Generatieve AI en auteursrecht
De wenselijkheid van een herinterpretatie van het werkbegrip, in het licht van het
rechtvaardigheids- en utiliteitsbeginsel als rechtsgronden van het auteursrecht, met het oog
op de toekenning van auteursrechtelijke bescherming aan door generatieve AI gegenereerde
stilstaande beelden.
Afstudeerwerk Privaatrecht 2024-2025
Naam: Willemijn van den Bosch
Departement Rechtsgeleerdheid Universiteit Utrecht
Aantal woorden: 7500
Datum: 18 juni 2025
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1. Inleiding.............................................................................................................................................4
1.1 Aanleiding......................................................................................................................................................4
1.2 Probleemstelling.............................................................................................................................................5
1.3 Relevantie.......................................................................................................................................................6
1.3.1 Maatschappelijke relevantie...................................................................................................................6
1.3.2 Wetenschappelijke relevantie..................................................................................................................6
1.4 Onderzoeksvraag............................................................................................................................................7
1.5 Onderzoeksmethode.......................................................................................................................................8
1.6 Leeswijzer.......................................................................................................................................................8
Hoofdstuk 2. Juridische vereisten voor auteursrechtelijke bescherming........................................................10
2.1 Inleiding.......................................................................................................................................................10
2.2 Voorwerp van bescherming..........................................................................................................................10
2.2.1 Afbakeningstoets...................................................................................................................................11
2.2.2 Oorspronkelijkheidseis.........................................................................................................................11
2.3 Het EOK&PS-criterium...............................................................................................................................12
2.4 Tussenconclusie............................................................................................................................................13
Hoofdstuk 3. Ruimte bij de toepassing van het werkbegrip.............................................................................14
3.1 Inleiding.......................................................................................................................................................14
3.2 Menselijke intellectuele inspanning.............................................................................................................15
3.3 Conceptie, realisatie en redactie..................................................................................................................15
3.4 AI-ontwikkelaars..........................................................................................................................................17
3.5 Chinese rechtsbenadering............................................................................................................................18
3.6 Tussenconclusie............................................................................................................................................19
Hoofdstuk 4. Knelpunten bij de toepassing van het werkbegrip......................................................................20
4.1 Inleiding.......................................................................................................................................................20
4.2 Beeldgeneratie door diffusiemodellen..........................................................................................................20
2
, 4.3 Bewijstechnisch probleem............................................................................................................................21
4.4 Stijlnabootsing..............................................................................................................................................22
4.5 Amerikaanse rechtsbenadering....................................................................................................................23
4.6 Tussenconclusie............................................................................................................................................25
Hoofdstuk 5. De rechtsgronden van het auteursrecht.......................................................................................26
5.1 Inleiding.......................................................................................................................................................26
5.2 Rechtvaardigheid.........................................................................................................................................26
5.2.1 Historische continuïteit.........................................................................................................................27
5.3 Maatschappelijke utiliteit.............................................................................................................................28
5.3.1 Economische incentivetheorie..............................................................................................................28
5.4 Hoe nu verder?.............................................................................................................................................29
5.5 Tussenconclusie............................................................................................................................................30
