Beeldende Vorming Thema 9
Hoofdstuk 11
Onder beeldend vermogen verstaan we de competentie om:
- Op creatieve wijze vorm te geven aan producten op basis van waarnemingen,
gevoelens, ervaringen, ideeën, concepten, fantasie en functionaliteit
- Beeldende producten te kunnen beschouwen en analyseren
- Te reflecteren op beelden en het vormgevingsproces
Vormgeven: op creatieve wijze betekenis geven in een visueel medium (potlood, verf,
klei) -> wordt bepaald door de persoon die vormgeeft
Goed beeldend onderwijs verrijkt het interne referentiekader van kinderen -> ze leren
dat de zeggingskracht en expressiviteit van beeldend producten verder reiken dan
realisme -> ze leren dat betekenis tot stand komt door de individuele keuzes en een
persoonlijke benaderingswijze
Differentiatie en pluriformiteit in beeldende producten zijn richtinggevende principes
voor beeldend onderwijs
Verbeelden is een creatief probleemoplossingsproces waarin de maker actief op
zoek is naar een nieuwe samenhangede werkelijkheid in het visuele medium. Die
werkelijkheid omvat objecten en relaties daartussen.
In kindertekeningen zijn drie benaderingen te herkennen:
- Object-georiënteerd: het driedimensionale ding met zijn karakteristieke
kenmerken
- Ruimte-georiënteerd: een plattegrond met de objecten in positie
- Kijker-georiënteerd: gezien vanuit de kijker op een gefixeerde plek
Piaget: een visie op de cognitieve ontwikkeling van kinderen: het principe van
assimilatie en accommodatie. De kinderen begrijpen de werkelijkheid door het
vormen van een mentaal (cognitief) model: het schema. Door nieuwe ervaringen
krijgen ze de mogelijkheid dat schema steeds verder verfijnen (differentiëren)
Assimilatie: het invoegen van nieuwe ervaringen -> die nieuwe informatie vraagt om
de aanpassing in het schema, oftewel accommodatie
Een schema is het geheel van inzichten, regels en procedures, waarmee de nieuwe
werkelijkheid visueel wordt geconstrueerd en gerepresenteerd
Kenmerken in de vorm van figuren en objecten:
- Vorm is in de eerste jaren van de basisschool niet eenduidig te beschrijven
- Meest overzichtelijk is de ontwikkeling van het grafisch vormgeven: de manier
waarop kinderen met een lijn tot verbeelding komen
- Kinderen krassen: kinderen ontdekken dat die sporen “tekens’’ kunnen
vormen en gaan beseffen dat grafische vormen iets kunnen uitdrukken of
representeren
, - Cirkelachtige vormen kondigen het nadere moment van de ultieme
representatie aan: de gesloten cirkelvorm
- Jonge kinderen zijn geboeid door lijnen die parallel lopen en doe elkaar haaks
kruisen -> haakse hoek speel een belangrijke rol in de weergave van de
ruimtelijke oriëntatie
- Jonge kinderen gaan de herhaling ontdekken
- Vervolgens komt de ontdekking van de contour, dit valt samen met het
ruimtelijke equivalent (de plastische vorm)
- Bauen (bouwen): deze leerling laat zich bij het maken van beeldend sterk
leiden door de opbouw van de dingen
- Schauen (kijken): heeft de visueel waarneembare vorm de overhand
- Als er niet naar de directe waarneming wordt gewerkt, worden kinderen door
een gebrek aan visuele kennis, gedwongen om te reconstrueren met de
rudimentaire beeldinformatie die ze hebben onthouden
Ordening en ruimteweergave op het platte vlak:
- Peuter: papier heeft geen boven- of onderkant
- Beeldend werken in het platte vlak wordt een experiment: als de kinderen
meerdere objecten op een stuk papier willen zetten
- Cues: aanwijzingen
- Eerste ontwikkeling: is de keuze van de onderkant van het papier als bodem
voor de afbeelding
- Kinderen maken gebruik van hun picturale vrijheid: object- en ruimte
georiënteerde benadering combineren
- Omklapping/rabattement: objecten worden haaks getekend (zie blz. 253 voor
voorbeelden)
- Transparante weergave: zie tekeningen blz. 253
- Gestaltwet: behoefte de vormen heel te laten
Laisser faire: kinderen het zelf te laten doen/ervaren
Beeldende leer- en ontwikkelingsproces wordt beïnvloed door leeftijdsgenootjes en
volwassenen
Kinderen kijken op een karakteristieke manier naar hun beelden
Kleuters reageren associatief als er gevraagd wordt wat ze getekend hebben, ze
roepen enthousiast wat in hen opkomt
Bovenbouwkinderen leven zich in, in de maker van het kunstwerk
Critici stellen dat het oordelen over beelden deel uitmaakt van het algemene
vermogen om afstand te nemen, de metacognitie. Metacognitie wordt wel
gedefinieerd als het vermogen te reflecteren op regels en conventies in bredere zin.
