HOOFDSTUK 8: POLITIONELE SAMENWERKING
1. INTRO
PRÉ WO I
VRIJ VERKEER VAN PERSONEN AVANT LA LETTRE
Situatie voor WO I:
o Open grenzen als uitgangspunt
▪ Paspoorten bestonden nog maar recent, vaak niet verplicht + ontbreken van foto
(louter beschrijving van persoon)
• Controle uitvoeren op persoon zeer moeilijk
• Wel bewustheid van grensoverschrijdende criminaliteit
o Nauwelijks systematische grenscontroles ➔ grensoverschrijdend reizen relatief
eenvoudig
Gevolg: structurele lacune in strafrechtelijke handhaving
o Open grenzen en het ontbreken van systematische grenscontroles ➔ criminelen kunnen
zich vrij tussen staten verplaatsen
o Strafrecht: strikt territoriaal
o Nauwelijks internationale samenwerking
Dit vrij verkeer avant la lettre dwong staten tot samenwerking
NA WO I
OPRICHTING INTERPOL (1923)
Er was het besef dat er er iets internationaal nodig is
1923: oprichting Interpol
Interpol van vandaag is van andere aard dan die destijds, ageerde niet onder die naam
Ratio: nood aan samenwerking
Geesten van de politiemensen hebben aangezet tot het opzetten van Interpol, niet de staten
o Zie je vandaag nog: Interpol is niet opgezet bij verdrag, maar bij constitutie (door
samenkomst van alle politionele autoriteiten van alle deelnemende landen)
Was initieel gevestigd in Oostenrijk, werd dan aangewend door Gestapo ➔ men kon zich daar
niet mee verzoenen ➔ verplaatsing naar Lyon
,NA WO II
EEG (LATERE EU) EN TREVI-GROEP
De Europese Economische Gemeenschap (EEG) was
Opgericht in 1958 door het Verdrag van Rome
Economisch van aard
Gericht op vrij verkeer van personen
Ten tijde van EEG werd strafrecht en politie aanzien als kern van nationale soevereiniteit en politiek en
constitutioneel gevoelig (zeker na WO II) ➔ gevolg: politionele samenwerking werd uitdrukkelijk buiten de
EEG-bevoegdheden gehouden
Ondanks geen rol te spelen in politionele samenwerking had EEG onrechtstreekse grote impact op
politionele samenwerking: vrij verkeer van personen ➔ meer grensoverschrijdende criminaliteit
Context jaren 1970: Europa werd geconfronteerd met:
- Internationaal terrorisme (RAF, Brigate Rosse, IRA);
- Politieke geweldpleging
- Georganiseerde criminaliteit
➔ EEG bood geen juridisch kader om hierop te reageren
De TREVI-groep was
Opgericht in 1975
Een informele samenwerkingsstructuur tussen ministers van Binnenlandse Zaken & Justitie
Volledig intergouvernementeel (buiten de EEG-verdragen)
Terrorisme, Radicalisme, Extremisme en Violence Internationale
Opdracht:
o Informatie-uitwisseling tussen politiediensten
o Overleg over:
▪ Terrorismebestrijding
▪ Grenscontrole
▪ Ordehandhaving
o Eerste netwerken tussen politieautoriteiten
Kenmerken:
o Geen wetgevende bevoegdheid
o Geen supranationale instellingen
o Geen rechterlijke controle
o Vertrouwelijk en politiek gestuurd
Conclusie: TREVI was praktisch effectief, maar juridisch zwak
,VORMEN VAN POLITIONELE SAMENWERKING
2 vormen van politionele samenwerking:
(1) Informationele politionele samenwerking:
o Betreft de uitwisseling van gegevens en inlichtingen tussen politiediensten zonder dwang
of optreden op vreemd grondgebied
(2) Operationele politionele samenwerking:
o Betreft concrete opsporings- of handhavingsacties door politiediensten
2. OPERATIONELE POLITIËLE SAMENWERKING
INTRO
Operationele politiële samenwerking is formeel vaak justitiële samenwerking
Men gaat niet zomaar iets ondernemen zonder de justitiële tegenhanger in het betreffende land
waar men de activiteit wil uitoefenen daarover te gaan informeren
Uiteenlopende vormen:
1. Observatie
2. Achtervolging
3. Gecontroleerde levering
4. Undercover/infiltratie
5. Gemeenschappelijke onderzoeksteams
6. Gemeenschappelijke patrouilles
7. Gemeenschappelijke commissariaten
8. “air marshalls”
9. Liaisonofficieren
10. Uitlenen materiaal
VORMEN
1. OBSERVATIE
WAT?
Observatie = het heimlijk en systematisch waarnemen van personen, gedragingen, plaatsen of
verplaatsingen, met het oog op opsporing of bewijsvergaring
Dit is een vorm van operationele politionele samenwerking want..