Hoofdstuk 6. Conclusie.........................................................................................................................................31
6.1 Inleiding.......................................................................................................................................................31
6.2 Bevindingen..................................................................................................................................................31
6.3 Conclusie......................................................................................................................................................32
Bronvermelding.....................................................................................................................................................34
Literatuurlijst.....................................................................................................................................................34
Jurisprudentielijst..............................................................................................................................................41
3
, Hoofdstuk 1. Inleiding
1.1 Aanleiding
Kunstmatige intelligentie (AI) ontwikkelt zich in een zodanig tempo in zowel de publieke als
private sector, dat zij steeds vaker wordt beschouwd als een systeemtechnologie. 1 De
verwachte impact ervan wordt daarbij vergeleken met die van eerdere technologische
innovaties, zoals de introductie van de stoommachine en computer.2
Hoewel het begrip AI moeilijk eenduidig te definiëren is, bestaat consensus over enkele
gemeenschappelijke kenmerken.3 In algemene zin kan AI worden omschreven als een door de
mens ontwikkeld systeem dat, met een zekere mate van autonomie, 4 miljoenen teksten en
afbeeldingen, zogenoemde trainingsdata, verwerkt.5 Op basis daarvan doet het voorspellingen,
genereert het aanbevelingen of neemt het beslissingen ter verwezenlijking van specifieke
doelstellingen.6 Dit systeem functioneert op basis van algoritmen, oftewel reeksen van
instructies die door de computer worden uitgevoerd. 7 In het bijzonder maakt een AI-systeem
veelal gebruik van machine learning, waarbij het leert van voorbeelden.8 Bij deep learning,
een verder ontwikkelde vorm daarvan, herkent het systeem zelfstandig patronen in grote
hoeveelheden data.9 Dit gebeurt met behulp van neurale netwerken, gemodelleerd naar de
structuur van het menselijk brein.10 Ze bestaan uit meerdere lagen van met elkaar verbonden
‘neuronen’, die informatie verwerken.11 Waar de eerste lagen eenvoudige patronen herkennen,
zoals vormen, zijn latere lagen in staat om complexere patronen te onderscheiden. 12 Text-to-
image diffusiemodellen, waaronder Stable Diffusion, Dall-E en Midjourney, zijn een vorm
van generatieve AI die op basis van ruis beelden genereren.13 Deze systeemtechnologieën
maken het mogelijk om creatieve uitingen te genereren die qua stijl, inhoud of vormgeving
1
Meuwese & Wolswinkel 2022, p. 92.
2
Prins e.a. 2021, p. 128.
3
Prins e.a. 2021, p. 43.
4
Van der Sloot 2024, p. 1548.
5
Visser & Klopper 2025, p. 13.
6
Van der Put 2022, p. 83.
7
Welling 2018, p. 20.
8
Surden 2014, p. 91.
9
Van der Put 2022, p. 83.
10
Van der Put 2022, p. 83.
11
Van der Put 2022, p. 83.
12
Van der Put 2022, p. 83.
13
Smit 2025, p. 38.
4
De wenselijkheid van een herinterpretatie van het werkbegrip, in het licht van het
rechtvaardigheids- en utiliteitsbeginsel als rechtsgronden van het auteursrecht, met het oog
op de toekenning van auteursrechtelijke bescherming aan door generatieve AI gegenereerde
stilstaande beelden.
Afstudeerwerk Privaatrecht 2024-2025
Naam: Willemijn van den Bosch
Departement Rechtsgeleerdheid Universiteit Utrecht
Aantal woorden: 7500
Datum: 18 juni 2025
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1. Inleiding.............................................................................................................................................4
1.1 Aanleiding......................................................................................................................................................4
1.2 Probleemstelling.............................................................................................................................................5
1.3 Relevantie.......................................................................................................................................................6
1.3.1 Maatschappelijke relevantie...................................................................................................................6
1.3.2 Wetenschappelijke relevantie..................................................................................................................6
1.4 Onderzoeksvraag............................................................................................................................................7
1.5 Onderzoeksmethode.......................................................................................................................................8
1.6 Leeswijzer.......................................................................................................................................................8
Hoofdstuk 2. Juridische vereisten voor auteursrechtelijke bescherming........................................................10
2.1 Inleiding.......................................................................................................................................................10
2.2 Voorwerp van bescherming..........................................................................................................................10
2.2.1 Afbakeningstoets...................................................................................................................................11
2.2.2 Oorspronkelijkheidseis.........................................................................................................................11
2.3 Het EOK&PS-criterium...............................................................................................................................12
2.4 Tussenconclusie............................................................................................................................................13
Hoofdstuk 3. Ruimte bij de toepassing van het werkbegrip.............................................................................14
3.1 Inleiding.......................................................................................................................................................14
