Week 1A: Introductie en herhaling
Met overheidshandelen wordt bedoeld: ‘’het vervullen van een publieke taak’’. Hierbij wordt
gebruikgemaakt van bevoegdheden, hierbij valt een onderscheid te maken:
a. Privaatrechtelijke bevoegdheden
i. Aan overheden komen dezelfde vermogensrechtelijke bevoegdheden toe als
aan rechtspersonen op grond van het BW (art. 2:5 BW)
1. Gemeente is een RP (art. 2:1 BW)
2. Provincie is een RP (art. 2:1 BW)
3. De Nederlandse Staat is een RP (art. 2:1 BW)
4. Het waterschap is een RP (art. 2:1 BW)
5. Open. Lich. met verordenende bevoegdheden zijn RP (art. 2:1 BW)
6. Overige Openbare Lichamen zijn RP (art. 2:1 BW)
b. Publiekrechtelijke bevoegdheden
i. Publiekrechtelijke bevoegdheden worden door de wet toegekend aan
bestuursorganen.
Gebruik privaatrecht door overheid
Of er gebruik wordt gemaakt van het privaatrecht wordt door de bestuursorganen binnen
de gemeente besloten.
- Het College van B&W besluit tot de privaatrechtelijke rechtshandelingen (art. 160
lid 1 onder d Gemw)
- De Burgemeester vertegenwoordigt de gemeente binnen en buiten rechte (art. 170
lid 1 Gemw)
Het gebruik van het privaatrecht door overheden wordt begrensd door de doorkruisingsleer
uit het arrest Windmill;
1. Geeft de wettelijke regeling regels over het gebruik van privaatrecht?
a. Ja: beoordeel aan de hand van de regels
b. Nee: is er dan sprake van een onaanvaardbare doorkruising?
2. Is er sprake van een onaanvaardbare doorkruising?
a. Toepassing Windmill-criteria:
i. Verzet de inhoud en de strekking zich tegen het gebruik van het
privaatrecht?
1. Kunst & Antiekstudio Lelystad: Als een mogelijkheid niet wordt
uitgesloten door de wet (inhoud/strekking), maar de wetgever
niet handelt en het gebruik van het privaatrecht ‘accepteert’, is
er geen onaanvaardbare doorkruising.
2. Brandweerkosten-arrest (kostenverhaal): Soms verzet de
bedoeling van de wet zich tegen het gebruik van het
privaatrecht, vooral als er publiekrechtelijk geen mogelijkheid
toe is (i.c. verhalen van de brandweerkosten)
3. Apache-gevechtshelikopter (kostenverhaal): Als de taken niet
dezelfde zijn als de taken die in de wet staan (brandweerwet),
is er geen onaanvaardbare doorkruising want de wet ziet niet
op de uitvoering hiervan.
ii. Hoe worden de belangen van de burgers beschermd in beide
regelingen?
, iii. Kan er via het publiekrecht een vergelijkbaar resultaat worden
behaald als via het privaatrecht? (sterke indicatie van
onaanvaardbaarheid)
Geldende normen
Ongeacht of gebruik wordt gemaakt van het privaatrecht door de overheid, blijven bepaalde
publiekrechtelijke normen alsnog gelden.
a. Rasti Rostelli: ongeacht de contractvrijheid tussen partijen moeten de grondrechten
alsnog door de overheid in acht worden genomen (i.c. vrijheid van meningsuiting).
b. Amsterdam/IKON: Gemeente mag als eigenaar van het pand niet slechts een enkel
geval wel handhaven, dat is in strijd met de Abbb’s (i.c. gelijkheidsbeginsel).
c. Didam-arrest: Gemeente moet ook het gelijkheidsbeginsel in acht nemen bij het
zoeken van gegadigden voor een onroerende zaak (later meer in deze
samenvatting).
