Inleiding recht
H1: Het recht en zijn bronnen
Ordenen van de maatschappij/ structureren van de maatschappij is het doel van het recht.
Definitie:
- Recht is het geheel van bindende regels dat de samenleving ordent en in stand houdt
door afdwingbaarheid via het staatsapparaat (justitie).
o Bindende regels
Gebodsbepalingen (= regel dat iets verplicht om iets te doen)
Verplicht om je kind aan te geven na de geboorte
Verbodsbepalingen (= regels die je verbieden om iets te doen)
Een misdrijf plegen zoals stelen en moord
Regels toepasbaar na keuze
Ervoor kiezen om een testament op te stellen
Als het voldoet aan voorwaarden van het recht geld dit als
“recht”
Wilsaanvullende regels
Regels die zeggen dat je je eigen wil mag doen, maar je kan
terugvallen op de wet als je er geen zin meer in hebt.
Huurprijs met een termijn of niet => als je dit niet doet dan
geeft de wet aanvullende regels als je zelf niets bepaalt.
Regels met betrekking tot termijnen, procedures, vormvoorschriften
Hoger beroep die de feiten opnieuw gaan bekijken
o Samenleving ordenen en in stand houden
Recht bekrachtigt bestaande toestanden
Social media, AI
Recht schept ook nieuwe toestanden
vanuit de overheid of bevolking
klimaat door broeikasgassen => zelf vanuit de overheid
subsidies, taxen, accijnzen erop leggen om een groenere
maatschappij te hebben
o recht vereist gezag
naleven van het recht
afdwingbaarheid door sanctie
taak van de rechterlijke macht
o politie hoort hier niet bij
o rechter wel
vandaag ook via bemiddeling
o via erkend bemiddelaar
o streeft naar een ‘win-win’ voor partijen eerder dan naar
de juridische correctheid
beide partners overeenkomen
o ter vervanging van het proces
1/66
, Inleiding recht
bij misdrijf begaan wel een proces en geen
bemiddeling
o vrijwillig en vertrouwelijk
recht kan onderscheiden worden van andere normensysteem
o godsdienst, moraal, beleefdheid
wordt onderscheid van het recht via het
afdwingbaarheid van staatsapparaat
“Het recht is een maatschappelijk gegeven dat context-tijds- en plaatsgebonden is.”
- In BE mogen vrouwen met de auto rijden, in S-A mag dit pas 3 jaar (andere plaats)
- Euthanasie was 30 jaar geleden taboe, nu is het wettelijk geregeld (tijd)
- (De VS 1973) Abortus was in BE op dat moment taboe. Er was een zaak Roe v. Wade
waarbij er 1 partij voor abortus was en 1 partij er tegen was. Het mocht volgens de
constitutie van de VS wel => Abortus werd legaal in de VS. in 2022 opnieuw, nu is er
in sommige staten in de VS abortus verboden en op sommige plaatsen in het legaal,
doordat de roe v. Wade uit het recht is gehaald. (plaats en tijdsgebonden)
Indeling van het recht
A. Algemeen
Objectief vs. subjectief
- Objectief recht
o Regels die staan in het wetboek
o Geheel van gedragsregels op een bepaald moment in een bepaalde
samenleving van toepassing
- Subjectief recht
o Rechten en plichten die voortvloeien uit de rechtsregel voor de
bestemmeling
Het recht vanuit standpunt van het individu (het
rechtssubject)
o Bestaat vanuit de objectieve rechten
Het objectief recht kan meerdere subjectieve rechten creëren.
Objectief recht: privaatrecht en publiekrecht
- Privaatrecht
o Relatie tussen 2 burgers
o Particulier belang
Draait om de rechten en verplichtingen van individuen onderling in niet-
overheid gerelateerde zaken
Ondernemingen en overheden kunnen zich dus ook als burger gedragen
Hierbij altijd naar de materie kijken bv huur-verhuur is niet overheid
gerelateerd dus privaatrecht Ookal is een overheid of onderneming erbij
betrokken.
