Strafrecht
- In het groot gedrukt = te kennen leerstof zelf als we het niet gezien hebben in de les
- In het klein gedrukt minder belangrijk, eerder extra info
- Alles wat in het college verteld is geweest = leerstof (dus zelfs als dat dan in het boek in
het klein gedrukt is)
Wat is (het nut van) strafrecht?
Zeer veel meningen over het strafrecht in de media. Er worden steeds strengere straffen
voorgesteld als dé oplossing zonder hierbij rekening te houden met de werkelijke effecten of
mensenrechten.
We worden geconfronteerd met een informatiekloof
Hoe minder informatie je hebt, hoe meer repressiever men gaat oordelen
Alle foute informatie voedt het punitief populisme (wereldwijd fenomeen) strenge
straffen voorstellen zonder rekening te houden met de effecten of met de
mensenrechten.
= foute en sensationele info versterken die emoties
Evidence based vaststellingen worden genegeerd (tegenovergestelde van punitief
populisme
= vertrekt net vanuit wetenschappelijk onderzoek, statistieken en feiten. Het kijkt
naar wat in de praktijk werkt om criminaliteit te verminderen of herhaling te
voorkomen, ook al is dat soms minder populair (zoals rehabilitatie, preventie,
alternatieve straffen…)
,Wat is Belgisch strafrecht?
België beschermt andere waarden dan andere landen.
Bv. VS schending van de scheiding der machten.
Nog een voorbeeld van waarden waar België niet achterstaat.
= De definitie van strafrecht is een momentopname, maar het hangt ook af van de ruimte.
Wat is het actuele Belgisch strafrecht?
Wat voorafging…. Privaatrecht publiekrecht
,Vroeger was strafrecht een vorm van het privaatrecht. Het oog om oog tand om tand principe
wordt vervangen door het afkopen, dit vond nog steeds plaats binnen de familiale sfeer. Hierna
komt het strafrecht onder het OHgezag geplaatst.
Kentering in de 18e eeuw - slide 24
Strafwetboek 1867
- Vóór 1867: Code Napoléon ook onder Nederlands bewind
- Haus (U Gent) en Nypels (U Luik)
- Eigenlijk overname van Code Napoléon
- Klassieke leer
Schuldbegrip staat centraal. Elkeen heeft keuze tussen het goede en het kwade
als je crimineel gedrag stelt kies je dus voor het kwade.
Doelstelling van de bestraffing = vergelding, intimidatie en preventie
- Intussen gewijzigd, aangevuld onleesbaar
- Veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis (bv. noodtoestand) , veel straffen zijn
artificieel (bv. door correctionalisering), archaïsch taalgebruik, geen voeling met
wetenschappelijk onderzoek,…
Eindelijk een nieuw wetboek!
- Commissie tot hervorming van het strafrecht
Vierde poging wel succes, bezig sinds 1979 (Châtel&D’Haenens; Legros; Holsters)
Damien Vandermeersch, Joëlle Rozie en Jeroen De Herdt
- Publicatie: Belgisch Staatsblad 8 april 2024
- In werking: 2 jaar na publicatie: 8 april 2026
- Intussen reparatie- en harmonisatiewetgeving én nieuwe wetgeving …
- Nog wachten op Strafuitvoeringswetboek
Een eigentijds nieuw Strafwetboek
- Accuraat = garantie voor rechtszekerheid
- Coherent = vlotte toepassing op concrete situaties
- Eenvoudig = iedereen wordt geacht de strafwet te kennen
De pijlers van de hervorming
- Subsidiariteit van het strafrecht
Pas inzetten op het strafrecht als laatste oplossing, als alle andere rechtsmiddelen
zijn uitgeput
- Visie over de doelstellingen van de straf
- Gevangenisstraf als ultimum remedium
- Gelijkwaardige straffen, maar oog voor proportionaliteit en individualisering van de
Bestraffing een straf moet op maat worden uitgesproken
- Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus
, - Nieuwe vormen van bestraffing
- Strafuitvoeringsrechtbank (SURB) als centrale uitvoeringsinstantie
Politieke besluitvorming
Het is en blijft een politieke besluitvorming we leven in een democratie
- Verhoging bepaalde strafmaten
- Behoud bepaalde misdrijven ↔Taxatie-instrument strafwaardigheid
- Nieuwe strafbaarstellingen
- Strenge recidiveregeling
- TBS (terbeschikkingstelling van de Strafuitvoeringsrechtbank) artificieel opdrijven van
de gevangenisstraf
- …
Definitie en kenmerken van het Belgisch strafrecht
Werkdefinitie:
“Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar stellen en
sancties bepalen die op de daders toepasselijk zijn.”
3 kernbegrippen :
- Misdrijf
- Dader
- Strafrechtelijke sanctie (sanctie is ruimer dan een straf)
Begripsbepaling – misdrijf
Algemene term
Niet langer 3-delig = alles is een misdrijf
Enige onderscheid is het toepasselijke strafniveau
= een gedraging waarop de wet een sanctie stelt
Niet alles wat moreel verwerpelijk is, is een misdrijf
Begripsbepaling – sanctie
- In het groot gedrukt = te kennen leerstof zelf als we het niet gezien hebben in de les
- In het klein gedrukt minder belangrijk, eerder extra info
- Alles wat in het college verteld is geweest = leerstof (dus zelfs als dat dan in het boek in
het klein gedrukt is)
Wat is (het nut van) strafrecht?