Gebondenheid van de overheid bij privaatrechtelijke overeenkomsten
Om te bepalen in welke mate de overheid gebonden is aan gesloten privaatrechtelijke
overeenkomsten moet worden gekeken naar het type overeenkomst (en de gemaakte
afspraken in de overeenkomst).
Het in de overeenkomst geregelde onderwerp is ook van belang, onderscheid naar:
a. Bevoegdhedenovereenkomst (gebruik publiekrechtelijke bevoegdheden)
i. Afdwingbaar bij de bestuursrechter als er sprake is van een
vertrouwenwekkende gedraging dat leidt tot een appellabel besluit
ii. Afdwingbaar bij de civiele rechter als het doel puur (financiële)
schadevergoeding is.
b. Beleidsovereenkomst (instellen beleidsdoel zonder uitoefening van de
bevoegdheden)
i. Afdwingbaar bij de civiele rechter
Overheden zijn net als reguliere rechtspersonen gebonden aan overeenkomsten, maar:
Den Dulk/Curacao: als er onvoorziene omstandigheden zijn, dan is de overheid niet
gebonden. Hieronder kunnen veranderende politieke inzichten worden verstaan. Ontbinding
kan leiden tot schadevergoeding van de wederpartij.
, Week 1B: Rechtmatige overheidsdaad
Van een rechtmatige overheidsdaad is sprake als:
a. De bevoegdheid beoogde inbreuk te maken op vermogensrechten
b. De bevoegdheid als neveneffect heeft dat nadeel ontstaat
Beide gevallen leiden tot nadeelcompensatie, daarbij bestaat de verdelende
rechtvaardigheid.
Voor nadeelcompensatie bestaan een viertal grondslagen:
1. Het rechtszekerheidsbeginsel (bijvoorbeeld intrekken van een vergunning zonder
overgangstermijn)
2. Het vertrouwensbeginsel (bijvoorbeeld als er wel vertrouwen is gewekt maar het
algemeen belang alsnog verzet tegen het honoreren)
3. Artikel 1 Eerste Protocol EVRM (onteigening of regulering van eigendom)
4. Het égalité-beginsel
a. Vereist onevenredige schade
i. abnormale last (boven het normaal maatschappelijk risico)
1. NMR = Waar je als benadeelde rekening mee had moeten
kunnen houden. Kortingen zijn toegestaan. (Wouwse Tol)
ii. speciale last (specifieke groep zwaarder getroffen)
Sinds de invoering van titel 4.5 Awb (nadeelcompensatie) is de bestuursrechter het
bevoegde gerecht. Echter, de civiele rechter is altijd bevoegd maar dan is de
belanghebbende niet-ontvankelijk (Leffers/Staat)
Nadeelcompensatiebesluiten komen voor in twee vormen:
a. Onzelfstandig nadeelcompensatiebesluit
i. Verzoek om nadeelcompensatie tijdens het beroep tegen het
nadeelveroorzakende besluit (Paul Krugerbrug II)
b. Zelfstandig nadeelcompensatiebesluit
i. Afzonderlijk verzoek op grond van het égalité-beginsel (Van Vlodrop)
ii. Procedure:
1. Burger dient verzoek in bij BO voor nadeelcompensatie
2. BO stuurt een reactie op dit verzoek (dit is een besluit)
3. Burger stelt beroep in tegen het besluit van het BO
Randvoorwaarden égalité-beginsel
1. De oorzaak is gelegen in de uitoefening van een algemeen belang (altijd het geval)
2. Het BO had beleidsruimte
3. Er is een causaal verband tussen de handeling en het nadeel
4. Er is nadeel
5. Er is geen sprake van verjaring
6. De bevoegdheid komt niet voor vanuit een Wifz
7. Er is geen sprake van een uitzondering
a. Passieve of actieve risicoaanvaarding
b. Schending van de schadebeperkingsplicht
c. Schade kan aan benadeelde worden toegerekend
d. Schade is al anderszins verzekerd
e. De benadeelde heeft niet ook tevens voordeel
Met overheidshandelen wordt bedoeld: ‘’het vervullen van een publieke taak’’. Hierbij wordt
gebruikgemaakt van bevoegdheden, hierbij valt een onderscheid te maken:
a. Privaatrechtelijke bevoegdheden
i. Aan overheden komen dezelfde vermogensrechtelijke bevoegdheden toe als
aan rechtspersonen op grond van het BW (art. 2:5 BW)
1. Gemeente is een RP (art. 2:1 BW)
2. Provincie is een RP (art. 2:1 BW)
3. De Nederlandse Staat is een RP (art. 2:1 BW)
4. Het waterschap is een RP (art. 2:1 BW)
5. Open. Lich. met verordenende bevoegdheden zijn RP (art. 2:1 BW)
6. Overige Openbare Lichamen zijn RP (art. 2:1 BW)
b. Publiekrechtelijke bevoegdheden
i. Publiekrechtelijke bevoegdheden worden door de wet toegekend aan
bestuursorganen.
