Ontwikkelingspsychologie
Inhoudsopgave
Wat is ontwikkeling?.........................................................................................................................................................................4
Actuele vraagstukken (PowerPoint).................................................................................................................................................4
Het levensloopperspectief: uitgangspunten.....................................................................................................................................4
Het levenslooppersperspectief..........................................................................................................................................................4
DE PRENATALE ONTWIKKELING............................................................................................................................................... 5
DE GEBOORTE EN PASGEBORENE............................................................................................................................................ 7
Het begin van de geboorte...........................................................................................................................................................7
De geboorte..................................................................................................................................................................................7
Ingrijpen in het geboorteproces...................................................................................................................................................7
Een geboortetrauma?..................................................................................................................................................................7
Complicatie bij de geboorte.........................................................................................................................................................8
Wat een pasgeborene allemaal kan!............................................................................................................................................8
Borstvoeding of flesvoeding?.......................................................................................................................................................8
LICHAMELIJKE ONTWIKKELING................................................................................................................................................. 9
De pasgeborene................................................................................................................................................................................9
De babytijd........................................................................................................................................................................................9
De peutertijd.....................................................................................................................................................................................9
De kleutertijd.....................................................................................................................................................................................9
Lagere schoolkind...........................................................................................................................................................................10
Adolescent.......................................................................................................................................................................................10
Jongvolwassenheid.........................................................................................................................................................................10
Volwassenheid................................................................................................................................................................................11
Ouderdom.......................................................................................................................................................................................11
MOTORISCHE ONTWIKKELING............................................................................................................................................... 13
Pasgeborene...................................................................................................................................................................................13
Baby................................................................................................................................................................................................13
Peuter..............................................................................................................................................................................................14
Kleutertijd grove motoriek..............................................................................................................................................................14
Lagere schoolkind...........................................................................................................................................................................14
Adolescentie....................................................................................................................................................................................14
TEKENONTWIKKELING........................................................................................................................................................... 15
De peutertijd...................................................................................................................................................................................15
De kleutertijd...................................................................................................................................................................................15
De lagere schooltijd (schematisch tekenen)...................................................................................................................................15
Adolescentie....................................................................................................................................................................................16
1
,SENSORIËLE (PERCEPTUELE) ONTWIKKELING.......................................................................................................................... 17
De pasgeborene..............................................................................................................................................................................17
De baby...........................................................................................................................................................................................17
De peuter........................................................................................................................................................................................17
De kleuter........................................................................................................................................................................................17
Het lagere schoolkind.....................................................................................................................................................................17
Adolescentie....................................................................................................................................................................................18
Jongvolwassenheid.........................................................................................................................................................................18
Volwassenheid................................................................................................................................................................................18
Ouderdom.......................................................................................................................................................................................18
COGNITIEVE ONTWIKKELING.................................................................................................................................................. 19
Kritiek op cognitief stadiamodel van Piaget...............................................................................................................................23
Jongvolwassenheid.........................................................................................................................................................................24
Volwassenheid................................................................................................................................................................................25
Ouderdom.......................................................................................................................................................................................26
SEKSUELE ONTWIKKELING..................................................................................................................................................... 27
Geboorte- pasgeborene..................................................................................................................................................................27
Babytijd...........................................................................................................................................................................................27
Peutertijd........................................................................................................................................................................................27
Kleutertijd........................................................................................................................................................................................27
Lagere schoolkind...........................................................................................................................................................................27
Adolescentie....................................................................................................................................................................................27
De baby...........................................................................................................................................................................................29
De peuter........................................................................................................................................................................................32
De kleuter........................................................................................................................................................................................33
Lagere schoolkind...........................................................................................................................................................................34
De adolescent..................................................................................................................................................................................36
De jongvolwassene.........................................................................................................................................................................37
De volwassene................................................................................................................................................................................40
De ouderdom..................................................................................................................................................................................41
PERSOONLIJKHEIDSONTWIKKELING....................................................................................................................................... 44
Baby................................................................................................................................................................................................44
Peuter..............................................................................................................................................................................................45
Kleuter.............................................................................................................................................................................................45
Lagere schoolkind...........................................................................................................................................................................47
Adolescentie....................................................................................................................................................................................47
Jongvolwassenheid.........................................................................................................................................................................49
Volwassenheid................................................................................................................................................................................50
2
, Ouderdom.......................................................................................................................................................................................50
Verschillende spelvormen...............................................................................................................................................................52
Babytijd...........................................................................................................................................................................................52
Peutertijd........................................................................................................................................................................................52
Kleuter.............................................................................................................................................................................................53
Lagere schoolkind...........................................................................................................................................................................53
Adolescent.......................................................................................................................................................................................54
TAALONTWIKKELING............................................................................................................................................................. 55
Adolescentie....................................................................................................................................................................................58
MORELE ONTWIKKELING....................................................................................................................................................... 59
De peuter........................................................................................................................................................................................59
De kleuter........................................................................................................................................................................................59
Het basisschoolkind........................................................................................................................................................................61
De adolescent..................................................................................................................................................................................61
3
, Ontwikkelingspsychologie:
wetenschappelijke studie naar groei, verandering en stabiliteit van conceptie tot aan de dood, is gebaseerd op
onderzoek, hypotheses, wetenschappelijke bewijzen
Wat is ontwikkeling?
