Gezondheidsrecht & Kwaliteitszorg
Toets: 1 Oktober 2018
Hoofdstuk 1: Recht en gezondheidszorg
1.1 Inleiding
De vindplaatsen van het recht:
- Wetgeving
- Jurisprudentie
- Gewoonte
- Internationale verdragen
Rechtsgebieden, de verschillende onderdelen van het recht:
- Burgelijke recht
- Bestuursrecht
- Staatsrecht
- Strafrecht
- Internationale recht
1.3 Rechtsbronnen: vindplaatsen van het recht
- Wet
De belangrijkste vindplaats van het recht is de wet. Overheidsorganen zoals de Burgerlijk
Wetboek. Het Wetboek van Strafrecht, de Wegenverkeerswet en de Wet milieubeheer. Voor
de gezondheidszorg zijn onder andere de Wet op de geneeskundige
behandelingsovereenkomst, de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg en
de Zorgverzekeringswet belangrijke wetten.
- Jurisprudentie
De verzameling van rechtelijke uitspraken vormt een belangrijke rechtsbron. Deze
verzamelde rechtspraak noemt men de jurisprudentie. De European Case Law Identifier is
een europees jurisprudentienummer. Ieder nummer begint met ECLI, en dan een indicatie in
welk land dit is uitgesproken bijv. NL.
Voor zorgverleners is de rechtspraak van de medische tuchtcolleges erg belangrijk. Hier
worden uitspraken gedaan naar aanleiding van klachten over het handelen van medisch
professionals.
- Internationaal verdrag
Zie paragraaf 1.4
- Gewoonte
Het moet dan wel gaan om een vaststaand en door iedereen in een bepaalde sector erkend
gebruik dat in die kring ook als ‘recht’ wordt ervaren.
1.4 Rechtgebieden
- Burgelijke recht
Het burgelijke recht geeft regels over de rechtsverhouding tussen burgers (en bedrijven)
onderling. Zo regelt het burgerlijk recht onder andere de rechtsverhoudingen tussen koper
en verkoper of zorgverlener en patiënt etc etc.
De rechten en plichten uit het burgerlijk recht staan in het Burgerlijk Wetboek. Hier is ook de
Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst opgenomen.
- Bestuursrecht
, Het bestuursrecht stelt de overheid in staat om te zorgen voor een goede gang van zaken in
de samenleving. Zo behoren de belastingswetgeving, de milieuwetgeving en de regelgeving
over de sociale zekerheid tot het bestuursrecht. Ook de Wet op de beroepen in de
individuele gezondheidszorg, de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg en de Wet
bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen behoren tot het bestuursrecht.
- Staatsrecht
Het staatsrecht geeft regels voor een democratische organisatie van onze overheid.
Daarnaast beschrijgt het de grondwetten van burgers. De Grondwet, met daarin de
fundamenten van onze rechtsstaat, vormt de grondslag van het staatsrecht.
- Strafrecht
De meeste strafbepalingen zijn te vinden in het Wetboek van Strafrecht. Ook andere wetten
bevatten strafbepalingen. Zo kent de Wet op de beroepen in de individuele
gezondheidszorg een aantal strafbepalingen onder andere voor de zorgverlener die buiten
zijn deskundigheidsgebied optreedt en daardoor schade kan veroorzaken.
Het onderzoek ter terechtzitting bestaat vooral uit het horen van de verdachte, getuigen en
deskundigen.
- Internationaal recht
Ligt vooral vast in de internationale verdragen. Vooral de internationale verdragen waarin
mensenrechten zijn vastgelegd, zijn voor het gezondheidsrecht van belang. Als het om de
invloed gaat van internationale verdragen op ons nationale (gezondheids)recht, moet vooral
het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden worden genoemd.
Het EU-recht kent verordeningen en richtlijnen. Verordeningen zijn rechtstreeks in alle EU-
landen van toepassing: ze maken automatisch deel uit van het nationale recht van de
lidstaten.
Richtlijnen moeten door de lidstaten zelf worden opgenomen in hun eigen nationale
wetgeving.