- Publiekrecht
o Burger tegenover overheid
o Algemeen belang
2/66
, Inleiding recht
Welzijn van de mensen
Fiscaal recht
B. Publiekrecht
- Het staatsrecht of grondwettelijk recht
o De grondwet
o Regels met betrekking tot de inrichting, bevoegdheid, werking van
de staat en de fundamentele rechten en vrijheden van de burger
o Basis van politieke en rechterlijke organisatie
Omdat het over de fundamenten van ons land gaat
- Het bestuursrecht of administratief recht
o In aparte wetteksten, geen overkoepeld boek
o Regels m.b.t. de concrete rechtsrelatie tussen administratie en de
burger
o Bouwvergunning
- Strafrecht
o Strafwetboek
o Strafregels bevatten een omschrijving van strafbare gedragingen en
sancties
- Strafprocesrecht
o Wetboek van strafvordering
o Geeft aan welke procedure moet gevolgd worden als iemand een
misdrijf heeft gepleegd
Strafrecht gaat ons allemaal aan, aantasting van de maatschappelijke orden =>
overheid heeft deze verantwoordelijkheid => publiekrecht.
- Fiscaal recht
o Wetboek inkomstenbelastingen, wetboek successierechten (bij het
sterven)
o Regelt de belastingen die rechtsonderhorigen moeten betalen
C. Privaatrecht
- Burgerlijk recht
o Code Napoléon 1804/ nieuw burgerlijk wetboek
Dateert vanaf 1804 ons wetboek
Het werd geherinterpreteerd bv kar en auto werd als
hetzelfde gezien
Nu is er een nieuw burgerlijk wetboek
o Bevat essentiële en algemene begrippen van het recht
o Huwelijk & scheiding, afstamming, erfenis, contracten,
aansprakelijkheid,…
Het recht waar iedereen in zijn leven in contact komt
- Gerechtelijk privaatrecht
o Gerechtelijk wetboek
o Regels m.b.t. procedure voor en burgerlijke rechtbank
- Internationaal privaatrecht
o Wetboek IPR (internationaal privaat recht)
o Wanneer op een eenzelfde rechtstoestand rechtssystemen van
meerdere landen van toepassing zijn
X uit FR trouwt met Y uit Nederland in Thailand
Welke rechtssysteem is van toepassing?
3/66
, Inleiding recht
D. Gemengde rechtstakken
- Ondernemingsrecht
o Geheel van publiek en privaatrechtelijke rechtsregels van
toepassing op het ondernemingsgebeuren
o Begrip ondernemer staat centraal (WER)
o Regels i.v.m. vennootschappen : nieuwe WVV’19
o EU-wetgeving (vnl. m.b.t. consumentenwetgeving en
marktpraktijken (oneerlijke concurrentie))
- Financieel recht
o Regels met betrekking tot de begroting en het spaarwezen.
o Bescherming van privéspaarders en de vrijwaring van het
vertrouwen in de financiële ondernemingen (=spaarwezen)
- Sociaal recht
o Arbeidsrecht
Het recht van toepassing op de relatie tussen WG en WN
Centraal begrip arbeidsovereenkomst
Individueel arbeidsrecht en collectief arbeidsrecht
o Sociale zekerheid
Regelt de verplichte sociale verzekering voor WN en
zelfstandigen
Werklozen, zieken, ouderen, zwakkere in de maatschappij
E. Internationaal recht
- Het volkenrecht
o Normen die in de internationale maatschappij betrekkingen regelen
tussen de staten onderling en russen de staten en internationale
organisaties
- Supranationaal recht
o Regels die worden uitgevaardigd door supranationale instellingen
o De EU en ECB
Het recht en zijn bronnen
A. Materiële bronnen van recht
Factoren bepalend voor de inhoud van recht
- Historisch, politiek, filosofisch,…
Bv: politieke machtsverhoudingen bepalend voor de invulling van
maatschappelijke controversiële wetgeving (euthanasie, abortus)
Bv: Nederland (geografisch waterland) kent een uitgebreide wetstaatwetgeving
Ook de plaats speelt een belangrijke rol in de wetgeving
B. Formele bronnen van recht
- De wet
- De rechtspraak
o een beslissing nemen in een rechtszaak door een rechter,
interpreteren van het recht
- De Rechtsleer
4/66
H1: Het recht en zijn bronnen
Ordenen van de maatschappij/ structureren van de maatschappij is het doel van het recht.