- Politiemensen gaan fysiek optreden
- Het optreden gebeurt op of vanaf het grondgebied van een andere staat
- Het kadert in een concrete opsporingsactie
JURIDISCH KADER: SCHENGEN UITVOERINGSOVEREENKOMST
De belangrijkste regeling staat in de Schengen Uitvoeringsovereenkomst (SUO) ➔ art. 40
, Principe: observatie met voorafgaande toestemming ❖ Moord
❖ Doodslag
- De politiedienst van staat A vraagt toestemming voor
❖ Verkrachting
observatie aan staat B (d.m.v. te voren ingediend
❖ Opzettelijke brandstichting
rechtshulpverzoek)
❖ Valsmunterij
❖ Gekwalificeerde diefstal en heling
- Observatie gebeurt:
❖ Afpersing
o Binnen de afgesproken voorwaarden
❖ Ontvoering en gijzeling
o Onder het gezag van staat B
❖ Mensenhandel
o Met beperking in duur, plaats en middelen
❖ Sluikhandel in verdovende middelen
Uitzondering: observatie zonder voorafgaande toestemming en pyschotrope stoffen
(in dringende gevallen) ❖ Vergrijpen tegen de voorschriften
aangaande vuurwapens en
- Dit is toegelaten wanneer: explosieven
o (1) de verdachte onverwacht de grens ❖ Het teweegbrengen van een
overschrijdt; ontploffing
o (2) voorafgaande toestemming onmogelijk is; ❖ Illegaal vervoer van giftige en
o (3) het gaat om ernstige strafbare feiten schadelijke afvalstoffen
- Voorwaarden:
o Onmiddelijke kennisgeving aan staat B
o Alsnog spoedig mogelijk indienen van een rechtshulpverzoek (met daarin de redenen
vermeld waarom voorafgaande toestemming onmogelijk was)
JURIDISCH KADER: ANDERE REGELINGEN
- Raad van Europa (RvE) 2001: art. 17
- Benelux 1962: art. 26
- Benelux 2018: art. 22
- RvE Valetta protocol ➔ uniekere regeling, expliciete captatie van informatie gaan reguleren
2. ACHTERVOLGING
WAT?
Grensoverschrijdende achtervolging = politiediensten van staat A een persoon die zij op heterdaad
of kort daarna volgen, onmiddellijk over de staatsgrens blijven achtervolgen op het grondgebied van
staat B (hot pursuit)
Dit is:
- Operationeel ➔ fysiek optreden
- Ingrijpend ➔ mogelijke dwang (door vrijheidsbeperking)
- Uitzondering op het territorialiteitsbeginsel
Strenger gereglementeerd dan de observatie !
JURIDISCH KADER: SCHENGEN UITVOERINGSOVEREENKOMST (SUO)
Art. 41 ➔ beperkte en limitatieve regeling
1. INTRO
PRÉ WO I
VRIJ VERKEER VAN PERSONEN AVANT LA LETTRE
Situatie voor WO I:
o Open grenzen als uitgangspunt
▪ Paspoorten bestonden nog maar recent, vaak niet verplicht + ontbreken van foto
(louter beschrijving van persoon)
• Controle uitvoeren op persoon zeer moeilijk
• Wel bewustheid van grensoverschrijdende criminaliteit
o Nauwelijks systematische grenscontroles ➔ grensoverschrijdend reizen relatief
eenvoudig
Gevolg: structurele lacune in strafrechtelijke handhaving
o Open grenzen en het ontbreken van systematische grenscontroles ➔ criminelen kunnen
zich vrij tussen staten verplaatsen
o Strafrecht: strikt territoriaal
o Nauwelijks internationale samenwerking
Dit vrij verkeer avant la lettre dwong staten tot samenwerking
NA WO I
OPRICHTING INTERPOL (1923)
Er was het besef dat er er iets internationaal nodig is
1923: oprichting Interpol
Interpol van vandaag is van andere aard dan die destijds, ageerde niet onder die naam
Ratio: nood aan samenwerking
Geesten van de politiemensen hebben aangezet tot het opzetten van Interpol, niet de staten
o Zie je vandaag nog: Interpol is niet opgezet bij verdrag, maar bij constitutie (door
samenkomst van alle politionele autoriteiten van alle deelnemende landen)
Was initieel gevestigd in Oostenrijk, werd dan aangewend door Gestapo ➔ men kon zich daar
niet mee verzoenen ➔ verplaatsing naar Lyon
,NA WO II
EEG (LATERE EU) EN TREVI-GROEP
De Europese Economische Gemeenschap (EEG) was
Opgericht in 1958 door het Verdrag van Rome
Economisch van aard
Gericht op vrij verkeer van personen
Ten tijde van EEG werd strafrecht en politie aanzien als kern van nationale soevereiniteit en politiek en
constitutioneel gevoelig (zeker na WO II) ➔ gevolg: politionele samenwerking werd uitdrukkelijk buiten de
EEG-bevoegdheden gehouden
Ondanks geen rol te spelen in politionele samenwerking had EEG onrechtstreekse grote impact op
politionele samenwerking: vrij verkeer van personen ➔ meer grensoverschrijdende criminaliteit