Gebruik privaatrecht door overheid
Of er gebruik wordt gemaakt van het privaatrecht wordt door de bestuursorganen binnen
de gemeente besloten.
- Het College van B&W besluit tot de privaatrechtelijke rechtshandelingen (art. 160
lid 1 onder d Gemw)
- De Burgemeester vertegenwoordigt de gemeente binnen en buiten rechte (art. 170
lid 1 Gemw)
Het gebruik van het privaatrecht door overheden wordt begrensd door de doorkruisingsleer
uit het arrest Windmill;
1. Geeft de wettelijke regeling regels over het gebruik van privaatrecht?
a. Ja: beoordeel aan de hand van de regels
b. Nee: is er dan sprake van een onaanvaardbare doorkruising?
2. Is er sprake van een onaanvaardbare doorkruising?
a. Toepassing Windmill-criteria:
i. Verzet de inhoud en de strekking zich tegen het gebruik van het
privaatrecht?
1. Kunst & Antiekstudio Lelystad: Als een mogelijkheid niet wordt
uitgesloten door de wet (inhoud/strekking), maar de wetgever
niet handelt en het gebruik van het privaatrecht ‘accepteert’, is
er geen onaanvaardbare doorkruising.
2. Brandweerkosten-arrest (kostenverhaal): Soms verzet de
bedoeling van de wet zich tegen het gebruik van het
privaatrecht, vooral als er publiekrechtelijk geen mogelijkheid
toe is (i.c. verhalen van de brandweerkosten)
3. Apache-gevechtshelikopter (kostenverhaal): Als de taken niet
dezelfde zijn als de taken die in de wet staan (brandweerwet),
is er geen onaanvaardbare doorkruising want de wet ziet niet
op de uitvoering hiervan.
ii. Hoe worden de belangen van de burgers beschermd in beide
regelingen?
, iii. Kan er via het publiekrecht een vergelijkbaar resultaat worden
behaald als via het privaatrecht? (sterke indicatie van
onaanvaardbaarheid)
Geldende normen
Ongeacht of gebruik wordt gemaakt van het privaatrecht door de overheid, blijven bepaalde
publiekrechtelijke normen alsnog gelden.
a. Rasti Rostelli: ongeacht de contractvrijheid tussen partijen moeten de grondrechten
alsnog door de overheid in acht worden genomen (i.c. vrijheid van meningsuiting).
b. Amsterdam/IKON: Gemeente mag als eigenaar van het pand niet slechts een enkel
geval wel handhaven, dat is in strijd met de Abbb’s (i.c. gelijkheidsbeginsel).
c. Didam-arrest: Gemeente moet ook het gelijkheidsbeginsel in acht nemen bij het
zoeken van gegadigden voor een onroerende zaak (later meer in deze
samenvatting).
