niet halen of worden vervormd. barrière in complexe dossiers. al.
Verplichte filters in de industrie die Hoog
Best Beschikbare Technieken (niet gepaard gaande met Impliciete afweging tussen milieuambitie en Leroy & Wiering; Les
BBT / BATNEEC Les02 32 technisch én economisch haalbaar beschermingsniveau,
buitensporige kosten). sociaal-economische haalbaarheid. 02
zijn. Efficiëntie
Model dat menselijke behoeften rangschikt van Verklarend kader voor de 'Driving Forces' in de Behoefte aan eten (landbouw), Driving Forces,
Behoeftenhiërarchie (Maslov) Les01 22, 23 Les 01
fysiologisch naar zelfontplooiing. DPSI-R keten. verwarming (energie), mobiliteit. consumptie
Het onvermogen om alternatieven te zien door een te Enkel focussen op emissienormen
Een risico waarbij de probleemdefinitie de blik op
Beleidsblindheid sterke focus op één analytisch kader (zoals een impliciete Les11 4 terwijl een radicale Les 11 Framing, Objectivitis
innovatieve transities vernauwt.
DPSIR-bril). systeemverandering nodig is.
Model dat het beleidsproces voorstelt als een Helpt bij het systematiseren van het complexe Agendavorming, beleidsvorming, Crabbé & Leroy;
Beleidscyclus (Stages model) Les04 4, 5 Regelkring, beleidsproces
opeenvolging van logische, rationele fasen. beleidsproces. besluitvorming, uitvoering, evaluatie. Runhaar & Driessen
De doorlichting van de effectiviteit
Wetenschappelijke analyse van beleid aan de hand van Kan summatief (achteraf) of formatief (tijdens) Crabbé & Leroy; Les
Beleidsevaluatie (BE) Les04 20 van het Vlaams Luchtbeleidsplan Monitoring, criteria
criteria om tot aanbevelingen te komen. zijn. 06
2030.
Wetenschappelijke analyse van of over beleid aan de
Centraal onderdeel van de beleidscyclus om Het doorlichten van het mestbeleid Crabbé & Leroy; Les
Beleidsevaluatie (BE) hand van vooraf gegeven criteria om tot aanbevelingen te Les06 3, 11 Monitoring, Beleidsleren
kwaliteit en transparantie te waarborgen. op basis van milieukwaliteitscriteria. 04
komen.
De creatie van het FAVV uit
Het samenvoegen van bevoegdheden of diensten uit Voorbeeld van institutionele reorganisatie na een
Beleidsexterne integratie Les05 8 inspecties van Landbouw en Les 01; Les 02 Integratiebeginsel
verschillende domeinen in één nieuwe organisatie. crisis.
Volksgezondheid.
Een redelijk stabiel patroon van sociale relaties tussen De structurele context waarbinnen het Vlaanderen Circulair als netwerk van Driessen, Goverde
Beleidsnetwerk Les05 9, 10, 12 Multi-actor governance
wederzijds afhankelijke actoren rond een probleem. beleidsspel zich afspeelt. overheid, industrie en kenniscentra. & Leroy
Analysemethode gericht op het netwerk, het spel tussen Helpt bij het begrijpen waarom processen Het in kaart brengen van actoren Driessen, Goverde
Beleidsnetwerkanalyse Les05 9 Interactieperspectief
actoren en de context. verlopen zoals ze verlopen. rondom de Antwerpse haven. & Leroy
Wordt tegenwoordig gehanteerd in plaats van de
Een politiek document dat de krijtlijnen van het
Beleidsnota Omgeving Les07 4 strikt wettelijk integrale plannen; vaak minder Beleidsnota Omgeving 2024-2029. Les 11; Les 02 Strategische planning
omgevingsbeleid uitzet voor een legislatuur.
concreet.
De aanname dat hogere
Het geheel van assumpties en veronderstellingen over Wordt gereconstrueerd om de effectiviteit van
Beleidstheorie Les04 23 brandstofprijzen leiden tot minder Runhaar & Driessen Causaliteit, reconstructie
hoe het beleid het probleem zal oplossen. een maatregel te toetsen.
autogebruik.
