BEGRIPPENLIJST RUIMTELIJK ONDERZOEKSMETHODES
2. EEN STUDIEGEBIED VERKENNEN
Primaire data Wanneer een onderzoeker zelf gegevens verzamelt of genereert
dan spreken we van primaire data.
Secundaire data Bestaande data uit studies of databanken
Geografische afbakening Geografische afbakening is het vastleggen van de ruimtelijke
grenzen van het gebied waarover gegevens worden verzameld en
geanalyseerd. Deze afbakening bepaalt op welk schaalniveau
(bijvoorbeeld gemeente, wijk of buurt) fenomenen worden
bestudeerd en heeft invloed op hoe relevant en betekenisvol de
resultaten zijn.
Statische sectoren Statistische sectoren zijn kleine, administratief vastgelegde
geografische eenheden die worden gebruikt voor de verzameling
en analyse van statistische gegevens.
3. EEN STUDIEGEBIED BETER LEREN KENNEN: INTERVIEWS EN FOCUSGROEPEN
Expertinterviews Expertinterviews zijn interviews met personen die over
gespecialiseerde kennis of ervaring beschikken over een bepaald
domein of studiegebied. Ze worden gebruikt om technische
informatie te verzamelen, context te schetsen en inzicht te
krijgen in processen. De verkregen kennis is niet neutraal en
wordt beïnvloed door het perspectief en wereldbeeld van de
expert.
Gatekeeper Gatekeepers zijn mensen die om strategische redenen bepaalde
informatie kunnen doorgeven en andere
Achterhouden, of een onderzoeker enkel in contact brengen met
andere personen waarvan ze menen dat die hun visie
ondersteunen.
Elite interviews Elite Interviews zijn interviews met personen die een
machtspositie, hoge status of beslissende rol hebben binnen een
organisatie of beleidsproces. Ze worden ingezet om inzicht te
krijgen in hoe beslissingen tot stand komen en wie daarin een
bepalende rol speelt, zoals politici, topambtenaren of
leidinggevenden.
Diepte-interviews Bij diepte-interviews ligt de nadruk op de betekenis die mensen
geven aan hun leefwereld, en op het begrijpen van de
onderliggende redenen van menselijk gedrag. De methode levert
informatie op over specifieke, persoonlijke ervaringen, inzichten
en gevoelens.
Gestructureerd interviews Een eerder strak protocol waarbij de vragen en de volgorde
vastliggen
Semigestructureerd interview Flexibeler wordt omgegaan met volgorde en de exacte
bewoordingen van vragen
Ruimtelijk onderzoeksmethoden 1
, Open interview De vragen liggen niet vast, maar de interviewer gebruikt eerder
een topiclijst (‘item list’) als geheugensteuntje om ervoor te
zorgen dat alle belangrijke onderwerpen aan bod komen.
Openingsvragen Dient om het ijs te breken en om het interview te kaderen.
Inleidingsvragen Dient om de algemene opinie over het onderwerp te weten te
komen.
Transitievragen Hierbij wordt een link gelegd tussen de geïnterviewde en het
onderwerp.
Sleutelvragen Dit is de kern van een interview, dit zijn de vragen die moeten
beantwoord worden om een antwoord te kunnen formuleren op
een onderzoeksvraag.
Besluitende vragen Dit gaat om overzichtsvragen zoals peilen naar hoe belangrijk de
geïnterviewde de verschillende besproken thema’s vond,
samenvattende vragen waarbij de interviewer de antwoorden
samengevat om na te gaan of die goed werden begrepen, en
eindvragen waarbij de interviewer er zich van vergewist dat niets
over het hoofd werd gezien. Tot slot bedankt de interviewer de
respondent.
Focusgroep Een kwalitatieve onderzoeksmethode waarbij een groepsgesprek
centraal staat. De deelnemers hebben iets gemeenschappelijk,
zoals een bepaalde ervaring
4. ONDERZOEK EN ETHIEK
Ethiek Ethiek Is het academische veld dat de vraag stelt waarom we iets
bijvoorbeeld onrechtvaardig of oneerlijk vinden, en op deze
vraag een intern consistent, onderbouwd en beargumenteerd
antwoord tracht te formuleren.