Definitie:
- Recht is het geheel van bindende regels dat de samenleving ordent en in stand houdt
door afdwingbaarheid via het staatsapparaat (justitie).
o Bindende regels
Gebodsbepalingen (= regel dat iets verplicht om iets te doen)
Verplicht om je kind aan te geven na de geboorte
Verbodsbepalingen (= regels die je verbieden om iets te doen)
Een misdrijf plegen zoals stelen en moord
Regels toepasbaar na keuze
Ervoor kiezen om een testament op te stellen
Als het voldoet aan voorwaarden van het recht geld dit als
“recht”
Wilsaanvullende regels
Regels die zeggen dat je je eigen wil mag doen, maar je kan
terugvallen op de wet als je er geen zin meer in hebt.
Huurprijs met een termijn of niet => als je dit niet doet dan
geeft de wet aanvullende regels als je zelf niets bepaalt.
Regels met betrekking tot termijnen, procedures, vormvoorschriften
Hoger beroep die de feiten opnieuw gaan bekijken
o Samenleving ordenen en in stand houden
Recht bekrachtigt bestaande toestanden
Social media, AI
Recht schept ook nieuwe toestanden
vanuit de overheid of bevolking
klimaat door broeikasgassen => zelf vanuit de overheid
subsidies, taxen, accijnzen erop leggen om een groenere
maatschappij te hebben
o recht vereist gezag
naleven van het recht
afdwingbaarheid door sanctie
taak van de rechterlijke macht
o politie hoort hier niet bij
o rechter wel
vandaag ook via bemiddeling
o via erkend bemiddelaar
o streeft naar een ‘win-win’ voor partijen eerder dan naar
de juridische correctheid
beide partners overeenkomen
o ter vervanging van het proces
1/66
, Inleiding recht
bij misdrijf begaan wel een proces en geen
bemiddeling
o vrijwillig en vertrouwelijk
recht kan onderscheiden worden van andere normensysteem
o godsdienst, moraal, beleefdheid
wordt onderscheid van het recht via het
afdwingbaarheid van staatsapparaat
“Het recht is een maatschappelijk gegeven dat context-tijds- en plaatsgebonden is.”
- In BE mogen vrouwen met de auto rijden, in S-A mag dit pas 3 jaar (andere plaats)
- Euthanasie was 30 jaar geleden taboe, nu is het wettelijk geregeld (tijd)
- (De VS 1973) Abortus was in BE op dat moment taboe. Er was een zaak Roe v. Wade
waarbij er 1 partij voor abortus was en 1 partij er tegen was. Het mocht volgens de
constitutie van de VS wel => Abortus werd legaal in de VS. in 2022 opnieuw, nu is er
in sommige staten in de VS abortus verboden en op sommige plaatsen in het legaal,
doordat de roe v. Wade uit het recht is gehaald. (plaats en tijdsgebonden)
Indeling van het recht
A. Algemeen
Objectief vs. subjectief
- Objectief recht
o Regels die staan in het wetboek
o Geheel van gedragsregels op een bepaald moment in een bepaalde
samenleving van toepassing
- Subjectief recht
o Rechten en plichten die voortvloeien uit de rechtsregel voor de
bestemmeling
Het recht vanuit standpunt van het individu (het
rechtssubject)
o Bestaat vanuit de objectieve rechten
Het objectief recht kan meerdere subjectieve rechten creëren.
Objectief recht: privaatrecht en publiekrecht
- Privaatrecht
o Relatie tussen 2 burgers
o Particulier belang
Draait om de rechten en verplichtingen van individuen onderling in niet-
overheid gerelateerde zaken
Ondernemingen en overheden kunnen zich dus ook als burger gedragen
Hierbij altijd naar de materie kijken bv huur-verhuur is niet overheid
gerelateerd dus privaatrecht Ookal is een overheid of onderneming erbij
betrokken.
