Psychodiagnostiek in de levenslooppsychologie
Youlearn-opdrachten
Opdracht 1.1
Vraag 1
De levenslooppsycholoog kijkt op een systematische manier naar de menselijke ontwikkeling aan de
hand van enkele uitgangspunten. Beredeneer of de volgende uitspraak in overeenstemming is met de
uitgangspunten binnen de levenslooppsychologie.
Stelling
De menselijke ontwikkeling wordt beschreven in termen van structurele veranderingen die gebonden
zijn aan een bepaalde chronologische leeftijd en zich kenmerken door een progressief beloop.
Terugkoppeling op de vraag:
De stelling is niet conform de uitgangspunten binnen de levenslooppsychologie met het centrale idee dat
de menselijke ontwikkeling zich op verschillende terreinen afspeelt en plaatsvindt in interactie met de
omgeving. Hoewel er normatieve en niet-normatieve leeftijdsgebonden invloeden zijn op de
ontwikkeling van mensen, is ontwikkeling niet altijd vooruitgang of groei. Met name in de latere
levensfase laat de menselijke ontwikkeling zich minder eenvoudig herleiden tot een voorspelbaar lineair
patroon.
Vraag 2
Beredeneer of en in welke mate de DSM-criteria (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)
zich lenen voor diagnostiek binnen de levenslooppsychologie.
Terugkoppeling op de vraag:
De DSM-criteria zijn in beginsel gericht op het beschrijven van psychopathologie. Het is belangrijk te
beseffen dat de DSM geen diagnostisch instrument is maar een diagnostisch systeem met criteria voor
klinische stoornissen.
Hoewel de levenslooppsycholoog diagnostische instrumenten gebruikt die zowel psychopathologie als
optimaal functioneren kunnen beschrijven, wil hij primair de individuele positie op de as van het
welbevinden inschatten. Diagnostiek binnen de levenslooppsychologie wordt primair niet gekenmerkt
door voorgeschreven gebruik van de DSM.
Vraag 3
Welke testen horen bij methode zelfrapportage ?
intelligentietests
persoonlijkheidsvragenlijsten
neuropsychologische tests
projectieve testen
1
,Opdracht 1.2
Vraag 1
Beschrijf de stappen van het hypothesetoetsend model. Geef daarbij kort aan welke activiteiten de
psycholoog in deze fase uitvoert en benoem de belangrijkste informatie die per stap wordt verzameld.
Terugkoppeling op de vraag:
Stap 1: Hulpvraaganalyse
rechten en plichten van betrokkenen (= cliënt en mogelijk ouder/begeleider of andere opdrachtgever) en
gevolgde procedure wordt met de cliënt (meerdere betrokkenen) besproken
inventariseren, herformuleren, benoemen en ordenen van de hulpvragen van de cliënt
nagaan of er bijzonderheden zijn met betrekking tot de ethiek
afspraken expliciteren (mondelinge of schriftelijke overeenkomst/contract).
Stap 2: Situatieanalyse
helderheid krijgen over de situatie en de belevingswereld van de cliënt door: interview, uitvoeren van
een (hetero)anamnese, bestuderen van het dossier en observatie van de cliënt
ontleden van de hulpvraag in componenten/onderwerpen/aandachtsgebieden
het vergroten van inzicht in de hulpvraag op basis van kennisbestanden (theoretische
modellen/empirische studies/normgegevens van meetschalen/ modellen van determinanten van
bepaalde gedragsproblematiek enzovoort
het neutraal beschrijven, ordenen, benoemen en taxeren van de situatie
opstellen van onderzoeksvraagstellingen.
Stap 3: Opstellen en toetsen van hypothesen
vertalen van de onderzoeksvragen in hypothesen
per hypothese vaststellen van de toetsbare constructen
kiezen van methoden, instrumenten en criteria
voorbereiding en uitvoering van het onderzoek
integratie van de onderzoeksuitkomsten
vergelijken van de ruwe scores met de normscores + berekenen betrouwbaarheidsinterval
verwerpen dan wel aannemen van de gestelde hypothesen.
Stap 4: Integratie en rapportage
het integreren van de onderzoeksuitkomsten
het trekken van conclusies als antwoord op de onderzoeks- en hulpvragen
het opstellen van een lijst van een of meerdere aanbevelingen voor mogelijke acties. Denk daarbij aan:
nagaan welke interventie geïndiceerd is en met welk doel
in kaart brengen van de plus- en minpunten van de interventies op basis van indicaties en contra-
indicaties
bepalen van de kosten (tijd/geld/inspanning/negatieve effecten), baten, nut van de interventie
formuleren van een advies op basis van recente wetenschappelijke inzichten en interventiemethoden.
vertalen van de onderzoeksuitkomsten, consequenties en aanbevelingen naar de cliënt
rapportage van de onderzoeksuitkomsten, de aanbevelingen enzovoort.