Ontwikkelen:
het veranderen van een aanwezige structuur (ontwikkelen, ontvouwen, ontplooien)
Menselijke ontwikkeling is universeel, culturele, raciale of etnische verschillen, unieke aspecten van het individu
Groei en verandering tot het einde van hun leven ‘levenslooppsychologie’
Kenmerken van ontwikkeling
- Gedurende de hele levenscyclus
- Gedragsverandering (winst-verlies)
- Levenslang proces
o Verloop in tijd
o Houdt een voortgang, eens je iets verworven hebt, blijft dit
o Ontwikkeling is een proces
Actuele vraagstukken (PowerPoint)
- Continu
ontwikkeling is geleidelijk aan en de prestaties vloeien oe bepaald niveau voort uit die vd vorige niveaus
kwantitatief
- Discontinu
aparte stappen/ stadia
Is er sprake van een kritische/ kritieke periode (vb. infectieziekten, geen veilige hechting) & gevoelige periode
(vb. taal leren)
- Nature- nurture debat
Het levensloopperspectief: uitgangspunten
- Levenslang
- Multi-dimensioneel (verschillende domeinen) en multi-directioneel (+ en -)
- Plastisch, kneedbaar, beïnvloedbaar, stimuleren
- Beïnvloed door meerdere inter-agerende factoren
Het levenslooppersperspectief
- Cohorteffecten (generatie waarin je opgroeit vb. millenials)
- Normatieve effecten (is voor grote groep mensen geldig)
o Historisch (vb. president Amerika, aanslagen), leeftijdsgebonden of socio-cultureel (vb.
klimaatopwarming)
- Niet normatieve- effecten (vb. Dutroux, had effect op opvoeding door angst te creëren)
Toepassing: gaat het om een normatieve of niet-normatieve gebeurtenis?
- De ontdekking van de relatie tussen het aidsvirus en het seksueel gedrag van mensen
o Normatief, historisch
- De zwangerschap van een minderjarige dochter
o Niet-normatief, individuele gebeurtenis
- De vele kinderen met astma door de opwarming van de aarde
o Normatief, socio-cultureel
- Het fatalisme over de toekomst van de kerk bij adolescenten
4
Inhoudsopgave
Wat is ontwikkeling?.........................................................................................................................................................................4
Actuele vraagstukken (PowerPoint).................................................................................................................................................4
Het levensloopperspectief: uitgangspunten.....................................................................................................................................4
Het levenslooppersperspectief..........................................................................................................................................................4
DE PRENATALE ONTWIKKELING............................................................................................................................................... 5
DE GEBOORTE EN PASGEBORENE............................................................................................................................................ 7
Het begin van de geboorte...........................................................................................................................................................7
De geboorte..................................................................................................................................................................................7
Ingrijpen in het geboorteproces...................................................................................................................................................7
Een geboortetrauma?..................................................................................................................................................................7
Complicatie bij de geboorte.........................................................................................................................................................8
Wat een pasgeborene allemaal kan!............................................................................................................................................8
Borstvoeding of flesvoeding?.......................................................................................................................................................8
LICHAMELIJKE ONTWIKKELING................................................................................................................................................. 9
De pasgeborene................................................................................................................................................................................9
De babytijd........................................................................................................................................................................................9
De peutertijd.....................................................................................................................................................................................9
De kleutertijd.....................................................................................................................................................................................9
Lagere schoolkind...........................................................................................................................................................................10
Adolescent.......................................................................................................................................................................................10
Jongvolwassenheid.........................................................................................................................................................................10
Volwassenheid................................................................................................................................................................................11
Ouderdom.......................................................................................................................................................................................11
MOTORISCHE ONTWIKKELING............................................................................................................................................... 13
Pasgeborene...................................................................................................................................................................................13
Baby................................................................................................................................................................................................13
Peuter..............................................................................................................................................................................................14
Kleutertijd grove motoriek..............................................................................................................................................................14
Lagere schoolkind...........................................................................................................................................................................14
Adolescentie....................................................................................................................................................................................14
TEKENONTWIKKELING........................................................................................................................................................... 15
De peutertijd...................................................................................................................................................................................15
De kleutertijd...................................................................................................................................................................................15
De lagere schooltijd (schematisch tekenen)...................................................................................................................................15
Adolescentie....................................................................................................................................................................................16
1
,SENSORIËLE (PERCEPTUELE) ONTWIKKELING.......................................................................................................................... 17
De pasgeborene..............................................................................................................................................................................17
De baby...........................................................................................................................................................................................17
De peuter........................................................................................................................................................................................17
De kleuter........................................................................................................................................................................................17
Het lagere schoolkind.....................................................................................................................................................................17
Adolescentie....................................................................................................................................................................................18
Jongvolwassenheid.........................................................................................................................................................................18
Volwassenheid................................................................................................................................................................................18