Liegen Liegen is het bewust verdraaien of verbergen van wat men zelf
als waar beschouwt, met de intentie een ander een onjuiste
voorstelling van de werkelijkheid op te dringen.
Lulkoek Lulkoek verwijst naar uitspraken of verhalen waarbij de spreker
onverschillig staat tegenover de waarheid of onwaarheid van wat
wordt beweerd.
Mythe Een mythe is een mooi of hoopgevend verhaal dat vaak wordt
verteld, maar niet goed bewezen is.
Het klinkt logisch of aantrekkelijk, maar het is onzeker of het echt
klopt.
Ethische commissies Commissies die nakijken of bij onderzoeksprojecten de nodige
garanties worden geboden dat er geen regels worden
overtreden. De ethische principes waaraan onderzoek dient te
voldoen vinden we terug in ethische codes, zoals de ‘Ethische
Code van het Wetenschappelijk Onderzoek in België’.
Ruimtelijk onderzoeksmethoden 2
, Recht op wetenschap Het recht van ieder individu om deel te nemen aan
wetenschappelijke vooruitgang en om te genieten van de
vruchten daarvan. Dit omvat zowel het recht om de voordelen
van wetenschap te benutten (bijvoorbeeld verbeterde medische
kennis voor betere gezondheidszorg) als het recht om actief te
participeren in wetenschappelijk onderzoek en mee de
onderzoeksrichting te beïnvloeden.
Epistemische Het principe dat iedereen gelijke toegang tot kennis moet
rechtvaardigheid hebben en dat verschillen in kennis en het systematisch hoger
waarderen van bepaalde soorten kennis (bijvoorbeeld technische
kennis) niet mogen leiden tot ongelijke machtsverhoudingen.
Epistemische rechtvaardigheid benadrukt dat ongelijkheid in
kennis kan leiden tot sociale en politieke ongelijkheid en dat
mensen niet “dom gehouden” mogen worden, bijvoorbeeld door
uitsluiting van onderwijs of informatie.
Burgerwetenschap Burgerwetenschap verwijst naar onderzoeksprojecten waarbij
niet-professionele wetenschappers (burgers) actief bijdragen aan
wetenschappelijk onderzoek. Dit kan op verschillende manieren
GDPR Sinds 25 mei 2018 is de Europese General Data Protection
Regulation (GDPR) of Algemene Verordening
Gegevensbescherming (AVG) van kracht. Deze is belangrijk voor
onderzoekers omdat deze regelgeving beperkingen oplegt
wanneer persoonsgegevens worden gebruikt, opgeslagen in
databanken en geanalyseerd.
Geïnformeerde toestemming Voorzichtigheid is een belangrijk principe in ethische codes voor
onderzoek. Participanten aan onderzoek ‘geven voorafgaandelijk
en met kennis van zaken hun toestemming’.73 Dit is het principe
van geïnformeerde toestemming (‘informed consent’) en dit idee
is eveneens aanwezig in de GDPR regelgeving
Formulier voor
geïnformeerde toestemming Het proces waarbij een participant bewust, vrijwillig en goed
/ Informatieformulier geïnformeerd instemt om deel te nemen aan een onderzoek. Dit
betekent dat de participant voldoende informatie krijgt over:
- Het doel van het onderzoek en de relevantie ervan.
- De gebruikte methode en wat deelname concreet
inhoudt.
- De redenen waarom de persoon is geselecteerd, zonder
stigmatisering.
- Mogelijke risico’s, ongemakken of gevolgen van
deelname.