1.5 Gezondheidsrecht
- Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG)
De Wet BIG geeft regels voor de handelingen op het gebied van de individuele
gezondheidszorg. Hieronder valt alle activiteiten in de zorg die worden verricht in verband
met de gezondheid van één individuele persoon, incl. het doen van onderzoek en het geven
van advies.
De Wet BIG richt zich vooral op de kwaliteit van de individuele beroepsbeoefenaar in de
gezondheidszorg. Zie H2 meer.
- Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (WKKGZ)
De WKKGZ stelt eisen aan de zorg die zorgaanbieders bieden en geeft een regelig voor de
afhandeling van klachten. (Zie 3.3 en 3.4 voor meer)
- Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO)
Deze geeft regels voor de hulpverleningsrelatie tussen een individuele patiënt en de
zorgverlener, die in de WGBO hulpverlener wordt genoemd. De WGBO geeft regels over het
beroepsgeheim, de behandelovereenkomst, het dossier en het inzagrecht, de
informatieplicht en de toestemming voor een behandeling.
, - Wet bijzondere opnemingen in de psychiatrische ziekenhuizen (Wet BOPZ)
Hoofdregel in de gezondheidsrecht is dat de patiënt zelf over zijn behandeling beslist: de
zorgverlener mag in principe alleen behandelen met toestemming van de patiënt. De Wet
BOPZ geeft de regels voor een gedwongen opname en voor de positie van een patiënt als hij
gedwongen is opgenomen.
1.6 Rechtsbeginselen en mensenrechten als basis voor het gezondheidsrecht
Met rechtsbeginselen wordt gedoeld op de algemene normen die het fundament vormen voor het
recht. De drie belangrijkste rechtsbeginselen voor het gezondheidsrecht zijn zelfbeschikking,
bescherming en gelijkheid.
- Zelfbeschikking duidt op de vrijheid die iedere mens heeft om zoveel mogelijk zelf te
beslissen.
- Bescherming houdt vooral in dat er verantwoordelijkheid moet worden genomen voor
mensen die (dringend) hulp en zorg behoeven. Zelfbeschikking en bescherming kunnen
botsen.
- Gelijkheid en het verbod op discriminatie betekenen dat iedereen in gelijke omstandigheden
aanspraak behoort te kunnen maken op goede zorg.
Hoofdstuk 2: Professionaliteit
2.1 Inleiding
Het gezondheidsrecht is onder andere gericht op het bewaken van de medische professionaliteit van
de zorgverlener. Professionaliteit is van belang voor effectieve zorg en voor het vertrouwen van de
samenleving in de gezondheidszorg. Deze wordt bewaakt door de Wet van BIG.
2.2 Titelbescherming door registratie
Pas als de beroepsbeoefenaar zich in het desbetreffende register heeft laten inschrijven, heeft hij het
recht om de titel uit te voeren. Dit is pas mogelijk als je aan de opleidingsvereisten voldoet.
Het susteem van titelbescherming door registratie geldt voor:
- Artsen;
- Tandartsen;
- Apothekers;
- Gezondheidszorgpsychologen;
- Psychotherapeuten;
- Fysiotherapeuten;
- Verloskundigen;
- Verpleegkundigen.
Specialismen
Men spreekt dan van een artikel 14-specialismen. Er zijn vijf verpleegkundige specialismen:
- Preventieve zorg bij somatische aandoeningen
- Acute zorg bij somatische aandoeningen
- Intensieve zorg bij somatische aandoeningen
- Chronische zorg bij somatische aandoeningen
- Geestelijke gezondheidzorg
De registratie is vijf jaar geldig; daarna is herregistratie mogelijk als de verpleegkundig specialist
kan aantonen dat hij zijn vakkenis op peil heeft gehouden en in voldoende mate in het specialisme
werkzaam is geweest.
, Periodieke registratie
Je wordt getoetst of je recente werkervaring hebt en over voldoende actuele scholing beschikt om
het werk te blijven doen. Wie geen recente werkervaring heeft kan zijn registratie redden door
bijscholing te doen. Als je niet aan deze eisen voldoet verlies je je beroepstitel.