3.2 Menselijke intellectuele inspanning.............................................................................................................15
3.3 Conceptie, realisatie en redactie..................................................................................................................15
3.4 AI-ontwikkelaars..........................................................................................................................................17
3.5 Chinese rechtsbenadering............................................................................................................................18
3.6 Tussenconclusie............................................................................................................................................19
Hoofdstuk 4. Knelpunten bij de toepassing van het werkbegrip......................................................................20
4.1 Inleiding.......................................................................................................................................................20
4.2 Beeldgeneratie door diffusiemodellen..........................................................................................................20
2
, 4.3 Bewijstechnisch probleem............................................................................................................................21
4.4 Stijlnabootsing..............................................................................................................................................22
4.5 Amerikaanse rechtsbenadering....................................................................................................................23
4.6 Tussenconclusie............................................................................................................................................25
Hoofdstuk 5. De rechtsgronden van het auteursrecht.......................................................................................26
5.1 Inleiding.......................................................................................................................................................26
5.2 Rechtvaardigheid.........................................................................................................................................26
5.2.1 Historische continuïteit.........................................................................................................................27
5.3 Maatschappelijke utiliteit.............................................................................................................................28
5.3.1 Economische incentivetheorie..............................................................................................................28
5.4 Hoe nu verder?.............................................................................................................................................29
5.5 Tussenconclusie............................................................................................................................................30
Hoofdstuk 6. Conclusie.........................................................................................................................................31
6.1 Inleiding.......................................................................................................................................................31
6.2 Bevindingen..................................................................................................................................................31
6.3 Conclusie......................................................................................................................................................32
Bronvermelding.....................................................................................................................................................34
Literatuurlijst.....................................................................................................................................................34
Jurisprudentielijst..............................................................................................................................................41
3
, Hoofdstuk 1. Inleiding
1.1 Aanleiding
Kunstmatige intelligentie (AI) ontwikkelt zich in een zodanig tempo in zowel de publieke als
private sector, dat zij steeds vaker wordt beschouwd als een systeemtechnologie. 1 De
verwachte impact ervan wordt daarbij vergeleken met die van eerdere technologische
innovaties, zoals de introductie van de stoommachine en computer.2
Hoewel het begrip AI moeilijk eenduidig te definiëren is, bestaat consensus over enkele
gemeenschappelijke kenmerken.3 In algemene zin kan AI worden omschreven als een door de
mens ontwikkeld systeem dat, met een zekere mate van autonomie, 4 miljoenen teksten en
afbeeldingen, zogenoemde trainingsdata, verwerkt.5 Op basis daarvan doet het voorspellingen,
genereert het aanbevelingen of neemt het beslissingen ter verwezenlijking van specifieke
doelstellingen.6 Dit systeem functioneert op basis van algoritmen, oftewel reeksen van
instructies die door de computer worden uitgevoerd. 7 In het bijzonder maakt een AI-systeem
veelal gebruik van machine learning, waarbij het leert van voorbeelden.8 Bij deep learning,
een verder ontwikkelde vorm daarvan, herkent het systeem zelfstandig patronen in grote
hoeveelheden data.9 Dit gebeurt met behulp van neurale netwerken, gemodelleerd naar de
structuur van het menselijk brein.10 Ze bestaan uit meerdere lagen van met elkaar verbonden
‘neuronen’, die informatie verwerken.11 Waar de eerste lagen eenvoudige patronen herkennen,
zoals vormen, zijn latere lagen in staat om complexere patronen te onderscheiden. 12 Text-to-
image diffusiemodellen, waaronder Stable Diffusion, Dall-E en Midjourney, zijn een vorm
van generatieve AI die op basis van ruis beelden genereren.13 Deze systeemtechnologieën
maken het mogelijk om creatieve uitingen te genereren die qua stijl, inhoud of vormgeving
1
Meuwese & Wolswinkel 2022, p. 92.
2
Prins e.a. 2021, p. 128.
3
Prins e.a. 2021, p. 43.
4
Van der Sloot 2024, p. 1548.
5
Visser & Klopper 2025, p. 13.
6
Van der Put 2022, p. 83.
7
Welling 2018, p. 20.
8
Surden 2014, p. 91.
9
Van der Put 2022, p. 83.
10
Van der Put 2022, p. 83.
11
Van der Put 2022, p. 83.
12
Van der Put 2022, p. 83.
13
Smit 2025, p. 38.
4