2
, Vraag 2
In de reader worden typen vijf hulpvragen onderscheiden: onderkennende, verklarende, indicatieve,
selectieve en toewijzende hulpvragen. Geef van elk type vraag een voorbeeld.
Terugkoppeling op de vraag:
Onderkennende vragen: Heeft mijn kind dyslexie? Is het mogelijk om iets aan mij vermoeidheidsklachten
te doen?
Verklarende vragen: Hoe komt het dat ik na mijn behandeling nog zoveel last heb van
stemmingswisselingen? Wat zijn mogelijke oorzaken voor mijn onzekerheid over mijn prestaties?
Indicatieve vragen: Hoe kan ik ervoor zorgen dat ik me minder neerslachtig en vitaler ga voelen? Hoe kan
ik het beste mijn collega’s informeren over mijn ziekte? Hoe kan ik leren omgaan met faalangst?
Selectieve vragen: Welke cliënt is het meeste gebaat bij deze groepsinterventie? Welke leerling is gebaat
bij het doorlopen van het online advies tegen pesten?
Toewijzende vragen: Wie van de wachtlijstcliënten moet als eerste behandeld worden met deze
therapie? Voor welke jongeren is het doorlopen van het advies het meest noodzakelijk?
Vraag 3
De beroepsethiek zoals geformuleerd in de Beroepscode en meer specifiek in de Algemene Standaard
Testgebruik door het NIP, speelt een centrale rol in het werk van de psycholoog.
In welke gevallen zal de psycholoog de wettelijke vertegenwoordiger van de cliënt betrekken en vanaf
welke leeftijd wordt volgens het NIP de jonge cliënt betrokken bij de uitvoering van zijn of haar rechten
in het diagnostisch onderzoek?
Terugkoppeling op de vraag:
Als de cliënt minderjarig (<16 jaar) of wilsonbekwaam is zal de psycholoog de wettelijke
vertegenwoordiger betrekken. Vanaf 12 jaar wordt het kind zo veel mogelijk betrokken bij de uitvoering
van zijn of haar rechten.
3
Youlearn-opdrachten
Opdracht 1.1
Vraag 1
De levenslooppsycholoog kijkt op een systematische manier naar de menselijke ontwikkeling aan de
hand van enkele uitgangspunten. Beredeneer of de volgende uitspraak in overeenstemming is met de
uitgangspunten binnen de levenslooppsychologie.
Stelling
De menselijke ontwikkeling wordt beschreven in termen van structurele veranderingen die gebonden
zijn aan een bepaalde chronologische leeftijd en zich kenmerken door een progressief beloop.
Terugkoppeling op de vraag:
De stelling is niet conform de uitgangspunten binnen de levenslooppsychologie met het centrale idee dat
de menselijke ontwikkeling zich op verschillende terreinen afspeelt en plaatsvindt in interactie met de
omgeving. Hoewel er normatieve en niet-normatieve leeftijdsgebonden invloeden zijn op de
ontwikkeling van mensen, is ontwikkeling niet altijd vooruitgang of groei. Met name in de latere
levensfase laat de menselijke ontwikkeling zich minder eenvoudig herleiden tot een voorspelbaar lineair
patroon.
Vraag 2
Beredeneer of en in welke mate de DSM-criteria (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)
zich lenen voor diagnostiek binnen de levenslooppsychologie.
Terugkoppeling op de vraag:
De DSM-criteria zijn in beginsel gericht op het beschrijven van psychopathologie. Het is belangrijk te
beseffen dat de DSM geen diagnostisch instrument is maar een diagnostisch systeem met criteria voor
klinische stoornissen.
Hoewel de levenslooppsycholoog diagnostische instrumenten gebruikt die zowel psychopathologie als
optimaal functioneren kunnen beschrijven, wil hij primair de individuele positie op de as van het
welbevinden inschatten. Diagnostiek binnen de levenslooppsychologie wordt primair niet gekenmerkt
door voorgeschreven gebruik van de DSM.
Vraag 3
Welke testen horen bij methode zelfrapportage ?
intelligentietests
persoonlijkheidsvragenlijsten
neuropsychologische tests
projectieve testen
1
,Opdracht 1.2
Vraag 1
Beschrijf de stappen van het hypothesetoetsend model. Geef daarbij kort aan welke activiteiten de
psycholoog in deze fase uitvoert en benoem de belangrijkste informatie die per stap wordt verzameld.