Opleidingseisen en deskundigheidsbeschrijving
Zie de site van het boek.
2.3 Titelbescherming door opleiding
Andere beroepen kennen geen titelbescherming door registratie. Maar op basis van het afronden
van een erkende opleiding. Het systeem geldt voor heel veel beroepen, kijk maar op blz 28.
Deze artikel 34-beroepen zijn geregeld in een zogeheten algemene maatregel van bestuur. In deze
algemene maatregel van bestuur staan de deskundigheidsgebieden en de opleidingseisen van het
beroep omschreven.
Positie van de bachelor medisch hulpverlener
Heeft (experimenteel voor 5 jaar) een zelfstandige bevoegdheid voor een aantal voorbehouden
handelingen.
2.4 Voorbehouden handelingen
Een ander instrument van de Wet BIG. In principe staat het iedereen vrijj handelingen op het gebied
van de individuele gezondheidszorg te verrichten. Maar de Wet BIG wijst dertien voorbehouden
handelingen aan die alleen door een arts, en soms door een tandarts of een verloskundige,
zelfstandig morgen worden verricht.
Hoogstwaarschijnlijk een nutteloze tabel:
De voorbehouden handelingen: Voorbehouden aan:
Heelkundige handelingen Artsen, verloskundigen en tandartsen
Verloskundige handelingen Artsen en verloskundigen
Endoscopieën Artsen
Katherisaties Artsen en verloskundigen
Puncties Artsen, verloskundigen en verpleegkundig
specialisten
Injecties Artsen, tandartsen, verloskundigen en
verpleegkundig specialisten
Onder narcose brengen Artsen en tandartsen
Gebruik van röntgenapparatuur en Artsen en tandartsen
radioactieve stoffen
Electieve cardioversie Artsen
Defibrillatie Artsen
Elektroconvulsietherapie Artsen
Steenvergruizing voor geneeskundige Artsen
doeleinden
Kunstmatige bevruchting Artsen
Voorschrijven van UR-geneesmiddelen Artsen, tandartsen, verloskundigen, en
verpleegkundigen (met specifieke
nascholingseisen)
Toets: 1 Oktober 2018
Hoofdstuk 1: Recht en gezondheidszorg
1.1 Inleiding
De vindplaatsen van het recht:
- Wetgeving
- Jurisprudentie
- Gewoonte
- Internationale verdragen
Rechtsgebieden, de verschillende onderdelen van het recht:
- Burgelijke recht
- Bestuursrecht
- Staatsrecht
- Strafrecht
- Internationale recht
1.3 Rechtsbronnen: vindplaatsen van het recht
- Wet
De belangrijkste vindplaats van het recht is de wet. Overheidsorganen zoals de Burgerlijk
Wetboek. Het Wetboek van Strafrecht, de Wegenverkeerswet en de Wet milieubeheer. Voor
de gezondheidszorg zijn onder andere de Wet op de geneeskundige
behandelingsovereenkomst, de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg en
de Zorgverzekeringswet belangrijke wetten.
- Jurisprudentie
De verzameling van rechtelijke uitspraken vormt een belangrijke rechtsbron. Deze
verzamelde rechtspraak noemt men de jurisprudentie. De European Case Law Identifier is
een europees jurisprudentienummer. Ieder nummer begint met ECLI, en dan een indicatie in
welk land dit is uitgesproken bijv. NL.
Voor zorgverleners is de rechtspraak van de medische tuchtcolleges erg belangrijk. Hier
worden uitspraken gedaan naar aanleiding van klachten over het handelen van medisch
professionals.
- Internationaal verdrag
Zie paragraaf 1.4
- Gewoonte
Het moet dan wel gaan om een vaststaand en door iedereen in een bepaalde sector erkend
gebruik dat in die kring ook als ‘recht’ wordt ervaren.
1.4 Rechtgebieden
- Burgelijke recht
Het burgelijke recht geeft regels over de rechtsverhouding tussen burgers (en bedrijven)
onderling. Zo regelt het burgerlijk recht onder andere de rechtsverhoudingen tussen koper
en verkoper of zorgverlener en patiënt etc etc.