De aanname dat een verbod op
Het geheel van assumpties over hoe middelen zullen Wordt gereconstrueerd om te begrijpen waar de Runhaar &
Beleidstheorie Les06 7 hybride auto's de luchtkwaliteit Causaliteit, Assumpties
leiden tot de gewenste doelen. logica van beleid mogelijk hapert. Driessen; Les 04
direct verbetert.
Principe waarbij degene die voordeel haalt uit vervuiling
Beneficiary Pays Principle Toegepast om het probleem van de 'dode Fossiele brandstofbedrijven laten Verantwoordelijkheid,
(of vervuilende activiteiten) mee moet betalen voor de Les02 27, 28 Les 02
(BPP) vervuiler' of historische vervuiling aan te pakken. betalen voor klimaatschade. Klimaatrechtvaardigheid
schade.
Het risico dat een voorgestelde oplossing in de politieke Derde hindernis; de politiek durft geen 'knopen Het uitblijven van een akkoord over
Besluitvormingsbarrière Les05 6 Les 04 Politieke besluitvorming
besluitfase wordt verworpen of afgezwakt. door te hakken'. de kilometerheffing.
De levende onderdelen en organismen in het Inclusief de relaties en samenhang tussen Abiotische elementen,
Biotische elementen Les01 16 Planten, dieren, bacteriën. Les 01
milieusysteem. organismen. ecosystemen
De theorie dat menselijke besluitvormers beperkt zijn
Een van de belangrijkste kritieken op de zuivere Kiezen voor een 'bevredigende' Satisficing, cognitieve
Bounded Rationality door hun cognitieve vermogens en tijd, waardoor ze niet Les04 9 Runhaar & Driessen
rationaliteit van het doelrationeel model. oplossing ipv de 'optimale'. beperking
alle informatie kunnen verwerken.
, Term / Concept Definitie / Beschrijving Les Slide # Toelichting / Context Voorbeelden / Details Referenties Verwant
Brongericht / Maatregelen die de oorzaak of het ontstaan van vervuiling Efficiënter dan effectgerichte maatregelen in deRoetfilters op wagens; Leroy & Wiering; Les
Les01 26, 28 Effectgericht, Pressure (P)
procesgeïntegreerd direct aanpakken. Response-fase. emissienormen voor industrie. 02
Het budget voor toekomstige
De resterende hoeveelheid CO2 die nog uitgestoten mag Wordt intergenerationeel verdeeld; huidige Block & Paredis; Intergenerationele
Carbon budget Les09 7 generaties krimpt razendsnel door
worden om binnen de 1,5°C of 2°C grens te blijven. generaties hebben het grootste deel opgebruikt. Blueprint JT ongelijkheid
huidige uitstoot.
Het risico dat bedrijven hun productie verplaatsen naar
Carbon leakage Een politieke en economische drempel voor de Een staalbedrijf dat de EU verlaat na
landen met een minder streng klimaatbeleid om kosten te Les 09 15 Blueprint JT (p. 15) Level playing field, CBAM
(Koolstoflekkage) invoering van een hoge koolstoftaks. de verhoging van de ETS-prijs.
vermijden.
Spel waarbij actoren hopen dat de ander Files: iedereen hoopt dat anderen de
Kenmerkend voor dossiers waar uitstelgedrag
Chicken dilemma opgeeft/meewerkt zodat zij zelf kunnen free-riden, maar Les03 16 bus nemen zodat zijzelf kunnen Les 03 Free riding
dominant is.
collectieve ramp dreigt als niemand toegeeft. doorrijden.
Het voeren van rechtszaken om overheden of bedrijven te Een opkomende vorm van juridische druk door De rechtszaak van 'Klimaatzaak.eu'
Climate litigation Les03 23 Les 03 Juridische instrumenten
dwingen tot meer klimaatactie. burgers of NGO's. tegen de Belgische overheden.