- Het recht om op elk moment zonder nadelige gevolgen
te stoppen.
informatieformulier: Een schriftelijk document dat aan
participanten wordt voorgelegd waarin de bovenstaande
Ruimtelijk onderzoeksmethoden 3
2. EEN STUDIEGEBIED VERKENNEN
Primaire data Wanneer een onderzoeker zelf gegevens verzamelt of genereert
dan spreken we van primaire data.
Secundaire data Bestaande data uit studies of databanken
Geografische afbakening Geografische afbakening is het vastleggen van de ruimtelijke
grenzen van het gebied waarover gegevens worden verzameld en
geanalyseerd. Deze afbakening bepaalt op welk schaalniveau
(bijvoorbeeld gemeente, wijk of buurt) fenomenen worden
bestudeerd en heeft invloed op hoe relevant en betekenisvol de
resultaten zijn.
Statische sectoren Statistische sectoren zijn kleine, administratief vastgelegde
geografische eenheden die worden gebruikt voor de verzameling
en analyse van statistische gegevens.
3. EEN STUDIEGEBIED BETER LEREN KENNEN: INTERVIEWS EN FOCUSGROEPEN
Expertinterviews Expertinterviews zijn interviews met personen die over
gespecialiseerde kennis of ervaring beschikken over een bepaald
domein of studiegebied. Ze worden gebruikt om technische
informatie te verzamelen, context te schetsen en inzicht te
krijgen in processen. De verkregen kennis is niet neutraal en
wordt beïnvloed door het perspectief en wereldbeeld van de
expert.
Gatekeeper Gatekeepers zijn mensen die om strategische redenen bepaalde
informatie kunnen doorgeven en andere
Achterhouden, of een onderzoeker enkel in contact brengen met
andere personen waarvan ze menen dat die hun visie
ondersteunen.
Elite interviews Elite Interviews zijn interviews met personen die een
machtspositie, hoge status of beslissende rol hebben binnen een
organisatie of beleidsproces. Ze worden ingezet om inzicht te
krijgen in hoe beslissingen tot stand komen en wie daarin een
bepalende rol speelt, zoals politici, topambtenaren of
leidinggevenden.
Diepte-interviews Bij diepte-interviews ligt de nadruk op de betekenis die mensen
geven aan hun leefwereld, en op het begrijpen van de
onderliggende redenen van menselijk gedrag. De methode levert
informatie op over specifieke, persoonlijke ervaringen, inzichten
en gevoelens.
Gestructureerd interviews Een eerder strak protocol waarbij de vragen en de volgorde
vastliggen
Semigestructureerd interview Flexibeler wordt omgegaan met volgorde en de exacte
bewoordingen van vragen
Ruimtelijk onderzoeksmethoden 1
, Open interview De vragen liggen niet vast, maar de interviewer gebruikt eerder
een topiclijst (‘item list’) als geheugensteuntje om ervoor te
zorgen dat alle belangrijke onderwerpen aan bod komen.
Openingsvragen Dient om het ijs te breken en om het interview te kaderen.
Inleidingsvragen Dient om de algemene opinie over het onderwerp te weten te
komen.
Transitievragen Hierbij wordt een link gelegd tussen de geïnterviewde en het
onderwerp.
Sleutelvragen Dit is de kern van een interview, dit zijn de vragen die moeten
beantwoord worden om een antwoord te kunnen formuleren op
een onderzoeksvraag.
Besluitende vragen Dit gaat om overzichtsvragen zoals peilen naar hoe belangrijk de
geïnterviewde de verschillende besproken thema’s vond,
samenvattende vragen waarbij de interviewer de antwoorden
samengevat om na te gaan of die goed werden begrepen, en
eindvragen waarbij de interviewer er zich van vergewist dat niets
over het hoofd werd gezien. Tot slot bedankt de interviewer de
respondent.
Focusgroep Een kwalitatieve onderzoeksmethode waarbij een groepsgesprek
centraal staat. De deelnemers hebben iets gemeenschappelijk,
zoals een bepaalde ervaring
4. ONDERZOEK EN ETHIEK
Ethiek Ethiek Is het academische veld dat de vraag stelt waarom we iets
bijvoorbeeld onrechtvaardig of oneerlijk vinden, en op deze
vraag een intern consistent, onderbouwd en beargumenteerd
antwoord tracht te formuleren.