De rechten en plichten uit het burgerlijk recht staan in het Burgerlijk Wetboek. Hier is ook de
Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst opgenomen.
- Bestuursrecht
, Het bestuursrecht stelt de overheid in staat om te zorgen voor een goede gang van zaken in
de samenleving. Zo behoren de belastingswetgeving, de milieuwetgeving en de regelgeving
over de sociale zekerheid tot het bestuursrecht. Ook de Wet op de beroepen in de
individuele gezondheidszorg, de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg en de Wet
bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen behoren tot het bestuursrecht.
- Staatsrecht
Het staatsrecht geeft regels voor een democratische organisatie van onze overheid.
Daarnaast beschrijgt het de grondwetten van burgers. De Grondwet, met daarin de
fundamenten van onze rechtsstaat, vormt de grondslag van het staatsrecht.
- Strafrecht
De meeste strafbepalingen zijn te vinden in het Wetboek van Strafrecht. Ook andere wetten
bevatten strafbepalingen. Zo kent de Wet op de beroepen in de individuele
gezondheidszorg een aantal strafbepalingen onder andere voor de zorgverlener die buiten
zijn deskundigheidsgebied optreedt en daardoor schade kan veroorzaken.
Het onderzoek ter terechtzitting bestaat vooral uit het horen van de verdachte, getuigen en
deskundigen.
- Internationaal recht
Ligt vooral vast in de internationale verdragen. Vooral de internationale verdragen waarin
mensenrechten zijn vastgelegd, zijn voor het gezondheidsrecht van belang. Als het om de
invloed gaat van internationale verdragen op ons nationale (gezondheids)recht, moet vooral
het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden worden genoemd.
Het EU-recht kent verordeningen en richtlijnen. Verordeningen zijn rechtstreeks in alle EU-
landen van toepassing: ze maken automatisch deel uit van het nationale recht van de
lidstaten.
Richtlijnen moeten door de lidstaten zelf worden opgenomen in hun eigen nationale
wetgeving.
1.5 Gezondheidsrecht
- Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG)
De Wet BIG geeft regels voor de handelingen op het gebied van de individuele
gezondheidszorg. Hieronder valt alle activiteiten in de zorg die worden verricht in verband
met de gezondheid van één individuele persoon, incl. het doen van onderzoek en het geven
van advies.
De Wet BIG richt zich vooral op de kwaliteit van de individuele beroepsbeoefenaar in de
gezondheidszorg. Zie H2 meer.
- Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (WKKGZ)
De WKKGZ stelt eisen aan de zorg die zorgaanbieders bieden en geeft een regelig voor de
afhandeling van klachten. (Zie 3.3 en 3.4 voor meer)
- Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO)
Deze geeft regels voor de hulpverleningsrelatie tussen een individuele patiënt en de
zorgverlener, die in de WGBO hulpverlener wordt genoemd. De WGBO geeft regels over het
beroepsgeheim, de behandelovereenkomst, het dossier en het inzagrecht, de
informatieplicht en de toestemming voor een behandeling.
, - Wet bijzondere opnemingen in de psychiatrische ziekenhuizen (Wet BOPZ)
Hoofdregel in de gezondheidsrecht is dat de patiënt zelf over zijn behandeling beslist: de
zorgverlener mag in principe alleen behandelen met toestemming van de patiënt. De Wet
BOPZ geeft de regels voor een gedwongen opname en voor de positie van een patiënt als hij
gedwongen is opgenomen.
1.6 Rechtsbeginselen en mensenrechten als basis voor het gezondheidsrecht
Met rechtsbeginselen wordt gedoeld op de algemene normen die het fundament vormen voor het
recht. De drie belangrijkste rechtsbeginselen voor het gezondheidsrecht zijn zelfbeschikking,
bescherming en gelijkheid.
- Zelfbeschikking duidt op de vrijheid die iedere mens heeft om zoveel mogelijk zelf te
beslissen.
- Bescherming houdt vooral in dat er verantwoordelijkheid moet worden genomen voor
mensen die (dringend) hulp en zorg behoeven. Zelfbeschikking en bescherming kunnen
botsen.