Zeer veel meningen over het strafrecht in de media. Er worden steeds strengere straffen
voorgesteld als dé oplossing zonder hierbij rekening te houden met de werkelijke effecten of
mensenrechten.
We worden geconfronteerd met een informatiekloof
Hoe minder informatie je hebt, hoe meer repressiever men gaat oordelen
Alle foute informatie voedt het punitief populisme (wereldwijd fenomeen) strenge
straffen voorstellen zonder rekening te houden met de effecten of met de
mensenrechten.
= foute en sensationele info versterken die emoties
Evidence based vaststellingen worden genegeerd (tegenovergestelde van punitief
populisme
= vertrekt net vanuit wetenschappelijk onderzoek, statistieken en feiten. Het kijkt
naar wat in de praktijk werkt om criminaliteit te verminderen of herhaling te
voorkomen, ook al is dat soms minder populair (zoals rehabilitatie, preventie,
alternatieve straffen…)
,Wat is Belgisch strafrecht?
België beschermt andere waarden dan andere landen.
Bv. VS schending van de scheiding der machten.
Nog een voorbeeld van waarden waar België niet achterstaat.
= De definitie van strafrecht is een momentopname, maar het hangt ook af van de ruimte.
Wat is het actuele Belgisch strafrecht?
Wat voorafging…. Privaatrecht publiekrecht
,Vroeger was strafrecht een vorm van het privaatrecht. Het oog om oog tand om tand principe
wordt vervangen door het afkopen, dit vond nog steeds plaats binnen de familiale sfeer. Hierna
komt het strafrecht onder het OHgezag geplaatst.
Kentering in de 18e eeuw - slide 24
Strafwetboek 1867
- Vóór 1867: Code Napoléon ook onder Nederlands bewind
- Haus (U Gent) en Nypels (U Luik)
- Eigenlijk overname van Code Napoléon
- Klassieke leer
Schuldbegrip staat centraal. Elkeen heeft keuze tussen het goede en het kwade
als je crimineel gedrag stelt kies je dus voor het kwade.
Doelstelling van de bestraffing = vergelding, intimidatie en preventie
- Intussen gewijzigd, aangevuld onleesbaar
- Veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis (bv. noodtoestand) , veel straffen zijn
artificieel (bv. door correctionalisering), archaïsch taalgebruik, geen voeling met
wetenschappelijk onderzoek,…
Eindelijk een nieuw wetboek!
- Commissie tot hervorming van het strafrecht
Vierde poging wel succes, bezig sinds 1979 (Châtel&D’Haenens; Legros; Holsters)
Damien Vandermeersch, Joëlle Rozie en Jeroen De Herdt
- Publicatie: Belgisch Staatsblad 8 april 2024
- In werking: 2 jaar na publicatie: 8 april 2026
- Intussen reparatie- en harmonisatiewetgeving én nieuwe wetgeving …
- Nog wachten op Strafuitvoeringswetboek
Een eigentijds nieuw Strafwetboek
- Accuraat = garantie voor rechtszekerheid
- Coherent = vlotte toepassing op concrete situaties
- Eenvoudig = iedereen wordt geacht de strafwet te kennen
De pijlers van de hervorming
- Subsidiariteit van het strafrecht
Pas inzetten op het strafrecht als laatste oplossing, als alle andere rechtsmiddelen
zijn uitgeput
- Visie over de doelstellingen van de straf
- Gevangenisstraf als ultimum remedium
- Gelijkwaardige straffen, maar oog voor proportionaliteit en individualisering van de
Bestraffing een straf moet op maat worden uitgesproken
- Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus
, - Nieuwe vormen van bestraffing
- Strafuitvoeringsrechtbank (SURB) als centrale uitvoeringsinstantie
Politieke besluitvorming
Het is en blijft een politieke besluitvorming we leven in een democratie
- Verhoging bepaalde strafmaten
- Behoud bepaalde misdrijven ↔Taxatie-instrument strafwaardigheid
- Nieuwe strafbaarstellingen
- Strenge recidiveregeling
- TBS (terbeschikkingstelling van de Strafuitvoeringsrechtbank) artificieel opdrijven van
de gevangenisstraf
- …
Definitie en kenmerken van het Belgisch strafrecht
Werkdefinitie:
“Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar stellen en
sancties bepalen die op de daders toepasselijk zijn.”
3 kernbegrippen :
- Misdrijf
- Dader
- Strafrechtelijke sanctie (sanctie is ruimer dan een straf)
Begripsbepaling – misdrijf
Algemene term
Niet langer 3-delig = alles is een misdrijf
Enige onderscheid is het toepasselijke strafniveau
= een gedraging waarop de wet een sanctie stelt
Niet alles wat moreel verwerpelijk is, is een misdrijf
Begripsbepaling – sanctie