Context jaren 1970: Europa werd geconfronteerd met:
- Internationaal terrorisme (RAF, Brigate Rosse, IRA);
- Politieke geweldpleging
- Georganiseerde criminaliteit
➔ EEG bood geen juridisch kader om hierop te reageren
De TREVI-groep was
Opgericht in 1975
Een informele samenwerkingsstructuur tussen ministers van Binnenlandse Zaken & Justitie
Volledig intergouvernementeel (buiten de EEG-verdragen)
Terrorisme, Radicalisme, Extremisme en Violence Internationale
Opdracht:
o Informatie-uitwisseling tussen politiediensten
o Overleg over:
▪ Terrorismebestrijding
▪ Grenscontrole
▪ Ordehandhaving
o Eerste netwerken tussen politieautoriteiten
Kenmerken:
o Geen wetgevende bevoegdheid
o Geen supranationale instellingen
o Geen rechterlijke controle
o Vertrouwelijk en politiek gestuurd
Conclusie: TREVI was praktisch effectief, maar juridisch zwak
,VORMEN VAN POLITIONELE SAMENWERKING
2 vormen van politionele samenwerking:
(1) Informationele politionele samenwerking:
o Betreft de uitwisseling van gegevens en inlichtingen tussen politiediensten zonder dwang
of optreden op vreemd grondgebied
(2) Operationele politionele samenwerking:
o Betreft concrete opsporings- of handhavingsacties door politiediensten
2. OPERATIONELE POLITIËLE SAMENWERKING
INTRO
Operationele politiële samenwerking is formeel vaak justitiële samenwerking
Men gaat niet zomaar iets ondernemen zonder de justitiële tegenhanger in het betreffende land
waar men de activiteit wil uitoefenen daarover te gaan informeren
Uiteenlopende vormen:
1. Observatie
2. Achtervolging
3. Gecontroleerde levering
4. Undercover/infiltratie
5. Gemeenschappelijke onderzoeksteams
6. Gemeenschappelijke patrouilles
7. Gemeenschappelijke commissariaten
8. “air marshalls”
9. Liaisonofficieren
10. Uitlenen materiaal
VORMEN
1. OBSERVATIE
WAT?
Observatie = het heimlijk en systematisch waarnemen van personen, gedragingen, plaatsen of
verplaatsingen, met het oog op opsporing of bewijsvergaring
Dit is een vorm van operationele politionele samenwerking want..
- Politiemensen gaan fysiek optreden
- Het optreden gebeurt op of vanaf het grondgebied van een andere staat
- Het kadert in een concrete opsporingsactie
JURIDISCH KADER: SCHENGEN UITVOERINGSOVEREENKOMST
De belangrijkste regeling staat in de Schengen Uitvoeringsovereenkomst (SUO) ➔ art. 40
, Principe: observatie met voorafgaande toestemming ❖ Moord
❖ Doodslag
- De politiedienst van staat A vraagt toestemming voor
❖ Verkrachting
observatie aan staat B (d.m.v. te voren ingediend
❖ Opzettelijke brandstichting
rechtshulpverzoek)
❖ Valsmunterij
❖ Gekwalificeerde diefstal en heling
- Observatie gebeurt:
❖ Afpersing
o Binnen de afgesproken voorwaarden
❖ Ontvoering en gijzeling
o Onder het gezag van staat B
❖ Mensenhandel
o Met beperking in duur, plaats en middelen
❖ Sluikhandel in verdovende middelen
Uitzondering: observatie zonder voorafgaande toestemming en pyschotrope stoffen
(in dringende gevallen) ❖ Vergrijpen tegen de voorschriften
aangaande vuurwapens en
- Dit is toegelaten wanneer: explosieven
o (1) de verdachte onverwacht de grens ❖ Het teweegbrengen van een
overschrijdt; ontploffing
o (2) voorafgaande toestemming onmogelijk is; ❖ Illegaal vervoer van giftige en
o (3) het gaat om ernstige strafbare feiten schadelijke afvalstoffen
- Voorwaarden:
o Onmiddelijke kennisgeving aan staat B
o Alsnog spoedig mogelijk indienen van een rechtshulpverzoek (met daarin de redenen
vermeld waarom voorafgaande toestemming onmogelijk was)
JURIDISCH KADER: ANDERE REGELINGEN
- Raad van Europa (RvE) 2001: art. 17
- Benelux 1962: art. 26
- Benelux 2018: art. 22
- RvE Valetta protocol ➔ uniekere regeling, expliciete captatie van informatie gaan reguleren
2. ACHTERVOLGING
WAT?
Grensoverschrijdende achtervolging = politiediensten van staat A een persoon die zij op heterdaad
of kort daarna volgen, onmiddellijk over de staatsgrens blijven achtervolgen op het grondgebied van
staat B (hot pursuit)
Dit is:
- Operationeel ➔ fysiek optreden
- Ingrijpend ➔ mogelijke dwang (door vrijheidsbeperking)
- Uitzondering op het territorialiteitsbeginsel
Strenger gereglementeerd dan de observatie !
JURIDISCH KADER: SCHENGEN UITVOERINGSOVEREENKOMST (SUO)
Art. 41 ➔ beperkte en limitatieve regeling