Gebondenheid van de overheid bij privaatrechtelijke overeenkomsten
Om te bepalen in welke mate de overheid gebonden is aan gesloten privaatrechtelijke
overeenkomsten moet worden gekeken naar het type overeenkomst (en de gemaakte
afspraken in de overeenkomst).
Het in de overeenkomst geregelde onderwerp is ook van belang, onderscheid naar:
a. Bevoegdhedenovereenkomst (gebruik publiekrechtelijke bevoegdheden)
i. Afdwingbaar bij de bestuursrechter als er sprake is van een
vertrouwenwekkende gedraging dat leidt tot een appellabel besluit
ii. Afdwingbaar bij de civiele rechter als het doel puur (financiële)
schadevergoeding is.
b. Beleidsovereenkomst (instellen beleidsdoel zonder uitoefening van de
bevoegdheden)
i. Afdwingbaar bij de civiele rechter
Overheden zijn net als reguliere rechtspersonen gebonden aan overeenkomsten, maar:
Den Dulk/Curacao: als er onvoorziene omstandigheden zijn, dan is de overheid niet
gebonden. Hieronder kunnen veranderende politieke inzichten worden verstaan. Ontbinding
kan leiden tot schadevergoeding van de wederpartij.
, Week 1B: Rechtmatige overheidsdaad
Van een rechtmatige overheidsdaad is sprake als:
a. De bevoegdheid beoogde inbreuk te maken op vermogensrechten
b. De bevoegdheid als neveneffect heeft dat nadeel ontstaat
Beide gevallen leiden tot nadeelcompensatie, daarbij bestaat de verdelende
rechtvaardigheid.
Voor nadeelcompensatie bestaan een viertal grondslagen:
1. Het rechtszekerheidsbeginsel (bijvoorbeeld intrekken van een vergunning zonder
overgangstermijn)
2. Het vertrouwensbeginsel (bijvoorbeeld als er wel vertrouwen is gewekt maar het
algemeen belang alsnog verzet tegen het honoreren)
3. Artikel 1 Eerste Protocol EVRM (onteigening of regulering van eigendom)
4. Het égalité-beginsel
a. Vereist onevenredige schade
i. abnormale last (boven het normaal maatschappelijk risico)
1. NMR = Waar je als benadeelde rekening mee had moeten
kunnen houden. Kortingen zijn toegestaan. (Wouwse Tol)
ii. speciale last (specifieke groep zwaarder getroffen)
Sinds de invoering van titel 4.5 Awb (nadeelcompensatie) is de bestuursrechter het
bevoegde gerecht. Echter, de civiele rechter is altijd bevoegd maar dan is de
belanghebbende niet-ontvankelijk (Leffers/Staat)
Nadeelcompensatiebesluiten komen voor in twee vormen:
a. Onzelfstandig nadeelcompensatiebesluit
i. Verzoek om nadeelcompensatie tijdens het beroep tegen het
nadeelveroorzakende besluit (Paul Krugerbrug II)
b. Zelfstandig nadeelcompensatiebesluit
i. Afzonderlijk verzoek op grond van het égalité-beginsel (Van Vlodrop)
ii. Procedure:
1. Burger dient verzoek in bij BO voor nadeelcompensatie
2. BO stuurt een reactie op dit verzoek (dit is een besluit)
3. Burger stelt beroep in tegen het besluit van het BO
Randvoorwaarden égalité-beginsel
1. De oorzaak is gelegen in de uitoefening van een algemeen belang (altijd het geval)
2. Het BO had beleidsruimte
3. Er is een causaal verband tussen de handeling en het nadeel
4. Er is nadeel
5. Er is geen sprake van verjaring
6. De bevoegdheid komt niet voor vanuit een Wifz
7. Er is geen sprake van een uitzondering
a. Passieve of actieve risicoaanvaarding
b. Schending van de schadebeperkingsplicht
c. Schade kan aan benadeelde worden toegerekend
d. Schade is al anderszins verzekerd
e. De benadeelde heeft niet ook tevens voordeel