Narratieve ontwikkeling: tekenen met een schema
Middenbouw:
- Spontaan werk laat zien wat kinderen op dat moment boeit
- Enthousiasme is bij deze leeftijd nog makkelijk op te wekken
Hoofdstuk 11
Onder beeldend vermogen verstaan we de competentie om:
- Op creatieve wijze vorm te geven aan producten op basis van waarnemingen,
gevoelens, ervaringen, ideeën, concepten, fantasie en functionaliteit
- Beeldende producten te kunnen beschouwen en analyseren
- Te reflecteren op beelden en het vormgevingsproces
Vormgeven: op creatieve wijze betekenis geven in een visueel medium (potlood, verf,
klei) -> wordt bepaald door de persoon die vormgeeft
Goed beeldend onderwijs verrijkt het interne referentiekader van kinderen -> ze leren
dat de zeggingskracht en expressiviteit van beeldend producten verder reiken dan
realisme -> ze leren dat betekenis tot stand komt door de individuele keuzes en een
persoonlijke benaderingswijze
Differentiatie en pluriformiteit in beeldende producten zijn richtinggevende principes
voor beeldend onderwijs
Verbeelden is een creatief probleemoplossingsproces waarin de maker actief op
zoek is naar een nieuwe samenhangede werkelijkheid in het visuele medium. Die
werkelijkheid omvat objecten en relaties daartussen.
In kindertekeningen zijn drie benaderingen te herkennen:
- Object-georiënteerd: het driedimensionale ding met zijn karakteristieke
kenmerken
- Ruimte-georiënteerd: een plattegrond met de objecten in positie
- Kijker-georiënteerd: gezien vanuit de kijker op een gefixeerde plek
Piaget: een visie op de cognitieve ontwikkeling van kinderen: het principe van
assimilatie en accommodatie. De kinderen begrijpen de werkelijkheid door het
vormen van een mentaal (cognitief) model: het schema. Door nieuwe ervaringen
krijgen ze de mogelijkheid dat schema steeds verder verfijnen (differentiëren)
Assimilatie: het invoegen van nieuwe ervaringen -> die nieuwe informatie vraagt om
de aanpassing in het schema, oftewel accommodatie
Een schema is het geheel van inzichten, regels en procedures, waarmee de nieuwe
werkelijkheid visueel wordt geconstrueerd en gerepresenteerd
Kenmerken in de vorm van figuren en objecten:
- Vorm is in de eerste jaren van de basisschool niet eenduidig te beschrijven
- Meest overzichtelijk is de ontwikkeling van het grafisch vormgeven: de manier
waarop kinderen met een lijn tot verbeelding komen
- Kinderen krassen: kinderen ontdekken dat die sporen “tekens’’ kunnen
vormen en gaan beseffen dat grafische vormen iets kunnen uitdrukken of
representeren
, - Cirkelachtige vormen kondigen het nadere moment van de ultieme
representatie aan: de gesloten cirkelvorm
- Jonge kinderen zijn geboeid door lijnen die parallel lopen en doe elkaar haaks
kruisen -> haakse hoek speel een belangrijke rol in de weergave van de
ruimtelijke oriëntatie
- Jonge kinderen gaan de herhaling ontdekken
- Vervolgens komt de ontdekking van de contour, dit valt samen met het
ruimtelijke equivalent (de plastische vorm)
- Bauen (bouwen): deze leerling laat zich bij het maken van beeldend sterk
leiden door de opbouw van de dingen
- Schauen (kijken): heeft de visueel waarneembare vorm de overhand
- Als er niet naar de directe waarneming wordt gewerkt, worden kinderen door
een gebrek aan visuele kennis, gedwongen om te reconstrueren met de
rudimentaire beeldinformatie die ze hebben onthouden
Ordening en ruimteweergave op het platte vlak:
- Peuter: papier heeft geen boven- of onderkant
- Beeldend werken in het platte vlak wordt een experiment: als de kinderen
meerdere objecten op een stuk papier willen zetten
- Cues: aanwijzingen
- Eerste ontwikkeling: is de keuze van de onderkant van het papier als bodem
voor de afbeelding
- Kinderen maken gebruik van hun picturale vrijheid: object- en ruimte
georiënteerde benadering combineren
- Omklapping/rabattement: objecten worden haaks getekend (zie blz. 253 voor
voorbeelden)
- Transparante weergave: zie tekeningen blz. 253
- Gestaltwet: behoefte de vormen heel te laten
Laisser faire: kinderen het zelf te laten doen/ervaren
Beeldende leer- en ontwikkelingsproces wordt beïnvloed door leeftijdsgenootjes en
volwassenen
Kinderen kijken op een karakteristieke manier naar hun beelden
Kleuters reageren associatief als er gevraagd wordt wat ze getekend hebben, ze
roepen enthousiast wat in hen opkomt
Bovenbouwkinderen leven zich in, in de maker van het kunstwerk
Critici stellen dat het oordelen over beelden deel uitmaakt van het algemene
vermogen om afstand te nemen, de metacognitie. Metacognitie wordt wel
gedefinieerd als het vermogen te reflecteren op regels en conventies in bredere zin.
Narratieve ontwikkeling: tekenen met een schema
Middenbouw:
- Spontaan werk laat zien wat kinderen op dat moment boeit
- Enthousiasme is bij deze leeftijd nog makkelijk op te wekken