- Publiekrecht
o Burger tegenover overheid
o Algemeen belang
2/66
, Inleiding recht
Welzijn van de mensen
Fiscaal recht
B. Publiekrecht
- Het staatsrecht of grondwettelijk recht
o De grondwet
o Regels met betrekking tot de inrichting, bevoegdheid, werking van
de staat en de fundamentele rechten en vrijheden van de burger
o Basis van politieke en rechterlijke organisatie
Omdat het over de fundamenten van ons land gaat
- Het bestuursrecht of administratief recht
o In aparte wetteksten, geen overkoepeld boek
o Regels m.b.t. de concrete rechtsrelatie tussen administratie en de
burger
o Bouwvergunning
- Strafrecht
o Strafwetboek
o Strafregels bevatten een omschrijving van strafbare gedragingen en
sancties
- Strafprocesrecht
o Wetboek van strafvordering
o Geeft aan welke procedure moet gevolgd worden als iemand een
misdrijf heeft gepleegd
Strafrecht gaat ons allemaal aan, aantasting van de maatschappelijke orden =>
overheid heeft deze verantwoordelijkheid => publiekrecht.
- Fiscaal recht
o Wetboek inkomstenbelastingen, wetboek successierechten (bij het
sterven)
o Regelt de belastingen die rechtsonderhorigen moeten betalen
C. Privaatrecht
- Burgerlijk recht
o Code Napoléon 1804/ nieuw burgerlijk wetboek
Dateert vanaf 1804 ons wetboek
Het werd geherinterpreteerd bv kar en auto werd als
hetzelfde gezien
Nu is er een nieuw burgerlijk wetboek
o Bevat essentiële en algemene begrippen van het recht
o Huwelijk & scheiding, afstamming, erfenis, contracten,
aansprakelijkheid,…
Het recht waar iedereen in zijn leven in contact komt
- Gerechtelijk privaatrecht
o Gerechtelijk wetboek
o Regels m.b.t. procedure voor en burgerlijke rechtbank
- Internationaal privaatrecht
o Wetboek IPR (internationaal privaat recht)
o Wanneer op een eenzelfde rechtstoestand rechtssystemen van
meerdere landen van toepassing zijn
X uit FR trouwt met Y uit Nederland in Thailand
Welke rechtssysteem is van toepassing?
3/66
, Inleiding recht
D. Gemengde rechtstakken
- Ondernemingsrecht
o Geheel van publiek en privaatrechtelijke rechtsregels van
toepassing op het ondernemingsgebeuren
o Begrip ondernemer staat centraal (WER)
o Regels i.v.m. vennootschappen : nieuwe WVV’19
o EU-wetgeving (vnl. m.b.t. consumentenwetgeving en
marktpraktijken (oneerlijke concurrentie))
- Financieel recht
o Regels met betrekking tot de begroting en het spaarwezen.
o Bescherming van privéspaarders en de vrijwaring van het
vertrouwen in de financiële ondernemingen (=spaarwezen)
- Sociaal recht
o Arbeidsrecht
Het recht van toepassing op de relatie tussen WG en WN
Centraal begrip arbeidsovereenkomst
Individueel arbeidsrecht en collectief arbeidsrecht
o Sociale zekerheid
Regelt de verplichte sociale verzekering voor WN en
zelfstandigen
Werklozen, zieken, ouderen, zwakkere in de maatschappij
E. Internationaal recht
- Het volkenrecht
o Normen die in de internationale maatschappij betrekkingen regelen
tussen de staten onderling en russen de staten en internationale
organisaties
- Supranationaal recht
o Regels die worden uitgevaardigd door supranationale instellingen
o De EU en ECB
Het recht en zijn bronnen
A. Materiële bronnen van recht
Factoren bepalend voor de inhoud van recht
- Historisch, politiek, filosofisch,…
Bv: politieke machtsverhoudingen bepalend voor de invulling van
maatschappelijke controversiële wetgeving (euthanasie, abortus)
Bv: Nederland (geografisch waterland) kent een uitgebreide wetstaatwetgeving
Ook de plaats speelt een belangrijke rol in de wetgeving
B. Formele bronnen van recht
- De wet
- De rechtspraak
o een beslissing nemen in een rechtszaak door een rechter,
interpreteren van het recht
- De Rechtsleer
4/66