Liegen Liegen is het bewust verdraaien of verbergen van wat men zelf
als waar beschouwt, met de intentie een ander een onjuiste
voorstelling van de werkelijkheid op te dringen.
Lulkoek Lulkoek verwijst naar uitspraken of verhalen waarbij de spreker
onverschillig staat tegenover de waarheid of onwaarheid van wat
wordt beweerd.
Mythe Een mythe is een mooi of hoopgevend verhaal dat vaak wordt
verteld, maar niet goed bewezen is.
Het klinkt logisch of aantrekkelijk, maar het is onzeker of het echt
klopt.
Ethische commissies Commissies die nakijken of bij onderzoeksprojecten de nodige
garanties worden geboden dat er geen regels worden
overtreden. De ethische principes waaraan onderzoek dient te
voldoen vinden we terug in ethische codes, zoals de ‘Ethische
Code van het Wetenschappelijk Onderzoek in België’.
Ruimtelijk onderzoeksmethoden 2
, Recht op wetenschap Het recht van ieder individu om deel te nemen aan
wetenschappelijke vooruitgang en om te genieten van de
vruchten daarvan. Dit omvat zowel het recht om de voordelen
van wetenschap te benutten (bijvoorbeeld verbeterde medische
kennis voor betere gezondheidszorg) als het recht om actief te
participeren in wetenschappelijk onderzoek en mee de
onderzoeksrichting te beïnvloeden.
Epistemische Het principe dat iedereen gelijke toegang tot kennis moet
rechtvaardigheid hebben en dat verschillen in kennis en het systematisch hoger
waarderen van bepaalde soorten kennis (bijvoorbeeld technische
kennis) niet mogen leiden tot ongelijke machtsverhoudingen.
Epistemische rechtvaardigheid benadrukt dat ongelijkheid in
kennis kan leiden tot sociale en politieke ongelijkheid en dat
mensen niet “dom gehouden” mogen worden, bijvoorbeeld door
uitsluiting van onderwijs of informatie.
Burgerwetenschap Burgerwetenschap verwijst naar onderzoeksprojecten waarbij
niet-professionele wetenschappers (burgers) actief bijdragen aan
wetenschappelijk onderzoek. Dit kan op verschillende manieren
GDPR Sinds 25 mei 2018 is de Europese General Data Protection
Regulation (GDPR) of Algemene Verordening
Gegevensbescherming (AVG) van kracht. Deze is belangrijk voor
onderzoekers omdat deze regelgeving beperkingen oplegt
wanneer persoonsgegevens worden gebruikt, opgeslagen in
databanken en geanalyseerd.
Geïnformeerde toestemming Voorzichtigheid is een belangrijk principe in ethische codes voor
onderzoek. Participanten aan onderzoek ‘geven voorafgaandelijk
en met kennis van zaken hun toestemming’.73 Dit is het principe
van geïnformeerde toestemming (‘informed consent’) en dit idee
is eveneens aanwezig in de GDPR regelgeving
Formulier voor
geïnformeerde toestemming Het proces waarbij een participant bewust, vrijwillig en goed
/ Informatieformulier geïnformeerd instemt om deel te nemen aan een onderzoek. Dit
betekent dat de participant voldoende informatie krijgt over:
- Het doel van het onderzoek en de relevantie ervan.
- De gebruikte methode en wat deelname concreet
inhoudt.
- De redenen waarom de persoon is geselecteerd, zonder
stigmatisering.
- Mogelijke risico’s, ongemakken of gevolgen van
deelname.
- Het recht om op elk moment zonder nadelige gevolgen
te stoppen.
informatieformulier: Een schriftelijk document dat aan
participanten wordt voorgelegd waarin de bovenstaande
Ruimtelijk onderzoeksmethoden 3
