Samenvatting Politieke partijen en verkiezingen

Inhoud
1: Inleiding..............................................................................................................................................1
2: Partijen in de SL..................................................................................................................................6
3: Partijen, kiezers, en stemgedrag.......................................................................................................10
4: Partijorganisatie en interne democratie...........................................................................................16
5: Partijen in de regering......................................................................................................................20
6: Partij competitie en challenger parties.............................................................................................26
7: Kiessystemen en effecten.................................................................................................................31
8: Partijen, verkiezingen en diversiteit.................................................................................................37
9: Electorale integriteit.........................................................................................................................41

1: Inleiding
 Wat is een politieke partij?
o Weinig eensgezindheid over definitie
 Neemt deel aan verkiezingen met oog op het verwerven
machtposities in de staat (Parlement, regeringen, etc.)
 Maar:
o Altijd doel verwerven van macht?
 Misschien in begin niet, op termijn wel
 Meest zichtbaar, meest gewicht op beleid
o Altijd vreedzaam?
 Verkiezingen zijn momenten van
geweldloze machtwissels
o Kan men het altijd wel partij noemen?
 Soms noemt men zichzelf geen partij maar
beweging
 Burke: a party is a body of men united, for promoting by their
joint endeavors the national interest, upon some particular
principle in which they are all agreed
 Maar:
o Sommige partijen hebben geen ideologie: single
issue party
o Sommige partijen verwerven stemmen op basis
van cliëntelisme
 Niet mensen aantrekken op basis van
wereldbeeld maar van uitwisselen van
diensten
 Een vorm van organisatie Michels en Aldrich: het zijn formele
organisaties die met elkaar in competitie gaan, kunnen gezien
worden als een geïnstitutionaliseerde coalitie van de elites
 Maar:
o Zwakke organisatie: geen leden, geen lokale
afdelingen, enkel online partijen
o Interne verdeeldheid en fracties binnen de
partijen

Pagina 1 van 44

,  Bv. Tea Party
o Geen normatieve consensus over definitie maar wel consensus over
belang van partijen
 Aanwijzingen
 Partijen toenemend vermeld en erkend door de
(grond)wet  belang aan een definitie van een partij
 Belang van partijen in proces van democratisering en
constitutional engineering
o In overgangs landen spelen partijen een
belangrijke rol  vertolken de wil van het volk
 Waarom politieke partijen?
o Waarom ontstaan/bestaan partijen?
 Historische benadering
 Partijen als product van historische ontwikkelingen in
de 18de eeuw; partijen als principe niet populair voor
18e eeuw
o Gelijkgesteld met “facties”
 Groepen die private belangen nastreven
ten koste van het algemeen belang
 Idee dat partijen de staat verdelen en de
individuele actie van de parlementsleden
beperkt
 Veranderingen 19de eeuw
o Partijen worden centrale actoren
 Ontwikkeling van parlementaire
democratie
 Parlement belangrijke positie
 Meerderheid-oppositie dynamiek
 Uitbreiding van stemrecht en ontwikkeling
van representatieve (massa)democratie
 Aantal condities voor ontwikkeling van partijen
o Erkenning van pluralisme in de samenleving en
“algemeen belang”
 Algemeen belang kan vanuit verschillende
hoeken geïnterpreteerd worden
 Het “algemeen belang” bestaat niet
o Parlement wint aan macht
 Ook idee om parlement samen te stellen
op basis van verkiezingen
o Besluitvorming in parlement in toenemende
mate meerderheid tegen oppositie
  ontstaan van gedisciplineerde fracties;
de fracties gaan zich houden aan de
partijlijn
o Partijen ontwikkelen meer permanente
organisaties om uitgebreide electoraat te
mobiliseren
 Kiezers stemmen in toenemende mate op
basis van partijlabel
 Verschillende processen


Pagina 2 van 44

, o Uitbreiding van stemrecht vooraf aan
machtstoename parlement
o Impact van institutionele drempels
 Veel Europese landen kenden vrijheid
beperkende wetten (vrijheid van
meningsuiting en vergadering)
 Duitsland: verbod op socialistische
en communistische publicaties en
verenigingen (1878-90)
 Frankrijk: samenscholingsverbod tot
1901
 Verhinderen vorming van permanente
partijstructuren
 Rational Choice benadering
 Assumptie: partijen zijn gevolg van rationaliteitsdenken
o Partijen zijn oplossing voor “social Choice”
problemen
 Probleem van “cycling”
 Het ontstaan van nieuwe
wisselmeerderheden die steeds de
status-quo veranderen
o Er kan altijd wel een
meerderheid gevonden
worden voor andere
oplossingen
 Partijvorming als oplossing
o Parlementsleden kunnen
samen stabiele
meerderheden vormen
o Politieke partijen zijn oplossing voor problemen
van collectieve actie inzake electorale
mobilisatie
 Politieke partijen zijn oplossing voor
actieproblemen van electorale mobilisatie
 Rationele mensen gaan niet
stemmen
 Anthony Downs en de “calculus of
voting”
o R = p*B + D-C
 C= kost om informatie
te verzamelen en te
gaan stemmen
 D= intrinsieke
beloning van het
stemmen
 B= voordelen dat partij
van voorkeur
verkiezingen wint
 P= kans dat kiezer
beslissende stem
uitbrengt

Pagina 3 van 44

, o Omdat de kost om te gaan
stemmen te hoog is gaat
men niet stemmen  rational
ignorance
 Rationeel om zich niet
te informeren
 Partijen zijn oplossing om de kost
om te stemmen te verlagen
o Bieden “merknamen” om
keuze te vereenvoudigen
o Partijen bieden
schaalvoordelen in de
campagne; kunnen mensen
mobiliseren die anders niet
stemmen
 Welke functies vervullen partijen in een democratisch systeem?
(functionalistische benadering)
o Partijen met een band met het electoraat
 Vermakkelijken van keuze voor het electoraat
 Onderwijzende rol voor de kiezers: hoe men kan deelnemen
aan de verkiezingen
 Genereren van symbolen van identificatie en loyaliteit met
het publiek
 Als men zich identificeert met een partij identificeert
men zich met het systeem  legitimering van het
systeem
 Mobiliserende functie: een manier om mensen te betrekken
met het proces
o Partijen als organisaties
 Rekruteren van kandidaten voor public office en voordragen
van ministers
 Training van de politieke elites
 Agregeren en articuleren van belang van de achterban in het
politiek systeem
o Partijen in de regering
 Zoeken naar stabiele meerderheden in het parlement
 Partijen dragen de ministers voor
 Ondersteunen goed bestuur
 Ontwikkelen en implementeren van beleid
 Oppositie in het parlement
 Verantwoordelijk bestuur van de overheid
 Controleren van de overheidsadministratie d.m.v. politieke
benoemingen
 Stabiele meerderheden ontwikkelen en brengen in het
bestuur
 Welke kritieken zijn er ten aanzien van partijen?
o Kritieken op partijen zijn niet nieuw; Zegt Daalder
 (1) partijen zijn illegitiem
 Facties verdedigen private belangen ten koste van het
algemeen belang
o De staat moet boven partijen staan

Pagina 4 van 44