Terugkoppeling op de vraag:
Stap 1: Hulpvraaganalyse
rechten en plichten van betrokkenen (= cliënt en mogelijk ouder/begeleider of andere opdrachtgever) en
gevolgde procedure wordt met de cliënt (meerdere betrokkenen) besproken
inventariseren, herformuleren, benoemen en ordenen van de hulpvragen van de cliënt
nagaan of er bijzonderheden zijn met betrekking tot de ethiek
afspraken expliciteren (mondelinge of schriftelijke overeenkomst/contract).
Stap 2: Situatieanalyse
helderheid krijgen over de situatie en de belevingswereld van de cliënt door: interview, uitvoeren van
een (hetero)anamnese, bestuderen van het dossier en observatie van de cliënt
ontleden van de hulpvraag in componenten/onderwerpen/aandachtsgebieden
het vergroten van inzicht in de hulpvraag op basis van kennisbestanden (theoretische
modellen/empirische studies/normgegevens van meetschalen/ modellen van determinanten van
bepaalde gedragsproblematiek enzovoort
het neutraal beschrijven, ordenen, benoemen en taxeren van de situatie
opstellen van onderzoeksvraagstellingen.
Stap 3: Opstellen en toetsen van hypothesen
vertalen van de onderzoeksvragen in hypothesen
per hypothese vaststellen van de toetsbare constructen
kiezen van methoden, instrumenten en criteria
voorbereiding en uitvoering van het onderzoek
integratie van de onderzoeksuitkomsten
vergelijken van de ruwe scores met de normscores + berekenen betrouwbaarheidsinterval
verwerpen dan wel aannemen van de gestelde hypothesen.
Stap 4: Integratie en rapportage
het integreren van de onderzoeksuitkomsten
het trekken van conclusies als antwoord op de onderzoeks- en hulpvragen
het opstellen van een lijst van een of meerdere aanbevelingen voor mogelijke acties. Denk daarbij aan:
nagaan welke interventie geïndiceerd is en met welk doel
in kaart brengen van de plus- en minpunten van de interventies op basis van indicaties en contra-
indicaties
bepalen van de kosten (tijd/geld/inspanning/negatieve effecten), baten, nut van de interventie
formuleren van een advies op basis van recente wetenschappelijke inzichten en interventiemethoden.
vertalen van de onderzoeksuitkomsten, consequenties en aanbevelingen naar de cliënt
rapportage van de onderzoeksuitkomsten, de aanbevelingen enzovoort.
2
, Vraag 2
In de reader worden typen vijf hulpvragen onderscheiden: onderkennende, verklarende, indicatieve,
selectieve en toewijzende hulpvragen. Geef van elk type vraag een voorbeeld.
Terugkoppeling op de vraag:
Onderkennende vragen: Heeft mijn kind dyslexie? Is het mogelijk om iets aan mij vermoeidheidsklachten
te doen?
Verklarende vragen: Hoe komt het dat ik na mijn behandeling nog zoveel last heb van
stemmingswisselingen? Wat zijn mogelijke oorzaken voor mijn onzekerheid over mijn prestaties?
Indicatieve vragen: Hoe kan ik ervoor zorgen dat ik me minder neerslachtig en vitaler ga voelen? Hoe kan
ik het beste mijn collega’s informeren over mijn ziekte? Hoe kan ik leren omgaan met faalangst?
Selectieve vragen: Welke cliënt is het meeste gebaat bij deze groepsinterventie? Welke leerling is gebaat
bij het doorlopen van het online advies tegen pesten?
Toewijzende vragen: Wie van de wachtlijstcliënten moet als eerste behandeld worden met deze
therapie? Voor welke jongeren is het doorlopen van het advies het meest noodzakelijk?
Vraag 3
De beroepsethiek zoals geformuleerd in de Beroepscode en meer specifiek in de Algemene Standaard
Testgebruik door het NIP, speelt een centrale rol in het werk van de psycholoog.
In welke gevallen zal de psycholoog de wettelijke vertegenwoordiger van de cliënt betrekken en vanaf
welke leeftijd wordt volgens het NIP de jonge cliënt betrokken bij de uitvoering van zijn of haar rechten
in het diagnostisch onderzoek?
Terugkoppeling op de vraag:
Als de cliënt minderjarig (<16 jaar) of wilsonbekwaam is zal de psycholoog de wettelijke
vertegenwoordiger betrekken. Vanaf 12 jaar wordt het kind zo veel mogelijk betrokken bij de uitvoering
van zijn of haar rechten.
3