Ouderdom.......................................................................................................................................................................................18
COGNITIEVE ONTWIKKELING.................................................................................................................................................. 19
Kritiek op cognitief stadiamodel van Piaget...............................................................................................................................23
Jongvolwassenheid.........................................................................................................................................................................24
Volwassenheid................................................................................................................................................................................25
Ouderdom.......................................................................................................................................................................................26
SEKSUELE ONTWIKKELING..................................................................................................................................................... 27
Geboorte- pasgeborene..................................................................................................................................................................27
Babytijd...........................................................................................................................................................................................27
Peutertijd........................................................................................................................................................................................27
Kleutertijd........................................................................................................................................................................................27
Lagere schoolkind...........................................................................................................................................................................27
Adolescentie....................................................................................................................................................................................27
De baby...........................................................................................................................................................................................29
De peuter........................................................................................................................................................................................32
De kleuter........................................................................................................................................................................................33
Lagere schoolkind...........................................................................................................................................................................34
De adolescent..................................................................................................................................................................................36
De jongvolwassene.........................................................................................................................................................................37
De volwassene................................................................................................................................................................................40
De ouderdom..................................................................................................................................................................................41
PERSOONLIJKHEIDSONTWIKKELING....................................................................................................................................... 44
Baby................................................................................................................................................................................................44
Peuter..............................................................................................................................................................................................45
Kleuter.............................................................................................................................................................................................45
Lagere schoolkind...........................................................................................................................................................................47
Adolescentie....................................................................................................................................................................................47
Jongvolwassenheid.........................................................................................................................................................................49
Volwassenheid................................................................................................................................................................................50
2
, Ouderdom.......................................................................................................................................................................................50
Verschillende spelvormen...............................................................................................................................................................52
Babytijd...........................................................................................................................................................................................52
Peutertijd........................................................................................................................................................................................52
Kleuter.............................................................................................................................................................................................53
Lagere schoolkind...........................................................................................................................................................................53
Adolescent.......................................................................................................................................................................................54
TAALONTWIKKELING............................................................................................................................................................. 55
Adolescentie....................................................................................................................................................................................58
MORELE ONTWIKKELING....................................................................................................................................................... 59
De peuter........................................................................................................................................................................................59
De kleuter........................................................................................................................................................................................59
Het basisschoolkind........................................................................................................................................................................61
De adolescent..................................................................................................................................................................................61
3
, Ontwikkelingspsychologie:
wetenschappelijke studie naar groei, verandering en stabiliteit van conceptie tot aan de dood, is gebaseerd op
onderzoek, hypotheses, wetenschappelijke bewijzen
Wat is ontwikkeling?
Ontwikkelen:
het veranderen van een aanwezige structuur (ontwikkelen, ontvouwen, ontplooien)
Menselijke ontwikkeling is universeel, culturele, raciale of etnische verschillen, unieke aspecten van het individu
Groei en verandering tot het einde van hun leven ‘levenslooppsychologie’
Kenmerken van ontwikkeling
- Gedurende de hele levenscyclus
- Gedragsverandering (winst-verlies)
- Levenslang proces
o Verloop in tijd
o Houdt een voortgang, eens je iets verworven hebt, blijft dit
o Ontwikkeling is een proces
Actuele vraagstukken (PowerPoint)
- Continu
ontwikkeling is geleidelijk aan en de prestaties vloeien oe bepaald niveau voort uit die vd vorige niveaus
kwantitatief
- Discontinu
aparte stappen/ stadia
Is er sprake van een kritische/ kritieke periode (vb. infectieziekten, geen veilige hechting) & gevoelige periode
(vb. taal leren)
- Nature- nurture debat
Het levensloopperspectief: uitgangspunten
- Levenslang
- Multi-dimensioneel (verschillende domeinen) en multi-directioneel (+ en -)
- Plastisch, kneedbaar, beïnvloedbaar, stimuleren
- Beïnvloed door meerdere inter-agerende factoren
Het levenslooppersperspectief
- Cohorteffecten (generatie waarin je opgroeit vb. millenials)
- Normatieve effecten (is voor grote groep mensen geldig)
o Historisch (vb. president Amerika, aanslagen), leeftijdsgebonden of socio-cultureel (vb.
klimaatopwarming)
- Niet normatieve- effecten (vb. Dutroux, had effect op opvoeding door angst te creëren)
Toepassing: gaat het om een normatieve of niet-normatieve gebeurtenis?
- De ontdekking van de relatie tussen het aidsvirus en het seksueel gedrag van mensen
o Normatief, historisch
- De zwangerschap van een minderjarige dochter
o Niet-normatief, individuele gebeurtenis
- De vele kinderen met astma door de opwarming van de aarde
o Normatief, socio-cultureel
- Het fatalisme over de toekomst van de kerk bij adolescenten
4