- Gelijkheid en het verbod op discriminatie betekenen dat iedereen in gelijke omstandigheden
aanspraak behoort te kunnen maken op goede zorg.
Hoofdstuk 2: Professionaliteit
2.1 Inleiding
Het gezondheidsrecht is onder andere gericht op het bewaken van de medische professionaliteit van
de zorgverlener. Professionaliteit is van belang voor effectieve zorg en voor het vertrouwen van de
samenleving in de gezondheidszorg. Deze wordt bewaakt door de Wet van BIG.
2.2 Titelbescherming door registratie
Pas als de beroepsbeoefenaar zich in het desbetreffende register heeft laten inschrijven, heeft hij het
recht om de titel uit te voeren. Dit is pas mogelijk als je aan de opleidingsvereisten voldoet.
Het susteem van titelbescherming door registratie geldt voor:
- Artsen;
- Tandartsen;
- Apothekers;
- Gezondheidszorgpsychologen;
- Psychotherapeuten;
- Fysiotherapeuten;
- Verloskundigen;
- Verpleegkundigen.
Specialismen
Men spreekt dan van een artikel 14-specialismen. Er zijn vijf verpleegkundige specialismen:
- Preventieve zorg bij somatische aandoeningen
- Acute zorg bij somatische aandoeningen
- Intensieve zorg bij somatische aandoeningen
- Chronische zorg bij somatische aandoeningen
- Geestelijke gezondheidzorg
De registratie is vijf jaar geldig; daarna is herregistratie mogelijk als de verpleegkundig specialist
kan aantonen dat hij zijn vakkenis op peil heeft gehouden en in voldoende mate in het specialisme
werkzaam is geweest.
, Periodieke registratie
Je wordt getoetst of je recente werkervaring hebt en over voldoende actuele scholing beschikt om
het werk te blijven doen. Wie geen recente werkervaring heeft kan zijn registratie redden door
bijscholing te doen. Als je niet aan deze eisen voldoet verlies je je beroepstitel.
Opleidingseisen en deskundigheidsbeschrijving
Zie de site van het boek.
2.3 Titelbescherming door opleiding
Andere beroepen kennen geen titelbescherming door registratie. Maar op basis van het afronden
van een erkende opleiding. Het systeem geldt voor heel veel beroepen, kijk maar op blz 28.
Deze artikel 34-beroepen zijn geregeld in een zogeheten algemene maatregel van bestuur. In deze
algemene maatregel van bestuur staan de deskundigheidsgebieden en de opleidingseisen van het
beroep omschreven.
Positie van de bachelor medisch hulpverlener
Heeft (experimenteel voor 5 jaar) een zelfstandige bevoegdheid voor een aantal voorbehouden
handelingen.
2.4 Voorbehouden handelingen
Een ander instrument van de Wet BIG. In principe staat het iedereen vrijj handelingen op het gebied
van de individuele gezondheidszorg te verrichten. Maar de Wet BIG wijst dertien voorbehouden
handelingen aan die alleen door een arts, en soms door een tandarts of een verloskundige,
zelfstandig morgen worden verricht.
Hoogstwaarschijnlijk een nutteloze tabel:
De voorbehouden handelingen: Voorbehouden aan:
Heelkundige handelingen Artsen, verloskundigen en tandartsen
Verloskundige handelingen Artsen en verloskundigen
Endoscopieën Artsen
Katherisaties Artsen en verloskundigen
Puncties Artsen, verloskundigen en verpleegkundig
specialisten
Injecties Artsen, tandartsen, verloskundigen en
verpleegkundig specialisten
Onder narcose brengen Artsen en tandartsen
Gebruik van röntgenapparatuur en Artsen en tandartsen
radioactieve stoffen
Electieve cardioversie Artsen
Defibrillatie Artsen
Elektroconvulsietherapie Artsen
Steenvergruizing voor geneeskundige Artsen
doeleinden
Kunstmatige bevruchting Artsen
Voorschrijven van UR-geneesmiddelen Artsen, tandartsen, verloskundigen, en
verpleegkundigen (met specifieke
nascholingseisen)
