Samenvatting Methoden en Onderzoek deel 3
1 ACHTERGROND VAN EVIDENCE BASED PRACTICE
1.1 INTRODUCTIE
Onderwerp Inhoud
Florence Nightingale 19e eeuw, 1ste statistische benadering in de gezondheidszorg.
Toonde aan dat infecties de belangrijkste doodszaak waren bij soldaten.
Groei publicaties 1750: ±10 tijdschriften
1850: ±1000
Nu: ±100.000 tijdschriften, > 1 miljoen publicaties/jaar
EBM (Evidence-Based Medicine) Term uit 1991, David Sackett
EBP (Evidence-Based Practise) Best beschikbare bewijs gebruiken voor zorgbeslissingen:
- Expertise zorgverlener
- Wetenschappelijk bewijs
- Patiënten voorkeuren & draagkracht
Shared decision-making process
- Voorbeeld: interdentale hygiëne – beslissen samen met pt. Op basis
van:
o Onderzoek
o Afweging opties
o Advies
o Partnership
o Patiënt = eindverantwoordelijkheid
- Geldt ook voor inter- en multidisciplinaire samenwerking
1.2 HIËRARCHIE IN DE STUDIEDESIGNS
Hiërarchie
Vergelijking Uitleg
Onbewerkte evidence vs. Systematische review Enkelvoudige studies vs. Samenvattende overzichten
Experimenteel (RCT) vs. Niet-experimenteel Randomiseren vs. Observeren
Cross-sectioneel vs. Longitudinaal Momentopname vs. Opvolging in tijd
Prospectief vs. Retrospectief Vooruitkijkend vs. Terugkijkend
Type Kenmerken
RCT Hoogste kwaliteit, randomisatie, placebo, blinde meting
(enkel/dubbel), cross-over mogelijk
Cohort Prospectief, volgt groep met risicofactoren, kan ook retrospectief
Case-control Retrospectief, vergelijking mensen met vs. Zonder aandoening
Cross-sectioneel Momentopname, oorzaak en gevolg op hetzelfde moment, niet
voor causale verbanden
Case reports Zeldzame cases, beschrijvend, anekdotisch, meningen
Ecologisch Populatieniveau i.p.v. individueel
, 1.3 REVIEWS – SYSTEMATISCHE REVIEW – META-ANALYSES
Review= Elke poging om de resultaten en de conclusies van twee of meer gepubliceerde studies over een
bepaald onderwerp samen te vatten.
- Vroeger: verhalende (narrative) review
o Nadelen
▪ Persoonlijke bias
▪ Selectie bias
▪ Kan niet gereproduceerd worden
- Nu: systematische review
o Voordelen:
▪ Transparant
▪ Valide
▪ Reproduceerbaar
▪ Expliciet kwantitatieve samenvatting(MA)
Systematische review= een literatuuroverzicht dat op een gestructureerde wijze wordt uitgevoerd.
- Reproduceerbaar
- Duidelijke in- en exclusiecriteria
- Methodologische kwaliteit
Meta-analyse= kwantitatieve samenvatting van de resultaten van afzonderlijke onderzoeken
- Eén overal schatting
- Geen heterogeniteit (verschillende studies)
- Nauwkeurige schatting
Poolen van data mag alleen bij homogeniteit
➢ Klinische homogeniteit/heterogeniteit van de studies:
verschillen in populatie, opzet, methode,
➢ Statistische homogeniteit/heterogeniteit van de
studies: nagaan a.h.v. statistische test of forest plot!
Forest plot
- Kijken of er statistische homogeniteit is tussen studies
- I² test: test van Higgings:
o I²≤0,25= gering
o 0,25 – 0,50= matig
o ≥0,50 = sterk
- WMD: weighted mean difference
- Effectgrootte per studie
Studiedesign Voordelen Nadelen
RCT -Controle op confounders -Niet altijd toepasbaar
-Groepen gelijk op behandeling na -Ethisch niet altijd verantwoord
-Meest betrouwbaar resultaat -Setting soms onnatuurlijk
-Hawtorne effect
-Kostprijs
Cohort -Controle op gebeuren -Duur
-Chronologische volgorde -Confounding
-Incidentie bepaling -Uitval
-Geschikt voor zeldzame blootstellingen
Case-control -Lagere kosten -Minder betrouwbaar (informatie bias)
-Relatief snel uit te voeren -A-chronologische volgorde
-Geschikt voor zeldzame ziekten -Geen incidentie bepaling
1 ACHTERGROND VAN EVIDENCE BASED PRACTICE
1.1 INTRODUCTIE
Onderwerp Inhoud
Florence Nightingale 19e eeuw, 1ste statistische benadering in de gezondheidszorg.