Men kan de toegang beperken (bijv. via betaling),
Club Goods Goederen die uitsluitbaar zijn maar niet rivaliserend. Les03 4 maar het gebruik door de één vermindert het nut Kabel-TV, cinema, wifi, tolwegen. Les 03 Excludable
voor de ander niet.
Toetsen of landbouwsubsidies de
De mate waarin milieudoelen zijn opgenomen in andere Toetsing of flankerend beleid milieumaatregelen Les 01, 02; Crabbé
Coherentie / Integratie Les06 10 waterkwaliteitsdoelen niet Integratiebeginsel
beleidsvelden en hiermee niet in strijd zijn. niet tegenwerkt. & Leroy
ondermijnen.
Common Resources De kern van de 'Tragedy of the Commons'; vrije Vissen in de oceaan, zoet water, Leroy & Driessen; Tragedy of the Commons,
Goederen die rivaliserend maar niet uitsluitbaar zijn. Les03 4, 5, 6
(Commons) toegang leidt tot overexploitatie. hout, gemeenschappelijke weide. Les 03 Non-excludable
Compartimenteel Indeling van milieuproblemen op basis van het fysieke Dominant in de jaren '70; de basis voor vroege Lucht, water, bodem, afval, Leroy & Driessen; Milieu-compartiment,
Les01 3, 4
begrippenkader deel van de leefomgeving waarin de verstoring optreedt. wetgeving zoals het DABM 1995. fauna/flora, landschap. Les 11 versnippering
Een schikking waarbij alle betrokken partijen toegevingen 3, 13, Vaak de uitkomst van interactieve processen Het stikstofakkoord als politiek
Compromis Les05 Les 03; Les 11 Consensus, satisficing
doen om tot een gezamenlijk resultaat te komen. 19, 24 waar belangen strijden. compromis.
Het ideale (maar lastige) doel van interactieve
Een situatie waarbij alle betrokken actoren het eens zijn Een unaniem goedgekeurd
Consensus Les05 3, 13 beleidsvorming; hoger draagvlak dan een Les 03 Draagvlak, legitimiteit
over de te volgen koers of oplossing. milieuconvenant.
compromis.
Milieugoederen waarbij het voordeel evenredig toeneemt Elk individueel onderdeel draagt lineair bij aan de
Elke geplante boom levert extra
Continue goederen Les01 28 Les 03 Massieve goederen
met de hoeveelheid. collectieve waarde. zuurstof op.
Milieugoederen waarbij het voordeel evenredig toeneemt Elke individuele bijdrage is direct nuttig voor het
Elke extra geplante boom levert meer
Continue goederen Les03 10 Les 01 Massieve goederen
met elke extra eenheid. geheel. zuurstof en CO2-opslag.
De maximale belasting die een ecosysteem kan verdragen Gebruikt om wetenschappelijk onderbouwde De hoeveelheid stikstofneerslag die Leroy & Driessen (p.
Critical load (Kritische last) Les 01 / Planetary boundaries
zonder dat er significante schade optreedt. grenswaarden vast te stellen voor vervuiling. een heidegebied aankan. 28)
De totale hoeveelheid broeikasgassen die een land of Belangrijk voor de geografische De VS is verantwoordelijk voor 25% Carbon budget,
Cumulatieve emissies Les09 6 Blueprint JT
regio historisch gezien heeft uitgestoten. verantwoordelijkheid in het klimaatdebat. van de cumulatieve emissies. Verantwoordelijkheid
Maatregelen gericht op het herstellen van reeds De laatste stap in de Response, wanneer de Gezondheidszorg voor ziekten door
Curatief Les01 26, 28 Les 01 Impact (I), effectgericht
aangerichte schade. Impact al heeft plaatsgevonden. luchtvervuiling.
Milieuheffingen, statiegeld,
Beginsel dat de kosten van milieuvervuiling
24, 27, Zowel een sturend (gedrag) als een herverdelend uitgebreide Leroy & Wiering; Les Internalisering,
De vervuiler betaalt (PPP) (externaliteiten) geïnternaliseerd moeten worden in de Les02
28 principe. producentenverantwoordelijkheid 03; Les 11 Externaliteiten, BPP
prijs.
(UPV).