Toonde aan dat infecties de belangrijkste doodszaak waren bij soldaten.
Groei publicaties 1750: ±10 tijdschriften
1850: ±1000
Nu: ±100.000 tijdschriften, > 1 miljoen publicaties/jaar
EBM (Evidence-Based Medicine) Term uit 1991, David Sackett
EBP (Evidence-Based Practise) Best beschikbare bewijs gebruiken voor zorgbeslissingen:
- Expertise zorgverlener
- Wetenschappelijk bewijs
- Patiënten voorkeuren & draagkracht
Shared decision-making process
- Voorbeeld: interdentale hygiëne – beslissen samen met pt. Op basis
van:
o Onderzoek
o Afweging opties
o Advies
o Partnership
o Patiënt = eindverantwoordelijkheid
- Geldt ook voor inter- en multidisciplinaire samenwerking
1.2 HIËRARCHIE IN DE STUDIEDESIGNS
Hiërarchie
Vergelijking Uitleg
Onbewerkte evidence vs. Systematische review Enkelvoudige studies vs. Samenvattende overzichten
Experimenteel (RCT) vs. Niet-experimenteel Randomiseren vs. Observeren
Cross-sectioneel vs. Longitudinaal Momentopname vs. Opvolging in tijd
Prospectief vs. Retrospectief Vooruitkijkend vs. Terugkijkend
Type Kenmerken
RCT Hoogste kwaliteit, randomisatie, placebo, blinde meting
(enkel/dubbel), cross-over mogelijk
Cohort Prospectief, volgt groep met risicofactoren, kan ook retrospectief
Case-control Retrospectief, vergelijking mensen met vs. Zonder aandoening
Cross-sectioneel Momentopname, oorzaak en gevolg op hetzelfde moment, niet
voor causale verbanden
Case reports Zeldzame cases, beschrijvend, anekdotisch, meningen
Ecologisch Populatieniveau i.p.v. individueel
, 1.3 REVIEWS – SYSTEMATISCHE REVIEW – META-ANALYSES
Review= Elke poging om de resultaten en de conclusies van twee of meer gepubliceerde studies over een
bepaald onderwerp samen te vatten.
- Vroeger: verhalende (narrative) review
o Nadelen
▪ Persoonlijke bias
▪ Selectie bias
▪ Kan niet gereproduceerd worden
- Nu: systematische review
o Voordelen:
▪ Transparant
▪ Valide
▪ Reproduceerbaar
▪ Expliciet kwantitatieve samenvatting(MA)
Systematische review= een literatuuroverzicht dat op een gestructureerde wijze wordt uitgevoerd.
- Reproduceerbaar
- Duidelijke in- en exclusiecriteria
- Methodologische kwaliteit
Meta-analyse= kwantitatieve samenvatting van de resultaten van afzonderlijke onderzoeken
- Eén overal schatting
- Geen heterogeniteit (verschillende studies)
- Nauwkeurige schatting
Poolen van data mag alleen bij homogeniteit
➢ Klinische homogeniteit/heterogeniteit van de studies:
verschillen in populatie, opzet, methode,
➢ Statistische homogeniteit/heterogeniteit van de
studies: nagaan a.h.v. statistische test of forest plot!
Forest plot
- Kijken of er statistische homogeniteit is tussen studies
- I² test: test van Higgings:
o I²≤0,25= gering
o 0,25 – 0,50= matig
o ≥0,50 = sterk
- WMD: weighted mean difference
- Effectgrootte per studie
Studiedesign Voordelen Nadelen
RCT -Controle op confounders -Niet altijd toepasbaar
-Groepen gelijk op behandeling na -Ethisch niet altijd verantwoord
-Meest betrouwbaar resultaat -Setting soms onnatuurlijk
-Hawtorne effect
-Kostprijs
Cohort -Controle op gebeuren -Duur
-Chronologische volgorde -Confounding
-Incidentie bepaling -Uitval
-Geschikt voor zeldzame blootstellingen
Case-control -Lagere kosten -Minder betrouwbaar (informatie bias)
-Relatief snel uit te voeren -A-chronologische volgorde
-Geschikt voor zeldzame ziekten -Geen incidentie bepaling
